موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (VIII)

در پایان این مراسم که معمولا تا پاسی از شب به طول می‌کشد، افراد گروه نذورات جمع آوری شده را بین خود و یا مستمندان تقسیم می‌کنند. همچنانکه در بالا ذکر شد، شکل اجرا در بین تمامی مناطق ترکمن نشین یکسان است. مفهوم ابیاتی که از سوی سرخوان قرائت می شود نیز یکسان است اما آن ابیات در هر منطقه با هم متفاوت است. به طور مثال، در ترکمنستان ابیاتی که سرخوان دسته می خواند، چنین است (با این توضیح که بعد از هر بند از ترانه ـ که از سوی سرخوان گفته می‌شود ـ تمام اعضای گروه، همصدا «یارمضان» می‌گویند.):
رمضان آیلاری گلرده گچر،
بهیشت نگ ایشیگین بیر جومارت آچار
آتینی إیرلأپ، مونرده قاچار
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
ماه رمضان می‌آید و می‌گذرد
تنها جوانمردانند که درب بهشت را گشوده خواهند یافت
رمضان سوار بر اسب، خواهد تاخت
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
توینوگ نگیزدن آی گؤروندی،
گؤونومیزه جای گؤروندی،
دؤولت لی اؤی ایه سی،
بیزه حاتم طای گؤروندی،
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
بر بالای این خانه، ماه پرتوافشانی می‌کند
و این باعث خوشحالی و خرسندی است
صاحب این خانه‌ی سعادتمند
به چشمان ما همانند حاتم طایی دیده می‌شود
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
اورازانگ اوچونده گلدیک بیز سیزه
اونونگ زکاتینی برینگ سیز بیزه
کوی سویونگ، کوچگار سویونگ ثوغابی سیزه،
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:

سومین روز از رمضان به نزد شما آمده‌ایم
زکاتش را شما به ما بدهید
گوسفند قربانی کنید یا قوچ
ثوابش به شما می‌رسد
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
بای آقانینگ قیزی قاچدی
ینگّه لری دونون بیچدی
بیچیلن دونونگ یانی یوق
اورازانگ ثوغابی نینگ سانی یوق
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
دختر «بای آقا» (خان و مرد ثروتمند) فرار کرد
همراهانش برای او لباسی تهیه دیدند
لباسی که تهیه شده، آستر ندارد
ثواب رمضان بی حد و حصر است
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
شو گون آینگ اوچی بولار
آینگ آشاق گؤچی بولار
باغیت لی دا اؤی ایچی بولار
سویولجاق کوی یا گچی بولار
بایلار مالی سچیپ آلار
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:

امروز سومین روز ماه است
و آن، روزهای آغازین ماه است
سعادتمند آنست که خانواده‌ای داشته باشد
آنچه قربانی می‌شود، گوسفند یا قوچ است
ثروتمندان بهترین دام را برمی‌گزینند
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!

در برخی از این ابیات، به مضامینی برمی‌خوریم که سرخوان بنا به مقتضیات اهل آن خانه، می‌سراید. به طور مثال، در ابیات ذیل، سرخوان با توجه به اهمیت فرزند ذکور در بین ترکمن‌ها، به درگاه حق تعالی دعا می‌کند که به آن خانه فرزند پسر عطا نماید:

بهیشت ده بیر آقاچ گؤردوک پورلی ـ پوداغ لی
اوبانگیزدا بیر اؤی گؤردوک اوتلی ـ اوجاق لی
ایچین ده بیر آق زنان گؤردوک بأبک قوجاق لی
خدائیم سیزه بیر اوغول برسین زرین قوشاق لی
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:

