«هنر فاخر محصول آزاد بودن و آزادی است» (I)

حسین پرنیا و امین ماسوری
حسین پرنیا و امین ماسوری
نوشته ای که پیش رو دارید گفت‌وگوی امین ماسوری با حسین پرنیا اهنگساز، مدرس و نوازندۀ سنتور است:
هنر موسیقی در برهه‌های مختلف تاریخ پر فراز و نشیب ایران همواره زیر ضربه و فشار حاکمان خشک‌اَندیش بوده است. با مطالعۀ کتاب‌های تاریخ بیش از پیش به جفاهای رفته بر این هنر پی می‌بریم. به‌عنوان مثال یکی از دوره‌های زوال موسیقی ایران در حکومت صفویان است. آنجا که مذهب شیعه قدرت دارد و موسیقی کُفر آلود محسوب می‌شود و به‌دلیل ترس از حاکمیت آنان‌که در نواختن مهارتی داشتند پنهانی در پستوی خانه دستی بر ساز می‌کشیدند.

حال با صرف‌نظر از پرداختن به وضعیت موسیقی در دیگر ادوار تاریخی و وجود شخصیت‌هایی مانند صفی‌الدین اُرموی، عبدالقادر مراغه‌ای، ابن سینا، ابونصر فارابی و امیرکبیر که در زمان خود حرکت‌های شایسته‌ای برای موسیقی انجام داده‌اَند عملأ تا پس از انقلاب شکوه‌مند مشروطه که نوزایی و آفرینشی دوباره در هنر، ادبیات، موسیقی و غیره صورت می‌گیرد کتاب‌های موسیقی‌ای که بار علمی و مستند داشته باشند وجود ندارد. فراموش نکنیم که در ادامۀ مسیر انقلاب مشروطه مضامین موسیقی و ادبیات ایران رنگ و بوی میهن‌پرستانه به خود می‌گیرد. برای نمونه تصنیف سازی‌های انقلابی و منتقدانۀ عارف قزوینی با پشتوانۀ اندیشۀ آزادی‌خواهانه‌اَش سبب می‌گردد افق تازه‌ای در آهنگ‌سازی و شعر ایران به‌وجود بیاید.

برهۀ دیگر تاریخ معاصر ایران دوران سلطنت سلسلۀ پهلوی است. اگر بی‌غرض و منصفانه بگوییم، در دوران پهلوی موسیقی ایران حرکت رو به جلویی پیدا می‌کند. سامان‌دهی موسیقی در زمان رضا شاه و برگزاری جشن‌واره‌های هنری در دوران محمدرضا شاه مانند جشن هنر شیراز، جشن توس، وجود برنامه‌های گل‌ها نقش مهمی در پیش‌رفت موسیقی معاصر ایران ایفا می‌کند. بعدها نیز آنان که پروردۀ فرهنگ و هنر بودند در دهه‌های پس از انقلاب هر کدام شهره‌های دوران خود شدند. حسین علیزاده، محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان، پرویز مشکاتیان، از آن جمله‌اَند.

پس از دوران پهلوی به سال ۱۳۵۷ می‌رسیم. به‌عقیدۀ نگارنده در این دوران شاهد نشیب فراز نشیب موسیقی ایران هستیم. در نشیب اول که از سال‌های آغازین انقلاب تا نیمۀ اول دهۀ ۷۰ به‌طول می‌انجامد صدای زنان خواننده و حمل ساز ممنوع گردیده، سازها توسط تندروها شکسته شده و نمایش دادن ادوات موسیقی در تلویزیون از لحاظ شرعی مشکل‌دار می‌شود.

نیمۀ دوم دهۀ ۷۰ گشایش و تنفسی در فضای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، ایران صورت می‌گیرد. فضای تندروی‌ها شکسته شده و موسیقی مانند حوزه‌های شعر و ادبیات کمر راست می‌کند و دورۀ فراز آغاز می‌شود. چاپ آثار روشن‌فکران، برگزاری کنسرت و چاپ آلبوم‌های موسیقی، رشد کردن تکنولوژی و فضاهای اینترنتی، وسعت دامنۀ روابط مردم کشور با جهان بیرون همگی پیش‌رفت‌های دوران فراز هستند.

