«هنر فاخر محصول آزاد بودن و آزادی است» (I)

حسین پرنیا و امین ماسوری
حسین پرنیا و امین ماسوری
نوشته ای که پیش رو دارید گفت‌وگوی امین ماسوری با حسین پرنیا اهنگساز، مدرس و نوازندۀ سنتور است:
هنر موسیقی در برهه‌های مختلف تاریخ پر فراز و نشیب ایران همواره زیر ضربه و فشار حاکمان خشک‌اَندیش بوده است. با مطالعۀ کتاب‌های تاریخ بیش از پیش به جفاهای رفته بر این هنر پی می‌بریم. به‌عنوان مثال یکی از دوره‌های زوال موسیقی ایران در حکومت صفویان است. آنجا که مذهب شیعه قدرت دارد و موسیقی کُفر آلود محسوب می‌شود و به‌دلیل ترس از حاکمیت آنان‌که در نواختن مهارتی داشتند پنهانی در پستوی خانه دستی بر ساز می‌کشیدند.

حال با صرف‌نظر از پرداختن به وضعیت موسیقی در دیگر ادوار تاریخی و وجود شخصیت‌هایی مانند صفی‌الدین اُرموی، عبدالقادر مراغه‌ای، ابن سینا، ابونصر فارابی و امیرکبیر که در زمان خود حرکت‌های شایسته‌ای برای موسیقی انجام داده‌اَند عملأ تا پس از انقلاب شکوه‌مند مشروطه که نوزایی و آفرینشی دوباره در هنر، ادبیات، موسیقی و غیره صورت می‌گیرد کتاب‌های موسیقی‌ای که بار علمی و مستند داشته باشند وجود ندارد. فراموش نکنیم که در ادامۀ مسیر انقلاب مشروطه مضامین موسیقی و ادبیات ایران رنگ و بوی میهن‌پرستانه به خود می‌گیرد. برای نمونه تصنیف سازی‌های انقلابی و منتقدانۀ عارف قزوینی با پشتوانۀ اندیشۀ آزادی‌خواهانه‌اَش سبب می‌گردد افق تازه‌ای در آهنگ‌سازی و شعر ایران به‌وجود بیاید.

برهۀ دیگر تاریخ معاصر ایران دوران سلطنت سلسلۀ پهلوی است. اگر بی‌غرض و منصفانه بگوییم، در دوران پهلوی موسیقی ایران حرکت رو به جلویی پیدا می‌کند. سامان‌دهی موسیقی در زمان رضا شاه و برگزاری جشن‌واره‌های هنری در دوران محمدرضا شاه مانند جشن هنر شیراز، جشن توس، وجود برنامه‌های گل‌ها نقش مهمی در پیش‌رفت موسیقی معاصر ایران ایفا می‌کند. بعدها نیز آنان که پروردۀ فرهنگ و هنر بودند در دهه‌های پس از انقلاب هر کدام شهره‌های دوران خود شدند. حسین علیزاده، محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان، پرویز مشکاتیان، از آن جمله‌اَند.

پس از دوران پهلوی به سال ۱۳۵۷ می‌رسیم. به‌عقیدۀ نگارنده در این دوران شاهد نشیب فراز نشیب موسیقی ایران هستیم. در نشیب اول که از سال‌های آغازین انقلاب تا نیمۀ اول دهۀ ۷۰ به‌طول می‌انجامد صدای زنان خواننده و حمل ساز ممنوع گردیده، سازها توسط تندروها شکسته شده و نمایش دادن ادوات موسیقی در تلویزیون از لحاظ شرعی مشکل‌دار می‌شود.

نیمۀ دوم دهۀ ۷۰ گشایش و تنفسی در فضای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، ایران صورت می‌گیرد. فضای تندروی‌ها شکسته شده و موسیقی مانند حوزه‌های شعر و ادبیات کمر راست می‌کند و دورۀ فراز آغاز می‌شود. چاپ آثار روشن‌فکران، برگزاری کنسرت و چاپ آلبوم‌های موسیقی، رشد کردن تکنولوژی و فضاهای اینترنتی، وسعت دامنۀ روابط مردم کشور با جهان بیرون همگی پیش‌رفت‌های دوران فراز هستند.