در بهشت درختی دیدیم پربار و پرثمر
در این روستا خانه ای دیدیم اجاقش روشن
در آن خانه، زنی دیدیم سفید روی و طفلی قنداق پیچ به بغل
خدایمان به شما پسری با کمربندی زرین عطا نماید
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
رمضان‌دا، بای آداملار کأن بولار
آغزی بیرلیکده بیر بیرینه دوغان بولار
تأزه دوغولان اوغلونگیز آراسین‌دا خان بولار
آباد ایل لر دوغان بولار، جان بولار
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
به برکت رمضان، افراد ثروتمند در این ماه فزونی می‌یابد
آن‌ها بی هیچ اختلافی برادر هم هستند
پسر شما که تازه به دنیا آمده، خان آن‌ها خواهد بود
ایل آباد، برادر و یک جان و یک تن خواهند بود
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
ماری نینگ یانداق نینگ کؤکی اوزین
تجن‌نینگ قاوونی نینگ قاقی اوزین
خدائیم بیر اوغول برسین آتجاق یائی نینگ اوکی اوزین
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
خارهای روئیده در مرو، ریشه ای دراز دارند
و خربزه‌های تجن برگ‌های پهن دارند.
خداوند پسری به شما عطا نماید؛ پسری که تیری که در کمان دارد، دراز باشد.
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!

برخی از ابیاتی که در مراسم «یارمضان» خوانده می‌شود، ضمن بیان طبقات اجتماعی و انتقاد از صفات نکوهیده‌ای همچون خست و تنگ نظری، مردم را به بخشش مال و داشتن طبع بلند دعوت می‌کنند:
آیا آیا آز برنلر آزلیقین دان آئیا
کؤپ برنلر کؤپلیگین دن بائیا
برمه دیک لره قیل صراطینگ کؤپروسین دن تائیا
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:

آن که کم می‌دهد، از کم دادنش فقیرتر
و آن که زیاد می‌دهد، از زیاد دادنش غنی تر می‌شود
و آن که هیچ نمی‌دهد، از پل صراط که چون مو نازک است، سقوط خواهد کرد
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
بیزأ سیزی بای گؤردوک
توینوگ نگیزده آی گؤردوک
آز برسه نگیز آلجاق دأل
قولتوجاقیما سالجاق دأل
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
ما شما را ثروتمند یافتیم.
بر روی سقف خانه ی شما کمانی دیدیم.
اگر کم بدهی، نخواهم گرفت؛
و آن را به زیر بغلم نخواهم گرفت.
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
شو اؤی بیر بای نگ اؤیی
هر گونده توتیار طویی
کأن پول برسین، سونگرا سوئیت
بولسون قایماغی قویی
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
این خانه، خانه‌ی مردی ثروتمند است
که هر روز جشن می‌گیرد
خدا دارایی‌اش را زیاد کند و بعد شیر زیادی بدهد
شیری که خامه ای پرچرب داشته باشد
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
یا رمضان آیلاری
گلدی گچر بایلاری
آز برنینگ قیزی بولسون
کؤپ برنینگ اوغلی بولسون
حق رسول، امتیم، یا یارمضان!

ترجمه:
ماه رمضان
آمد، اترق کرد و رفت.
هر کس بیشتر بدهد، پسر دار شود؛
و آن که کم می دهد، دختر دار شود.
به حق رسول و امت رسول، یا یارمضان!
***
یوکاردا بیر مسجید بار قیرق درجه
ملالار خط یازار گوندیز ده – گیجه
مانگا بیر یاغلیق بر، آی جانیم اجه
محمد امتی دیر، یارمضان!

ترجمه:
در شرق مسجدی ۴۰ درجه است
ملاها شبانه‌روز نامه می‌نویسند
مادرجان! یک روسری به من بده
امت محمد است، یا یارمضان!
***
کؤپ برنینگ اوغلی بولسون
آز برنینگ قیزی بولسون
زاد برمه دیک بوغولیپ اؤلسون
محمد امتی دیر، یارمضان!

ترجمه:

آن که بیش تر می‌دهد، پسر دار شود
آن که کم می‌دهد، دختر دار شود
و آن که هیچ نمی‌دهد، خفه شده، بمیرد!
امت محمد است، یا یارمضان!