از بد عهدی ایام و بازی‌های پشت پردۀ سیاست دوران فراز دیری نمی‌پاید و دوران نشیب دوم فرا می‌رسد؛ دوباره جفا و بی‌مِهری‌ها بر هنر موسیقی ادامه پیدا می‌کند. دامنۀ این بی‌مِهری‌ها تا بدان‌جا ریشه می‌دواند که محروم‌ترین قشر جامعه فعالان همین حوزه می‌شوند. شاهد این مدعا وجود ممیزی، بازداشت و ممنوع‌الکار شدن برخی هنرمندان و آهنگ‌سازان، عدم حمایت مسئولین، لغو کنسرت‌های موسیقی، برخوردهای گزینشی در برنامه‌های موسیقی و ده‌ها مورد دیگر می‌باشد.

با این مقدمه تحلیل، گفت‌وگویی هنر محور بر پایۀ وضعیت موسیقی و آهنگ‌سازی با چهرۀ شناخته شدۀ موسیقی ایران، حسین پرنیا انجام گرفته که ماحصل آن در ادامه آمده است.

جناب پرنیا! اگر بخواهم موضوع گفت‌وگو را ابتدا بر آهنگ‌سازی متمرکز کنم یک آهنگ‌ساز برای چه آهنگ‌سازی می کند؟ آهنگ‌سازی در موسیقی امروز ایران چه جایگاهی دارد؟
ببینید ابتدا ما باید عقبۀ آن‌را بنگریم. به‌عقیدۀ من موسیقی ایرانی یک سکوت هزار ساله دارد. به‌عبارتی اگر بخواهیم کتابی برای موسیقی ایران بنویسیم باید هزار سال سکوت موسیقی نوشته شود که در این هزار سال چه بر موسیقی رفته است. برخلاف عزیزانی که موسیقی ایرانی را شرقی و تک‌سازی می‌دانند و معتقدند موسیقی ایرانی نمی‌تواند ارکسترال و تنظیمی باشد خلاف آنها فکر می‌کنم زیرا چیزی که امروز به‌عنوان گوشه‌های موسیقی داریم بعضی از این گوشه‌ها کامل مشخص‌اَند که تک‌سازی نبوده‌اَند. به‌نظرم موسیقی ما منطبق با زندگی مردم و همگام با علم زمان خودش بوده، به‌طوری‌که نوع ملودی مشخص می‌کند این موسیقی تک‌سازی نبوده و قابلیت گروهی داشته است. مثلأ گوشۀ بسته‌نگار را گوش کنید متوجه خواهید شد که این گوشه سلسله دارد. امیدوارم در آینده فرصتی پیش بیاید که بتوانم بیش‌تر بحث را باز کنم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

کنسرت تریوی فلوت و پیانو اجرا می شود

فیروزه نوائی، نولوون بارگین و لیلا رمضان، در روز ششم شهریور در تالار رودکی ساعت ۲۰:۰۰ به روی صحنه می روند. در این کنسرت آثاری از یوهان سباستین باخ (Johann Sebastian Bach)، فردریش کولاو (Friedrich Kuhlau)، ثیوبالد بوم (Theobald Boehm)، ژاک ایبرت (Jacques Ibert)، فرانتس داپلر (Franz Doppler)، نادر مشایخی و جوزف دیشلر (Josef Dichler) اجرا می شود.

