«هنر فاخر محصول آزاد بودن و آزادی است» (II)

حسین پرنیا و امین ماسوری
حسین پرنیا و امین ماسوری
در پس پردۀ این هزاره و آن‌چه توسط حکومت‌های مختلف بر سر موسیقی آمده، چرا موسیقی ما امروز تشکیل شده از این چند ساز و گوشه و ردیف است؟
آنچه امروز می‌بینیم بازیافت دورۀ قاجاریه و پس از آن است. حال دسترسی محکمی بدان‌چه قبل از آن دوران بوده را نداریم. فقط می‌توانیم بسنده کنیم به کاوُش‌های بسیار هوش‌مندانه بر اساس گوشه‌هایی که باقی مانده‌اَند. با نگاهی ظریف‌تر در بعضی از کتب شعرای بزرگ می‌توان ردّ پایی از موسیقی پیدا کرده و تحقیق کنیم تا دستاوردهای تازه‌ای یافت شود. حال، ما چرا آهنگ‌سازی می‌کنیم یا به چه منظور روی به ساخت آهنگ می‌آوریم؟

این پرسش‌ها وقتی به‌وجود می‌آیند معمولأ به این جواب می‌رسیم که در موسیقی علاوه بر علم زمان خود از نظر منطقه، جغرافیا، اکتسابی بودن، یا عامی برخورد کردن آن، به‌شکلی از توصیف طبیعت می‌رسیم که طبیعت یا اتفاقات روزمره را با زبان موسیقی به رخ انسان می‌کشیم. وقتی که دست‌خوش تغییرات محیط و طبیعت می‌شویم در واقع با شکل خاصی از تولید سر و کار داریم که این دو زیربنا و روبنای یکدیگرند و هیچ‌کدام جداگانه معنایی ندارند. وقتی می‌گوییم آهنگسازی با مفهومی از توصیف یک اتفاق در جامعه روبرو هستیم که آن اتفاق هرچه پر مفهوم‌تر باشد آن‌را به‌وسیلۀ اتحاد سازها به گوش مردم می‌رسانیم. این یک تعریف اجمالی از آهنگسازی به دور از تعریفات دانشگاهی بود. با این تعریف بسیاری از تولیدات موسیقایی که امروز می‌شنویم توصیف نیستند و در واقع گِردبادی‌اَند که هرچه اطرافش باشد را دیر یا زود نابود خواهد کرد.

چرا گِردباد؟
گردباد را بدین جهت گفتم که اگر آهنگ‌سازان پشت توصیفاتی که توسط مفاهیم موسیقی به بیان می‌رسانند دچار سر در گمی شوند این گردباد را به‌وجود آورده‌اَند؛ یا در دانشگاه‌هایی که دانشجویان بدون پشتوانۀ مفهوم و معنایی فارغ‌التحصیل می‌شوند و فقط صنعت‌گونه بودن موسیقی را فرا گرفته باشند باز آن گردباد به‌وجود می‌آید و در نهایت گریبان تمام جامعه را می‌گیرد.

سردرگمی در آهنگسازی یا موسیقی؟
هرچه آهنگ‌سازی به توصیفات زندگی مردم نزدیک‌تر باشد آن آهنگ‌سازی بهتر و خوش‌وقت‌تر خواهد بود و به مثابه آئینۀ مردم آن جامعه قلمداد می‌شود. لذا زندگی مردم در آئینه نمایان می‌شود و هرچه این آئینه تیره و کدرتر باشد مفهوم‌اَش برای آن جامعه کدرتر خواهد بود.

در این میانه فرق یک آهنگ‌ساز با آهنگ‌ساز دیگر در چیست که یکی آثارش ماندگار و دیگری اثرش مانند فوارّه زود فرو می‌نشیند؟
پاسخ سوأل قبلی به‌نوعی جواب این سوأل را در خود داشت. هر موسیقی‌ای که ساخته می‌شود اگر با زندگی مردم آمیخته‌تر باشد عمر این موسیقی در آن جامعه ماندگارتر و طولانی‌تر خواهد بود. هرچه از این مفاهیم دورتر باشد متأسفانه نتیجۀ معکوس خواهد داشت.