نگارنده در بررسی و پرس و جوهایی که بین تیره‌ها و طوایف مختلف ترکمن‌های ترکمنستان انجام داد، به این نتیجه رسیده است که غالب آن‌ها بر روی شاه بیت زیر از آئین «یارمضان» اتفاق نظر دارند:
یوکاردا بیر آی بار
اوجی قیزیل یای بار
پیغمبرینگ ساچاقیندا
بیزه قویلان پای بار

ترجمه:
در بالا (در جنوب) هلال ماه است.
تیری هست با نوکی سرخ.
در سفره‌ی پیغامبر،
سهمی هست که برای ما کنار گذاشته شده.
***
بیزأ سیزی بای گؤردوک
قاپی نگیزدا آی گؤردوک
کؤپ برنینگ اوغلی بولسون
آز برنینگ قیزی بولسون

ترجمه:
ما شما را ثروتمند یافتیم.
بر درب خانه‌ی شما ماه را دیدیم.
هر کس بیشتر می‌دهد، پسر دار شود؛
و آن که کم می‌دهد، دختر دار شود.

در زیر، مصاریع شبیه به بند بالا را که تنها در چند مصرع، اختلاف دارند و در برخی از مناطق ترکمنستان خوانده می‌شوند، ذکر می‌کنیم:
قاراجا چاتمانگ اؤی بولسون
قاپی نگیزدا طوی بولسون
آز برنینگ قیزی بولسون
کؤپ برنینگ اوغلی بولسون

ترجمه:
آلاچیق تو (سیاه چادر تو)، خانه‌ای شود.
جلوی درب خانه‌ات، عروسی برپا شود.
هر کس بیشتر می‌دهد، پسر دار شود؛
و آن که کم می‌دهد، دختر دار شود.
***
بیزأ سیزی بای گؤردوک
توینوگ نگیزده یای گؤردوک
آرمیا گیدن اوغلونگیز
دولانیپ گلسین دایزا

ترجمه:
ما شما را ثروتمند یافتیم.
بر روی سقف خانه‌ی شما کمانی دیدیم.
پسرتان که به سربازی رفته
به سلامت برگردد ای خاله!
***
بیزأ سیزی بای گؤردوک
توینوگ نگیزده آی گؤردوک
آلتین بیلن آپاردیق
کوموش بیلن قوپاردیق

ترجمه:
ما شما را ثروتمند یافتیم.
بر روی سقف خانه‌ی شما کمانی دیدیم.
آن را طلا اندود کردیم
و با نقره از جا کندیم
همچنانکه گفته شد، ابیاتی که در آئین «یارمضان» در بین ترکمن‌های ایران خوانده می‌شود هر چند که به لحاظ مضامین با آنچه در ترکمنستان خوانده می‌شود، تفاوت چندانی ندارد، اما به لحاظ زمان برپایی این آئین، انتخاب جملات، آهنگ بیان از سوی سرخوان و نیز عبارت تأئید که یکصدا از سوی اعضای گروه بیان می شود، متفاوت است.

در زیر برخی از این ابیات را که در بین ترکمن‌های ایران رواج دارد، ذکر می‌کنیم، با این توضیح که بعد از هر بند، اعضای گروه همصدا با هم «آللاو» می‌گویند:
السلام علیکم یاتان کیشی لر
کرپیگین کرپیگه قاتان کیشی لر
نماز اوکاپ روزه توتان کیشی لر
محمد امتینا یا یارمضان!

ترجمه:
السلام علیکم ای آن‌ها که خواب هستید؛
ای آن‌ها که مژه هایتان بر روی هم افتاده؛
ای آن‌ها که نماز بر پا می‌دارید و روزه می‌گیرید؛
بر امت محمد یا یارمضان!
***
کؤپ برنلر، کؤپلیگین دن بایی یار
آز برنلر، آل هوا دا قائیار
برمه دیک لر شول صراط دا تائیار
محمد امتینا یا یارمضان!

