تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (VI)

یکی از موزیسین های مهم این دوره ابراهیم موصلی است. ابراهیم ابن ماهان معروف به ابراهیم موصلی که بنیانگزار اولین خاندان موسیقی است. پدر و پدربزرگش اهل فارس بودند که به بغداد مهاجرت کردند. او از بغداد به موصل میرود و آموزش موسیقی میبیند. بعدها در ری ازدواج می کند و فرزندش اسحاق به دنیا می آید. ابراهیم موصلی خود را باربد زمان می دانست و روی تلفیق موسیقی ایرانی و شعر عرب کار می کرد. ابراهیم موصلی موسیقی قبل از اسلام را وارد دربار اسلامی می کند.

موسیقیدان مهم دیگر این دوران زلزل است که برادر همسر ابراهیم موصلی بود. ایرانی تبار بود و در بغداد عود مینواخت. زلزل عود ایرانی را تغییر می دهد و عودالشبوط را میسازد که بعدها زریاب عود را به آندلس میبرد و نام لوت بر آن مینهند و رفته رفته به گیتار تبدیل می شود. عود با مضراب نواخته می شود ولی لوت با انگشت. عود پرده بندی ندارد ولی لوت دارای دستان بندی است. عود ۱۰ سیم دارد (۵ جفت) ولی لوت را تا ۲۴ سیم (۱۲ جفت) هم میبندند. زلزل یک از تئوریسین های مهم تاریخ ماست. زلزل محلی برای انگشت وسط دست چپ تعریف می کند به نام وسطی زلزل.

اسحاق موصلی، فرزند ابراهیم موصلی و خواهر زاده زلزل، او تثبیت کننده سیستم اصابع و مجاری است. دو کتاب مهم او “الرقص والذفن” و “النغم الایقاع” هستند.

طاهریان

طاهر در زمان مامون فرمانده ارتش بود و در خراسان سلسله طاهریان را تاسیس می کند. از این زمان کمی روح و جان ایرانی وارد فرهنگ و موسیقی ایران می شود. موزیسین مهم این دوره زریاب است که عود کامل را ابداع کرد (با اضافه کردن سیم پنجم) زریاب نماینده موسیقی ایرانی در آندلس اسپانیاست.

یعقوب کندی، معروف به فیلسوف العرب از اولین کسانی است که از رساله های ترجمه شده استفاده می کند و راجع به موسیقی ایران شرح می دهد و اصطلاحات موسیقی را تثبیت می کند. به گفته ابن ندیم، کندی هشت رساله داشت که فقط پنج رساله باقی مانده است.

سامانیان
عصر شکوفایی فرهنگ و هنر ایران پس از ورود اسلام. سامانیان درباری شبیه به پیش از اسلام داشتند. از شخصیت های مهم این دوره رودکی، پدر شعر فارسیست. او چنگ مینواخت و آواز می خواند. در زمان امیر نصر سامانی رودکی با سرودن و خواندن شعر بوی جوی مولیان باعث بازگشت پادشاه به بخارا و دربار می شود. فردوسی، ابوریحان بیرونی، زکریای رازی، دقیقی و طوسی همه در دوره سامانی میزیستند. در این دوره سنت رساله نویسی باز می گردد. خراسان از اعراب دور بود و فرهنگ عربی در آنجا زیاد نفوذ نکرد.

ابن خرداد به از شاگردان اسحاق موصلی و نویسنده کتاب الهوبالملاهی در مورد دربار ساسانی و فعالیت های باربد است.

فارابی در ۲۶۰ ه. ق در فاراب خراسان دیده به جهان گشود. پدرش از فرمانداران سامانی بود. تحصیلات ابتدایی را در فاراب پشت سر گذاشت و سپس برای تحصیلات تخصصی در زمینه فلسفه و ومنطق و حکمت به بغداد رفت. به فارابی معلم ثانی میگویند (معلم اول ارسطو است). فارابی پیرو مکتب ارسطو بود. پس از رفتن به دمشق، در دربار سیف الله همدانی مشغول به نوشتن رساله می شود. فارابی تمام رسالات پیش از خود را بررسی می کند سپس کتاب مشهور خود “موسیقی الکبیر” را در فن موسیقی در دو جلد، که سازشناسی و زندگینامه موسیقیدانان پیشین بود نگارش می کند. کتاب دیگر او احصا العلوم است که فصلی در باب موسیقی دارد. فارابی ساز کامل را حلوق انسانی (آواز) و پس از آن نی می دانسته است. ابوالفرج اصفهانی، تمام صوت ها را جمع آوری می کند در کتابی با عنوان الاغانی الکبیر در ۲۴ جلد ! او هر صوت را از دو بعد بررسی می کند، بعد اول از منظر دور ایقاعی و بعد دوم از منظر مدال به صورت نظام اصابع و مجاری.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