از بد عهدی ایام و بازی‌های پشت پردۀ سیاست دوران فراز دیری نمی‌پاید و دوران نشیب دوم فرا می‌رسد؛ دوباره جفا و بی‌مِهری‌ها بر هنر موسیقی ادامه پیدا می‌کند. دامنۀ این بی‌مِهری‌ها تا بدان‌جا ریشه می‌دواند که محروم‌ترین قشر جامعه فعالان همین حوزه می‌شوند. شاهد این مدعا وجود ممیزی، بازداشت و ممنوع‌الکار شدن برخی هنرمندان و آهنگ‌سازان، عدم حمایت مسئولین، لغو کنسرت‌های موسیقی، برخوردهای گزینشی در برنامه‌های موسیقی و ده‌ها مورد دیگر می‌باشد.

با این مقدمه تحلیل، گفت‌وگویی هنر محور بر پایۀ وضعیت موسیقی و آهنگ‌سازی با چهرۀ شناخته شدۀ موسیقی ایران، حسین پرنیا انجام گرفته که ماحصل آن در ادامه آمده است.

جناب پرنیا! اگر بخواهم موضوع گفت‌وگو را ابتدا بر آهنگ‌سازی متمرکز کنم یک آهنگ‌ساز برای چه آهنگ‌سازی می کند؟ آهنگ‌سازی در موسیقی امروز ایران چه جایگاهی دارد؟
ببینید ابتدا ما باید عقبۀ آن‌را بنگریم. به‌عقیدۀ من موسیقی ایرانی یک سکوت هزار ساله دارد. به‌عبارتی اگر بخواهیم کتابی برای موسیقی ایران بنویسیم باید هزار سال سکوت موسیقی نوشته شود که در این هزار سال چه بر موسیقی رفته است. برخلاف عزیزانی که موسیقی ایرانی را شرقی و تک‌سازی می‌دانند و معتقدند موسیقی ایرانی نمی‌تواند ارکسترال و تنظیمی باشد خلاف آنها فکر می‌کنم زیرا چیزی که امروز به‌عنوان گوشه‌های موسیقی داریم بعضی از این گوشه‌ها کامل مشخص‌اَند که تک‌سازی نبوده‌اَند. به‌نظرم موسیقی ما منطبق با زندگی مردم و همگام با علم زمان خودش بوده، به‌طوری‌که نوع ملودی مشخص می‌کند این موسیقی تک‌سازی نبوده و قابلیت گروهی داشته است. مثلأ گوشۀ بسته‌نگار را گوش کنید متوجه خواهید شد که این گوشه سلسله دارد. امیدوارم در آینده فرصتی پیش بیاید که بتوانم بیش‌تر بحث را باز کنم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (IV)

در اینجا «تعلق» به‌معنی جنسیت هم نیست و کاملاً بی‌ربط به‌نظر می‌رسد. گام سه‌گاه در مرحلۀ بعدی تئوری‌پردازی در آوازشناسی وزیری و در نظری به موسیقی نوشتۀ روح‌الله خالقی، «متعلق» به چهارگاه نیست و با شاهد به‌عنوان تنیک شروع نمی‌شود و تنیک سه‌گاه «سی کرن» صدای «سل» است؛ و در هر دو حال جنسیت مجنب و همجنس با شور شنیده می‌شود. (۸)

ریتم و ترادیسی (XVI)

طیف نگاره ها با تقسیم یک صدا به بخش های کوچکی از زمان به نامِ پنجره و سپس اِعمال FFT به هر پنجره ایجاد می شود. تمامی FFTها پهلو-به- پهلویِ هم قرار می گیرند؛ مقادیر بزرگ با رنگ تیره نشان داده می شود، مقادیر کوچک کم رنگ تر ند.