ترجمه:
آن ها که بخشش زیادی می‌کنند، به برکت آن بخشش، دارایی هایشان فزونی می‌یابد؛
آن ها که کمتر بخشش می‌کنند، بین زمین و آسمان معلق می‌مانند؛
و آن ها که هیچ نمی‌دهند، در همان پل صراط خواهند لغزید.
بر امت محمد، یا یارمضان!
***
یوکاردا بیر توت بار، کؤکی اوزین
آشاقدا بیر قاوون بار، کاکی اوزین
خدائیم بیر اوغول برسین یاشی اوزین
محمد امتینا یا یارمضان!

ترجمه:

در شرق درخت توتی هست با ریشه‌ای عمیق؛
در غرب خربزه‌ای هست با برگ‌های پهن؛
خداوند فرزندی به شما عطا کند با عمری طولانی؛
بر امت محمد یا یارمضان!
***
یارمضان آیدا ـ آیدا گلدیک سیزه
یارمضان زکاتینی برینگ بیزه
کوی برینگ، قوچ برینگ خایری سیزه
محمد امتینا یا یارمضان!

ترجمه:
«یارمضان» گویان به خانه‌ی شما آمده‌ایم؛
زکات «یارمضان» را به ما بدهید.
گوسفند بدهید یا قوچ؛ خیر و ثوابش برای شماست؛
بر امت محمد، یا یارمضان!
***
رمضان آیلاری گلرده گچر
آینگ اوندوردینه یالقیمین ساچار
آطینی ایرلأپ مونرده قاچار
محمد امتینا یا یارمضان!

ترجمه:
ماه‌های رمضان می‌آیند و می‌روند؛
این ماه در شب چهارده نورافشانی می‌کند؛
و اسبش را زین کرده، خواهد تاخت؛
بر امت محمد، یا یارمضان!
پی نوشت
۱۴- انسان شناسی و فرهنگ، یوسف قوجق، آئین‌ها و آداب و رسوم ترکمن‌ها در ماه مبارک رمضان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (VII)

مسائل مطرح شده در تحلیل های کسانی مانند نیلی و مونتانی بسیار قابل توجه هستند. با داشتن این فرضیات روان کاوانه، به عنوان نمادهای جهانی، به درستی در می یابیم که تحلیل های این دو پژوهشگر هر دو می توانند درباره ی همه ی انسان ها تعمیم پذیر باشد. البته از آنجا که این گونه اندیشه ها. مبنی بر مدارک تجربی نبوده و علاوه بر آن هیچ تحلیل مشابهی در مورد موسیقی مردم غیر غربی انجام نشده است، احتمال درستی آن ها، به طور جدی زیر علامت سوال می رود. اگر این گونه توصیفات، به عنوان قواعد جهانی تلقی شوند، به طور حتم در کاربردی ساختن آن در بافت های می ان فرهنگی به مشکل بر می خوریم.

ریتم و ترادیسی (VIII)

دو نمونه در شکل ۱۰ نشان داده شده است. در قسمت (الف)، یک موج مربعی دارای دو تغییر در واحد زمان با یک موج مربعی دارای سه تغییر در واحد زمان ترکیب شده است. در حالت برآیند، تعییرات (نت های جدید) در چهار زمان از شش زمان ممکن اتفاق می افتد. ریتم حاصل شده همچنین در نت نویسی موسیقایی استاندارد، و در نت نویسی چرخه ای نیز نشان داده شده است. به طور مشابه، قسمت (ب) یک الگوی چهار-بر-سه را نشان می دهد، که منجر به یک چندریتمی پیچیده تر شده است. نظام شِلینجِر روش مولد چندریتمی ها است که روش ترکیب سلسله ضربان های چندگانه ی پی در پی، هر یک با دوره ی تناوب خاص خود می باشد. وقتی هم زمان نواخته شوند، چندریتمی به صدا درمی آید.