از روزهای گذشته…

مطالعه تطبیقی عود و گیتار (IV)

مطالعه تطبیقی عود و گیتار (IV)

پس از ساسانیان و در پی استیلای خلفای مسلمان گستره این ساز در سراسر جهان اسلام از چین تا اندلس امتداد میابد. در زمان حکومت عبدالرحمان دوم بر اندلس و دعوت او از یک بربط نواز مشهور ایرانی به نام کمالدین زریاب این ساز به اسپانیا وارد میشود. زریاب بربط را در این دیار گسترش و تکامل میدهد و از تلفیق این ساز با تار(دیگر ساز ایرانی) گیتار را میسازد. سالانه در اسپانیا بزرگداشتی به نام زریاب برگزار میشود. پاکو دلوسیا از مشهورترین نوازندگان گیتار در جهان برای گرامیداشت یاد او قطعه ای به نام زریاب ساخته است. فتح جزیره صقیله به دست مسلمانان و مراکز تجاری مهمی که بین شرق و غرب وجود داشت نقش به سزایی در برقراری ارتباط و روند گسترش فرهنگ موسیقایی بین غرب و شرق ایفا کرد.
دژآهنگ: هنوز با استاندارد جهانی در هارمونیکا فاصله داریم

دژآهنگ: هنوز با استاندارد جهانی در هارمونیکا فاصله داریم

بله ایشان فقط با هارمونیکای کروماتیک ساز می‌زدند حتی یادم است که چندسال پیش یک سوالی داشتم در مورد هارمونیکای دیاتونیک و از ایشان پرسیدم؛ او گفت بهتر است که از متخصص این ساز بپرسی. در واقع این دو ساز کروماتیک و دیاتونیک به کلی متفاوت هستند، به ندرت یک نفر این دو ساز را می تواند بنوازد و حتی بقیه سبک‌ها و ژانرها را هم به ندرت حتی با یک ساز می نوازند؛ نه اینکه در دنیا هیچ نوازنده ای نیست، هست ولی خیلی خیلی کم تعداد هستند. در ابعاد درجه یک‌ها، به هیچ وجه شما نمی‌بینید.
گفتگو با ند رورم (II)

گفتگو با ند رورم (II)

من برای سالهای زیادی در فرانسه زندگی کرده ام، در حدود چهارصد یا پانصد هزار شعر دارم که ۲۰ تای آنها به زبان فرانسوی است و چندین قطعه برای کر به زبان لاتین دارم. به عقیده من اگر ما ادبیات خود را خلق نکنیم هیچ کس دیگری اینکار را برایمان انجام نخواهد داد. موسیقی هیچ معنای تعریف شده ای ندارد. هیچ کس نمی تواند ثابت کند که آن معنایی دارد آنچنان که ادبیات همواره معنایی دارد همچنین نقاشی… اما موسیقی آنگونه نیست، نمی توانید بگویید این یک سیب است، یا شخص است. حتی معانی انتزاعی تر همچون مرگ یا باد را نیز نمی دهد.
ریتم و ترادیسی (IV)

ریتم و ترادیسی (IV)

برای دقیق تر شدن، شکل ۳ چهار میزانِ اولِ [قطعه ی] مِیپِل لیف رَگ از اسکات جاپلین را نشان می دهد. میزان-نما ۲/۴ است. یک نت سیاهْ یک ضرب را به خود اختصاص می دهد و دو ضرب در هر میزان وجود دارد. باس در حامل پایین با نظم کامل حرکت می کند، هر میزان شامل چهار نت چنگ است (هنگامی که نت ها به صورت عمودی روی هم چیده شده اند همزمان نواخته می شوند). در حامل سُل (بالا)، تقسیمات پیچیده تر است. اولین میزان شامل پنج نت دولاچنگ، یک نت چنگ، و یک سکوت دولاچنگ (در مجموع دو ضرب) است. میزان دوم، اما، به یک نت سیاه و چهار نت دولاچنگ تقسیم شده است. (۲)
گزارش مراسم رونمایی کتاب  «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (VII)

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (VII)