از روزهای گذشته…

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (VII)

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (VII)

آشنایی خود من با مهدیقلی هدایت به‌طور سیستماتیک به اوایل دورۀ لیسانسم، حدود ۲۵ سال پیش باز می‌گردد که در آن زمان آقای دکتر خسرو مولانا گفتند مهدیقلی هدایت در زمینۀ آکوستیکِ موسیقی کاری انجام داده است و به‌اتفاق دوست عزیزم، آقای امیرحسین پورجوادی، رفتیم و چاپ عکسی کتاب مجمع‌الادوار را گرفتیم و نسخۀ اصل را به استادمان،‌ دکتر مولانا، دادیم و خودمان آن‌را کپی کردیم. (مجمع‌الادوار هم چاپ عکسی و هم نسخۀ خطی دارد و کمی با هم متفاوت‌اند.) از آن موقع، با موضوع مهدیقلی هدایت درگیر بودیم. با دکتر صفوت هم از دهۀ هفتاد تا اواخر عمرشان دائم در تماس بودم و یادم است ایشان هم در اواسط دهۀ هفتاد که فرهنگستان هنر تأسیس نشده بود در بخش هنر فرهنگستان علوم حضور داشتند و من گاهی در آنجا خدمتشان می‌رسیدم.
نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (III)

نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (III)

در موومان دوم با والسی که فرمی همانند روندو دارد (کودا- A′ B A – مقدمه) به شایستگی تضاد کاملی با موومان نخست پدید می آید. فضاسازی لطیف و درخشان در این موومان و بکارگیری دو هارپ به گونه ای که موسیقی تداعی گر بزمی مفرح می شود بسیار قابل توجه است. گفتنی است که این گونه فضاسازی ها مشخصه ی بارز برلیوز است، چنانکه این بخش را می توان با بکارگیری هارپ ها در بخش دوم رومئو و ژولیت، موومان پایانی تدئوم، مارش تروا و همچنین ارکستراسیون برلیوز برای اثری از وبر به نام دعوت به رقص مقایسه کرد.
مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (VIII)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (VIII)

مقایسه‌ی روش‌ها بر حسب سبک نوازندگی نشان می‌دهد که سبک عودنوازی، مبین روش‌هایی است که نوازندگان پس از گذراندن آموزش‌های اصلی در پیش می‌گیرند. ممکن است چنین به نظر برسد که در روش تارگان، پس از آموزش اصلی، هدف، رسیدن به ویرتوئوزیته است. اگرچه تارگان نوازنده‌ی بسیار خوبی ا‌ست، به سبب تحصیل موسیقی غربی، سبک او فاقد سنت‌گرایی‌ ا‌ست که این امر بسیار طبیعی ا‌ست. بازتاب ذوق و قریحه‌ی تارگان در شیوه‌اش مشخص است، اما به نظر می‌رسد که روح مقام‌ها کاستی‌هایی‌ دارند و روش خاص تارگان، برای نوازندگان سنتی عود، مناسب نیست. اما این روش برای اجراهای تکنوازی بسیار مناسب است. تارگان در اجراهای گروهی شرکت نمی‌کرد و از مقام‌های سنتی مانند صبا و هُزام نیز بهره نمی‌برد (Yildiz,2005:42).
مروری بر کتاب «مبانی عودنوازی»؛ تألیف حمید خوانساری

مروری بر کتاب «مبانی عودنوازی»؛ تألیف حمید خوانساری

در مقایسه با تجربه‌های معدودِ پیشین در تدوینِ کتاب آموزشی عود در ایران، این کتاب، داده‌های بیشتری در اختیار هنرجو قرار می‌دهد. مقاله‌ی پرمغز و نسبتاً مفصلی از نرگس ذاکرجعفری درباره‌ی پیشینه‌ی عود نیز در ابتدای کتاب گنجانده شده‌است. با اینحال با توجه به فقر منابع استاندارد فارسی در خصوص نوازندگی عود، تبیین و تشریح بیشتری به برخی درس‌ها می‌تواند افزوده‌شود؛ مثلاً در موضوع مهم پوزیسیون‌ها (انواع، جابه‌جایی و انتقال‌شان)
بانگ چاووش (II)