کنسرت تریوی فلوت و پیانو اجرا می شود

فیروزه نوائی، نولوون بارگین و لیلا رمضان، در روز ششم شهریور در تالار رودکی ساعت ۲۰:۰۰ به روی صحنه می روند. در این کنسرت آثاری از یوهان سباستین باخ (Johann Sebastian Bach)، فردریش کولاو (Friedrich Kuhlau)، ثیوبالد بوم (Theobald Boehm)، ژاک ایبرت (Jacques Ibert)، فرانتس داپلر (Franz Doppler)، نادر مشایخی و جوزف دیشلر (Josef Dichler) اجرا می شود.

از روزهای گذشته…

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (V)

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (V)

موسیقی ایران موسیقی بی‌نهایت وسیعی است. به خاطر اینکه موسیقی ایران یک سیستم دوگانه «دوآل‌سیستم» (Dual System) دارد که از قرن‌های متوالی به ما رسیده است. بخشی از این سیستم که قدیمی‌تر است سیستم «مقام» است که از قرن هشتم میلادی تا قرن نوزدهم میلادی در ایران رواج داشته است. و به خاطر شرایطی تاریخی که من از آن آگاه نیستم، به علت اینکه موزیکولوگ نیستم، سیستم جدیدتری به اسم «دستگاه» در ایران رشد می‌کند ولیکن مقام از بین نمی‌رود و در موسیقی نواحی ایران هنوز با سیستم مقام سروکار داریم و هنوز مقام به زندگی خودش ادامه می‌دهد. درنتیجه با دو سیستم در موسیقی ایران مواجه هستیم. به همین خاطر وسعت این سیستم دوگانه بی‌نهایت زیاد است. نمی‌خواهم به مسائل تکنیکی بروم اما مثل اقیانوسی است که می‌شود از هر کجایش آب برداشت. هر نوع موسیقی‌ای که بخواهیم می‌شود از این سیستم درست کرد.
صمدپور: شش نرم افزار آموزشى منتشر کرده ام

صمدپور: شش نرم افزار آموزشى منتشر کرده ام

مى توانم بگویم که یادم نیست چطور! موسیقى درونى ترین لایه ى حس و وجود من بود و شخصى ترین انتخاب. هرچند نمى دانم که با این حس عمیق چه کرده ام و چقدر موفق بوده ام. در خانه اى بزرگ شدم که انواع و اقسام سازها در آن بود به لطف برادرهاى بزرگ تر! ولى بازى کردن با سازها از بچگى عادت شد و بعدتر جنگ مقدارى رشته ى پیوندم با موسیقى را براى چند سالى گسست تا دوباره از ١۴ سالگى با تار آموختن را شروع کردم و بالاخره راضى شدم در ١٧ سالگى به کلاس آقاى ظریف بروم.
گفتگویی با آگوستا رید توماس (III)

گفتگویی با آگوستا رید توماس (III)

آهنگ های متفاوتی از تمام نقاط دنیا توسط آهنگ سازانی در سن های مختلف و با سابقه های متفاوت به دست من می رسد. بعضی از آن ها را ناشران و بعضی را خود افراد ارسال می کنند. می توان آن ها را در گروه های گوناگونی طبقه بندی کرد. اما بهترین طبقه بندی بر اساس صدای خود موسیقی است. در بعضی از کار ها از «زبان های» محافظه کارانه استفاده شده و در برخی دیگر حالت های تجربه گرایانه به کار رفته است و هر چیزی در حالت بینابینی است.
لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۴

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۴

در ترانه ”The Gates Of Eden” دیلان نوعی دوگانگی میان آنچه در زمین ممکن است و آنچه در ابدیت امکان دارد را تصویر میکند همانطور که سنگینی و سختی صخر ها را در برابر رهایی و سبکی ابر ها و دریا قرار داده و خود را در میان آ ن دو توصیف کرده.
گیدیون بروک، فاگوت نواز بزرگ انگلیس (II)