از روزهای گذشته…

درباره کتاب «موسیقی ایرانی» شناسی (II)

درباره کتاب «موسیقی ایرانی» شناسی (II)

وزنه اصلی در این بررسی، استوار کردن ساختار موسیقی ایرانی از «مجموعه گوشه ها و ردیف آنها» به «مجموعه مقام ها و جنسیت هایشان» است. به عبارت دیگر شناسایی علمی و سیستماتیک موسیقی از راه شناسایی سیستم های صدا ها، به جای شناسایی عامیانه با کمک آهنگ ها (گوشه ها). بنا بر این در این کتاب در پی شناسایی «دستگاه» ها و «آواز» ها و «گوشه» ها نیستم، بلکه در پی شناسایی سیستم های سازنده آنها، خواهم بود، به عبارت دیگر «مقام زابل» یا مقام «مویه» که در این نوشته شناسایی شده است، تفاوتی اساسی با «گوشه زابل» یا «گوشه مویه» دارد.
در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (I)

در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (I)

میان کنش‌های گوناگون دانشگرانه نوشتن، از ترجمه‌ی صرف گرفته تا تالیف محض (اگر این دومی را در سایه‌ی مراتبی از بینامتنیت، رویایی دست‌نیافتنی ندانیم) طیفی از کنش‌ها همانند اقتباس، ترجمه‌ی آزاد، ترجمه-تالیف و … جای می‌گیرند که همچنان به سر اول طیف نزدیک‌تراند تا سر دوم. «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» نوشته‌ی «امین هنرمند» یک گونه‌ی بسیار نادر از همین کنش‌های ترجمه‌گون است؛ به این صورت که سرفصل‌های اصلی و فرعی آن در قریب به اتفاق موارد از یک کتاب تقریبا هم‌نام و بسیار مشهور این حوزه وام گرفته شده. گویی مولف یک اسکلت از پیش موجود را با ماده‌ای به انشای خود (و البته هنوز نزدیک به محتوای استخوان‌بندی اصلی) پر کرده باشد.
هنینگ کراگرود، موسیقیدان اسکاندیناوی (II)

هنینگ کراگرود، موسیقیدان اسکاندیناوی (II)

از رویدادهای مهم این فصل می توان به دعوت مجدد از هنینگ برای همکاری با ارکستر سمفونیک بورنماوث و ارکستر هاله نام برد. هنینگ نوازنده مورد علاقه این ارکسترها است. او هم چنین با ارکستر فیلارمونیک SWD و ارکسترهای سمفونیک غرب استرالیا و تاسمانی نیز همکاری داشته است. در ادامه فعالیت هایش در آمریکای شمالی، هنینگ به ارکستر سفونیک تورنتو سری می زند و در رسیتالی در مرکز لینکلن در نیویورک به اجرا می پردازد.
موسیقی و جنسیت (III)

موسیقی و جنسیت (III)

البته مخالفین حضور زنان در عرصه ی خوانندگی بدون آن که اشاره تاریخی به تحولات مذکور داشته باشند، به سرعت در جبهه ای قرار می گیرند که مورد علاقه ی مردان خواننده است، آنها بدون آن که بدانند در قلمرو درونی خوانندگی نیز در جبهه ی رادیکال قرار می گیرند و در ظاهر بدون اشاره به شرایطی که موسیقی در طی آن مورد هجوم نیروهای لومپن قرار گرفته، چنین می گویند که: زنان آن هنگام که می خوانند، موجب تحریک مخاطبان خود می شوند.
لیر یا چنگ ارجان؟ (I)

لیر یا چنگ ارجان؟ (I)