بانگ چاووش (II)

کانون چاووش، پرکار و پر شور به فعالیت مشغول بود؛ هنرمندان جوان این کانون، خودشان، می ساختند، خودشان می نواختند و می خواندند، خودشان ضبط می کردند و همینطور خودشان آثار را توزیع می کردند! ساختمانی که گروه چاووش در آن به فعالیت می پرداخت، ساختمانی قدیمی بود در خیابان حقوقی (۴) که امروز در این ساختمان «مکتب خانه میرزاعبدالله» و انتشارات «ماهور» مشغول به کار است.
“رازهای” استرادیواری (III)

“رازهای” استرادیواری (III)

بواسطه فضای موسیقایی که در اطراف Molinari در جریان بود، Sacconi توانست با بسیاری از ویولونیست‌ها و ویولون سلیست‌های این قرن ارتباط برقرار کند. این افراد چه در زمینه آگاهی پیدا کردن در مورد سازهای قدیمی و چه در زمینه سازهایی که در اختیار داشتند در زمره مراجعین وی قرار می گرفتند. او نام تمام مراجعینش را برای من ذکر کرد و مایل بود که من تمام آن‌ها را به همراه ویژگی‌ها و شخصیت هنری‌شان بیان کنم. اسامی این فهرست با لحنی آهنگین در کلام او طنین‌انداز شد و گویی بیانگر مرحله‌ای خاص از زندگی وی و روزهای بیاد ماندنی مواجه و رویارویی با مردمانی استثنایی بود.
کمپانی آر سی ای (III)

کمپانی آر سی ای (III)

در سپتامبر ۱۹۶۵ RCA و Lear Jet Corpبه منظور انتشار نوارها کارتریج ( پیکاپ گرامافون) Track 8 که در ابتدا در سال ۱۹۶۶ در اتومبیل فورد استفاده شد و در ده های ۶۰ و ۷۰ بکلی مشهور شد، تشکیل یک گروه را دادند.
نکاتی در آموزش نوازندگی (IV)

نکاتی در آموزش نوازندگی (IV)

همانطور که در قسمت پیشین اشاره شد؛ سرچشمه، ماهیت، وضوح و روشنایی و نیز زمان وقوع هر یک از عوامل تهدید کننده در نوازندگی فرد می تواند با دیگری متفاوت بوده و این عوامل گاه به شکل منفرد و گاه به شکل گروهی و دسته جمعی در اشخاص بروز می نماید و می تواند باعث جلوگیری در استمرار زندگی هنری اشخاص گردد.
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (III)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (III)

بسی روشن است که اگر وقایع‌نگار باشیم برای تشخیص این‌که کدام موسیقی یک رویداد تاریخی است و کدام تغییر در موسیقی‌ها شایسته‌ی ثبت است، باید توانایی جداسازی و درک موسیقایی کافی داشته باشیم و همچنین اگر در مورد دوره‌ی گذشته کار می‌کنیم این توانایی تحلیلی را برای یافتن علیت‌ها و شرح ارتباطات لازم خواهیم داشت.
انتشار آثار پیانوی فوزیه مجد

انتشار آثار پیانوی فوزیه مجد

فوزیه مجد، آهنگساز و موسیقی شناس برجسته ایرانی نزدیک به سه دهه است که حضور چندانی در صحنه موسیقی ایران نداشته است. وی در انگلستان و فرانسه به تحصیل موسیقی اشتغال داشته و در تهران هم چندی نزد فرامرز پایور و مجید کیانی به آموختن سنتور پرداخته است.