بحث ماندگاری یک اثر به میان آمد. آهنگ‌سازانی مثل عارف قزوینی آثاری ساخته‌اَند که به‌دلیل سیاسی و اجتماعی بودن اوضاعی که در زمانه‌شان رخ داده هنوز در خاطرۀ مردم ماندگارند. آیا امروز از فقدان چنین آهنگ‌سازانی در ایران برخورداریم؟
عارف معطوف به بازخورد اتفاقات اجتماعی است. موسیقی‌دان و شاعری چون عارف اندیشه‌های ذهنی‌اَش بیش‌تر دریچۀ آدمیت را می‌گشاید و این دریچه هرگاه گشوده شود آدمی نمی‌تواند بی‌تفاوت بنشیند و ساز بزند. لاجرم با همان ساز و کلام از خون جوانان وطن را می‌سازد. اکنون گریزی به سوأل شما بزنم. اگر اشتباه نکنم مولفۀ سیاسی بودن یا سیاسی شدن مدنظر شماست. اندیشۀ سیاسی یعنی داشتن شرایط کافی برای درک مفاهیم و علوم سیاسی. خب، کدام‌یک از هنرمندان ما این مولفه را داشته‌اَند؟ یک هنرمند فرزند و زاییدۀ اتفاقات خودش است. وقتی در شهر خودم می‌بینم شهرداری یا دستگاه‌های ذیربط شهرسازی به امور شهر بی‌تفاوت‌اَند ناراحت می‌شوم و نمی‌توانم بی‌تفاوت باشم. لاجرم آهنگی که در ذهن منِ آهنگساز تراوش می‌کند خواهد شد آهنگ «توزِ سر رَه». این نشان از سیاسی بودن‌اَم ندارد بلکه از بی‌تفاوت نبودن‌اَم به امور خبر می‌دهد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بررسی تحول ساختارهای موسیقی ایرانی در صد سال اخیر (II)

وقتی بحث ساختار را مطرح کردیم متوجه شدیم که اگر ساختارهای کوچکتر تغییر کنند، ساختارهای بزرگ را نیز به همان نسبت تغییر بزرگتری می کند. لذا آثار به وجود آمده در یک دوره زمانی خاص، از این حیث که تشکیل دهنده ی یک ساختار بزرگتر هستند، با هم در ارتباط مستقیم و در هم تنیده ای هستند و هرگز در هیچ دوره ی تاریخی، نمی توان فقط یک آهنگساز یا نوازنده ی شاخص را دید که به عنوان تک ستاره می درخشد و هیچ آهنگساز و نوازنده ی دیگری وجود نداشته است. بلکه مجموعه ای از ساختارها در کنار یکدیگر قرار گرفتند و به شاخص شدن، یک یا چند اثر برجسته، کمک کرده اند.

ادای احترامی به یازدهمین و آخرین ترک آلبوم «مرثیه پرندگان»

سهم دانش و تخصص و کارآزمودگی در استفهام اعماق و کرانه‌های یک قطعۀ موسیقی تا چه حد است؟ و سهم تاریخ و تبار و ریشه‌های آدمی چقدر؟ آیا یک ژرمن، به فرض که سال‌ها روی عناصر موسیقی دستگاهی ما کار و تحقیق کرده باشد، می‌تواند دیلمانِ دشتی و عراقِ افشاری را بهتر از یک ایرانی بفهمد؟ یا یک موسیقی‌پژوهِ ایرانی جاز و بلوز را بهتر از یک موزیسینِ سیاهپوست آمریکایی؟ همان جازیست آمریکایی رازِ زخمه‌های راوی شانکار را بهتر از یک هندو خواهد فهمید؟ یا همان هندو ارتعاشاتِ شامیسن و کوتو را بهتر از یک ژاپنی؟ یک موزیسینِ ژاپنی، هزاری هم که کاردرست، می‌تواند ادعا کند که کلزمر را بهتر از اشکنازی‌ها درک می‌کند؟

از روزهای گذشته…

ماندولین

ماندولین

ماندولین (mandolin) سازی است با صدای بسیار زیر که در قرنهای هفدهم و هجدهم در ناپل-ایتالیا به وجود آمد، اما اصل آن به قرن چهاردهم به نام ماندورا؛ سازی شبیه به عود – لوت (Lute)، مربوط می شود. بدنه ساز شبیه به قطره اشک و یا کاملا بیضی شکل با سوراخی روی آن است، بعضی از این سازها مانند ماندولینهای دوران باروک، تزئیناتی نیز دارند.
نگاهی به اپرای مولوی (XI)

نگاهی به اپرای مولوی (XI)

ارکستر با پیتزیکاتو های ظریف زهی ها و همراهی هورن،‌ در تقابل با تامبورین یک قطعه کوتاه دوضربی را به اجرا می گذارند، شمس می خواند: « مخزن انا فتحنا برگشا، سر جان مصطفی را بازگو، مستجاب آمد دعای عاشقان، ای دعاگو آن دعا را بازگو» در پاسخ مولانا با همراهی دف، رقص کنان از عاشقی می گوید: «چون دهانم خورد از حلوای او، چشم روشن گشتم و بینای او. پا نهم گستاخ چون خانه روم، پا نلرزانم نه کورانه روم» پس از این گفته مولوی از هوش می رود…
اپرای آیدا (I)

اپرای آیدا (I)