گیدیون بروک، فاگوت نواز بزرگ انگلیس (II)

معروف ترین اجراهای بروک عبارتند از کنسرتوهای باسون وبر و موزار. منتقدان سونوریته قطعه نواخته شده را بیش از هر چیز دیگری مورد تحسین قرار دادند. پس از اجرای کنسرتو باسون موزار در سال ۱۹۵۴، یکی از منقدان بیان کرد که «وقتی بروک می نوازد صدای باسون مانند سرشیر جاری می شود؛ گاهی آدم فکر می کند که دارند ساکسیفون می نوازند».
موسیقی با کلام و تجربه‌ی تغییر (I)

موسیقی با کلام و تجربه‌ی تغییر (I)

اگر کمی به آثار موسیقی سال‌های اخیر گوش بسپاریم نوعی تعیین نشدگی در وضعیت فرم موسیقی ایرانی به چشم می‌خورد. پیش از این، رایج ‌ترین ساختار یک اجرای کامل، توالی گوشه‌ها و ضربی‌ها بود اما این وضعیت اکنون مدتی است که در حال تغییر است، تو گویی در دوره‌ی گذاری به سر می‌بریم. تاثیر این وضعیت بر فرم اجرا در «آب، نان، آواز» (اثر جدید علی قمصری) هم مانند دیگر آثار با کلام قبلی‌اش، به خوبی دیده می‌شود.
شهرت پس از مرگ

شهرت پس از مرگ

این قطعه را گوش کنید به احتمال زیاد این موسیقی را در یکی از فیلمهای سینمایی یا رادیو و … شنیده اید، نام این قطعه “The Entertainer” است. سبک این قطعه موسیقی رگتایم (Ragtime) نامیده میشود که از جمله سبکهای موسیقی جز است. در موسیقی جز اصطلاح رگتایم عمومآ معادل با نام اسکات جوپلین (Scott Joplin) آهنگساز بزرگ اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ است که زیباترین قطعات رگتایم را آفریده است.
گفتگو با سارا چانگ (IV)

گفتگو با سارا چانگ (IV)

در باره سیبلیوس بسیار مطالعه کرده ام، بعضی ها می گویند که او همیشه چهره تاریک و تلخی داشته است، چون هیچ گاه لبخند نمی زده. من این تجربه بسیار جالب را زمانی که ۱۳ ساله بوده ام داشتم، من به فنلاند رفتم، در اوج زمستان و هوا به شدت سرد بود، برف فراوانی بود، به آنولا رفتم جایی که خانه سیبلیوس در آنجا بود. جایی کاملا دورافتاده بود، فقط جنگل و برف، درخت و دریاچه، بسیار زیبا اما ساکت و خلوت و بسیار در آرامش. من فکر کردم خب اینجا همانجایی است که او آهنگهایش را می سازد، سمفونیهای فوق العاده اش و کنسرتو ویولون … اینجا جایی است که شاهکارهای او متولد می شوند.
فرجپوری: کاربرد کمانچه سی سال پیش پایین تر از امروز بود

فرجپوری: کاربرد کمانچه سی سال پیش پایین تر از امروز بود

این هنرجو از قبل چنان باید تمرین کرده باشد و به رموز ساز خود آشنا شده باشد که بتواند نظرات آهنگ ساز را روی ساز خود به اجرا در آورد. این مسئله خیلی مهم است که بتواند از پس این کار بر بیاید و اگر خوب اجرا کند، برای آثار دیگر آهنگسازان هم دعوت به کار می شود و در عرصه نوازندگی خود به خود جایی برای خود باز می کند و مطرح می شود.
ماندولین

ماندولین

ماندولین (mandolin) سازی است با صدای بسیار زیر که در قرنهای هفدهم و هجدهم در ناپل-ایتالیا به وجود آمد، اما اصل آن به قرن چهاردهم به نام ماندورا؛ سازی شبیه به عود – لوت (Lute)، مربوط می شود. بدنه ساز شبیه به قطره اشک و یا کاملا بیضی شکل با سوراخی روی آن است، بعضی از این سازها مانند ماندولینهای دوران باروک، تزئیناتی نیز دارند.