در ادامه، بابک خضرایی به‌عنوان آخرین سخنران دربارۀ این اثر گفت: این جلسه جلسۀ نقد و بررسی نیست و صرفاً برای آشنایی مخاطبان با کتاب است. از‌این‌رو، من فقط چند نکتۀ‌ کوتاه را عرض خواهم کرد: عنوان کتاب شامل چند کلمه است: «ساختار»، «تصنیف»، «عارف قزوینی».
یکصد و هفتادمین زادروز آفریننده «سمفونی دنیای نو»

یکصد و هفتادمین زادروز آفریننده «سمفونی دنیای نو»

هشتم سپتامبر ۲۰۱۱، یکصد و هفتادمین سالروز تولد آنتونین دورژاک (Antonín Leopold Dvořák) آهنگساز افسانه‌ای چک است. شهرت عمده او به عنوان یکی از آخرین آهنگسازان دوره رومانتیک، به‌ویژه به خاطر کاربرد نغمه‌های بومی چک در آثارش است.
برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (II)

برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (II)

در حالیکه والتر در سال ۱۹۱۱ شهروند اتریش شده بود در سال ۱۹۱۳ آن کشور را به مقصد مونیخ ترک کرد و مدیر موسیقی رویال باواریا (Royal Bavarian Music Director) شد. والتر در ژانویه ۱۹۱۴ اولین کنسرت خود را در مسکو رهبری کرد. والتر در جریان جنگ جهانی اول فعالانه به رهبری پرداخت. او اولین اجرای Violanta و Der Ring des Plykrates از اریک ولفگانگ کورنگولد (Eric Wolfgang Korngold) و Palestrina را از هانس فیتزنر رهبری کرد. او همچنین در سال ۱۹۲۰ نخستین اجرای Die Vogel از والتر برونفلز (Walter Braunfels) را رهبری کرد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XVII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XVII)

بعد از «پیش درآمد» های درویش خان، «آهنگ سازی» در موسیقی ایرانی با ساخته های وزیری به مرحله ای تازه و بدیعی پا گذاشت. «آهنگ سازی» سوای تصنیف و ترانه سازی، مقوله ای است که در موسیقی ایرانی، متاسفانه بعد از وزیری آنچنان که با ید دنبال نشده و عقیم مانده است. از طرف دیگر آموزش موسیقی در مکتب وزیری با تربیت اخلاقی و اجتماعی هنرجویان همراه بود و به جای یاددادن فوت و فن مطربی، در صدد بود که شخصیت هنری ایشان را تقویت کند. چنین بود که تار نوازی بعد از وزیری وجهه ای بهتر پیدا کرد و از جرگه «مطربی» خاص آن دوران بیرون آمد و اگر امروز استادان تار نوازی همپایه هنرمندان دیگر جامعه، نویسندگان و شعرای طراز اول هستند، از نتایج آن کوشش ها و تغییرات ناشی از آنها است.
خبرهای جدیدی از Live 8

خبرهای جدیدی از Live 8

کمتر از یک هفته به اجرای کنسرت های Live 8 در شهرهای بزرگ دنیا باقی مانده است و در دنیای موسیقی هر روز اخبار جدیدی در این باره منتشر می شود.
موسیقی کریسمس (III)

موسیقی کریسمس (III)

این سرودها از قرن ها پیش شنیده میشدند و قدیمی ترین آن ها نیز سرود وکسفورد (Wexford Carol) است که متعلق به قرن ۱۲ است. جدیدترین آن ها نیز از اواسط تا اواخر قرن نوزدهم به این صورت درآمده است. زادگاه بسیاری از این سرودها کشورهای غیر انگلیسی زبان است، سرودهایی که اغلب موضوعات غیر مسیحی هم دارند اما بعدها با شعرهایی که به آن ها افزوده شد به سرودهای انگلیسی تبدیل شدند. البته این سرودها جدید همیشه هم از متن اصلی ترجمه نمی شدند و برخی نیز از نو نوشته شده اند که تاریخ برخی از آنها به اوایل قرن بیستم باز می گردد.