این نوشتار نه یک مقاله تحقیقی بلکه مطلبی است درباره یک معظل فراگیر در سطح جامعه موسیقی به نام «بی اطلاعی». مدتی پیش در فضای مجازی ویدیویی از خبرگزاری ایسنا با کد خبر ۹۶۰۱۰۱۰۰۱۸۷ درباره اجرا با چنگ ارجان انتشار یافت. در این ویدیو خانم رابعه زند از نوازندگان ساز قانون عنوان کرد که یکی از آشنایان ایشان به نام آقای سیف الله شکری (از متخصصین بازسازی سازهای باستانی) پس از پژوهش هایی چند، اقدام به نمونه سازی «بربط جام ارجان» یا همان «چنگ ارجان» با قدمتی حدود ۱۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح نموده است. خوشبختانه با وجود دانش موجود که در فضای مجازی و غیرمجازی درباره دانش سازشناسی در ایران چاپ شده است، منابع اطلاعاتی مناسب جهت تحقیق و پژوهش در دسترس می باشد. با یک جستجوی ساده در اینترنت یا و نگاه به کتب موجود در ایران، می توان متوجه شد که سازهای نقش شده در جام ارجان از دیدگاه سازشناسی “Organology” در چه رده ای قرار می گیرد. اینکه چنین سازی برچه اساس و مستنداتی بازسازی شده است، خود جای بحث فراوان دارد اما این که چرا ساز را به جای «لیر»، «چنگ» نامیده اند خود بسیار جای دارد. با توجه به مطالبی که در این ویدیو عنوان شده لازم است که مطالبی چند در این مورد با استناد به منابعی که در انتها ذکر شده است به صورت مستند ذکر گردد.
بررسی الگوی ثبت شده از سه تار هاشمی (I)

بررسی الگوی ثبت شده از سه تار هاشمی (I)

در این مقاله سعی شده است، بخشی از نکاتی را که برای ساخت ساز و داشتن الگویی مناسب در نظر گرفته می شود را با استفاده از طرح یکی از سازندگان مشهور سه تار به نام محمود هاشمی (۱۳۲۳-۱۳۷۵) مورد مطالعه قرار دهیم.
اجرای افرو تنورز و صهبای کهن در خانه هنرمندان

اجرای افرو تنورز و صهبای کهن در خانه هنرمندان

سفارت آفریقای جنوبی در تهران به مناسبت روز میراث (۲۳ سپتامبر) و جشن بیست سالگی آزادی و دموکراسی این کشور برنامه فرهنگی دو روزه ای را ترتیب داده است. این برنامه در روزهای چهارشنبه و پنج شنبه، دوم و سوم مهرماه در خانه هنرمندان برگزار می گردد و ورود برای عموم آزاد و رایگان است.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXIII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXIII)

مقارن با این تحولات نوار کاست به عنوان یک وسیله ارتباط جمعی جدید و مستقل از تشکیلات دولتی در ایران رایج شد. دو گروه شیدا و عارف نیز خود نوارهای موسیقی خودشان را با کیفیت بسیار خوب به بازار عرضه کردند. گروه های شیدا و عارف همگام با انقلاب کنسرت هایی با مایه های سیاسی و اجتماعی ترتیب دادند که با استقبال مردم به خصوص گروه های دانشجویی روبرو شد. در این میان کنسرت های گروه شیدا با آهنگ های محمد رضا لطفی (بشارت و سپیده) و پرویز مشکاتیان (ایرانی) همراه با اشعار هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه) و آواز محمد رضا شجریان، خاطره درویش خان، ملک الشعرا بهار و حسین طاهرزاده را زنده می کرد.
حفظ کنیم یا نه؟ (II)

حفظ کنیم یا نه؟ (II)

همسر متکاف، امیلی والهوت، نوازنده ویلون سل است و با ارکسترشان برخی از آثار قرون شانزدهم و هفدهم را اجرا می کند. اعضای ارکستر به این نتیجه رسیده اند که واکنش شنوندگان زمانی که آنها از نت استفاده نمی کنند خیلی بیشتر است:“ شنوندگان عاشق دیدن این صحنه هستند.”
نت خوانی و اجرا

نت خوانی و اجرا

از نکاتی که در اجرای صحیح ترقطعات یاریگر نوازندگان است، نت خوانی آنهاست. در اغلب اوقات نوازندگان تمایلی به نت خوانی موسیقی مورداجرا دردوره ای که سرگرم تمرین آن هستند، ندارند.