آیدا (Aida) اپرایی است در چهار پرده که توسط جوزپه وردی (Giuseppe Verdi) بر لیبرتویی ایتالیایی از آنتونیو گیسلانسونی(Antonio Ghislanzoni) و بر اساس سناریویی از آگوست مریت (Auguste Mariette)، مصر شناس فرانسوی، ساخته شده است. آیدا برای نخستین بار در خانه اپرای خدیوال (Khedivial Opera House) در ۲۴ دسامبر ۱۸۷۱ در قاهره اجرا شد و رهبری آن را جیوانی بوتسینی (Giovanni Bottesini) بر عهده داشت.
نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (VII)

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (VII)

به عبارت دیگر موسیقی ایرانی، از این دیدگاه موسیقی رایج در ایران است. شناسایی این موسیقی در طول تاریخ ممکن نیست چرا که موسیقی قبل از پیدایش وسایل ضبط صوت، گذرا و ناپایدار بوده است. قدیمی ترین موسیقی ایرانی ضبط شده و قابل بررسی، موسیقی های دوران مظفرالدین شاه قاجار (حدود ۱۰۰ سال پیش) هستند و آن ها نیز موسیقی هنری و درباری آن زمان اند و نه کل موسیقی رایج در آن زمان. (نک سپنتا ساسان / تاریخ تحول ضبط موسیقی در ایران)
احمد جمال پیانیست جز

احمد جمال پیانیست جز

از بزرگترین پیانیست های جز که در سال ۱۹۳۰ در پیتسبورگ، پنسیلوانیا بدنیا آمد. از سن ۳ سالگی شروع به نواختن پیانو کرد و از ۷ سالگی تحصیلات رسمی خود در موسیقی را آغاز کرد.
سومین دوره مسابقه «رضا کروریان» و دومین دوره فستیوال بین‌المللی «موسیقی الکترونیک تهران» برگزار می شود

سومین دوره مسابقه «رضا کروریان» و دومین دوره فستیوال بین‌المللی «موسیقی الکترونیک تهران» برگزار می شود

سومین دوره مسابقه «رضا کروریان» و دومین دوره فستیوال بین‌المللی «موسیقی الکترونیک تهران» به همت موسسه یارآوا و همکاری دانشگاه تهران برگزار می‌شود. فستیوال بین‌المللی موسیقی الکترونیک تهران از تاریخ از ۱۰ تا ۱۷ شهریور ماه در ۸ روز پیاپی برگزار خواهد شد. امسال فستیوال با تغییری نسبت به دوره پیش همراه با مراسم اختتامیه و اهدای جوایز برگزیدگان سومین دوره مسابقه رضا کروریان (برگزار شده در سال ۹۷)، با همکاری و تعامل دانشگاه تهران و حضور یوآخیم هاینس استاد آهنگسازی و مدیر استودیوی موسیقی الکترونیک در دانشگاه موسیقی هانوفر، دیمیتری پاپاگئورگیو استاد آهنگسازی دانشگاه ارسطو در شهر تسالونیکیِ یونان و اولریکه براند استاد ویلنسل دانشگاه هنر برلین برگزار خواهد شد.
زمان با شکوه نقطه اوج (I)

زمان با شکوه نقطه اوج (I)

درک موسیقی بدون درک زمان امکان ناپذیر است. این موسیقی است که در میدانی از استمرار زمانی محدود ظاهر میشود، بنابراین لازم است پیش از بررسی این هنر به موضوع زمان پبردازیم اگر زمان حال یا اکنون(دم) را لحظه تجلی دو زمان گذشته و آینده تعریف کنیم.
رولینگ استونز ، امشب در شانگهای

رولینگ استونز ، امشب در شانگهای

Rolling Stones روز پنجشنبه برای اجرای اولین کنسرتشان در چین وارد این سرزمین پهناور شدند و مورد استقبال و خوش آمدگویی چینی ها قرار گرفتند.
انتشار آثار پیانوی فوزیه مجد

انتشار آثار پیانوی فوزیه مجد

فوزیه مجد، آهنگساز و موسیقی شناس برجسته ایرانی نزدیک به سه دهه است که حضور چندانی در صحنه موسیقی ایران نداشته است. وی در انگلستان و فرانسه به تحصیل موسیقی اشتغال داشته و در تهران هم چندی نزد فرامرز پایور و مجید کیانی به آموختن سنتور پرداخته است.
منشور اخلاقی مربیان موسیقی

منشور اخلاقی مربیان موسیقی

مرام نامه های یا منشور های اخلاقی اسنادی هستند که در آن اصولا اخلاقی یک نهاد یا گروه در آنها قید شده است. در این منشور اخلاقی محور هایی مانند اخلاق اجتماعی و اخلاق حرفه ای مورد توجه قرار گرفته و انتظاراتی که آن نهاد یا گروه از نظر رفتارهای اخلاقی از افراد دارد در آن ثبت می شود.