چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (IV)

علینقی وزیری
علینقی وزیری
در اینجا «تعلق» به‌معنی جنسیت هم نیست و کاملاً بی‌ربط به‌نظر می‌رسد. گام سه‌گاه در مرحلۀ بعدی تئوری‌پردازی در آوازشناسی وزیری و در نظری به موسیقی نوشتۀ روح‌الله خالقی، «متعلق» به چهارگاه نیست و با شاهد به‌عنوان تنیک شروع نمی‌شود و تنیک سه‌گاه «سی کرن» صدای «سل» است؛ و در هر دو حال جنسیت مجنب و همجنس با شور شنیده می‌شود. (۸)

بنابراین باید یک سیستمی شناسایی شود که مجموعه‌های شور، نوا و سه‌گاه که همجنس هستند را در برگیرد. چنین مجموعۀ سیستماتیک صداها در فاصلۀ یک و نیم اکتاو، یعنی فاصلۀ دوازدهم (دو – دو – سل) قرار می‌گیرد زیرا صداها در اکتاو زیر، صداهای متغیر هستند و جنسیتی متفاوت از همان صداها در بم دارند. در این سیستم صدای شروع «دو» مانند صدای «تنیک» در سیستم گام‌های غربی ملاک شناسایی تنالیته سیستم نیست و در این سیستم‌ها اصولاً مفاهیم مربوط به گام‌های دیاتنیک، مانند تنیک و نمایان نقشی ندارند.

معمولاً دو صدای مهم در هر سیستم مشخص‌کنندۀ کوک (tuning / Stimmung) آن سیستم هستند و هارمونی‌های مربوط به سیستم تابع کوک‌های مربوطه خواهند بود.

نگارنده فعلاً شیوۀ دیگری غیر از مراجعه به ردیف که در هر حال نمایندۀ موسیقی ایرانی است، پیدا نکردم. در ردیف میرزاعبدالله دستگاه‌های شور، سه‌گاه و نوا برای سازهای تار و سه‌تار با کوک «سل» شناسایی می‌شوند. این سیستم در ردیف میرزاعبدالله در تنالیته یا کوک شور سل قرار دارد و علاوه‌بر «سل» صدای «دو» هم نقشی برجسته دارد و این دو صدا کوک شور سل را مشخص و معین می‌کنند درحالی‌که در شور لا (در ردیف علی‌اکبرخان شهنازی) صداهای «لا» و «ر» کوک را مشخص می‌کنند.

این سیستم دربرگیرندۀ شور و گام‌های «متعلق به شور» (به‌زعم وزیری) و مقام‌های سه‌گاه «لا کرن» و نوای «دو» هم هست. چرا که سه‌گاه و نوا هم جنسیتی غیر از شور ندارند و به همین علت نمی‌توان و نباید این سیستم را مقام شور نامید. نام‌گذاری کار سهل و ساده‌ای نیست. نام این سیستم باید اشاره به جنسیت‌های مجنب و کوچک داشته باشد که فضای تونال این سیستم را مشخص می‌کنند.

در نمودار بعدی این سیستم را در کوک‌های متفاوت با نشان دادن جنسیت‌ها و اشاره به مقام‌هایی که در این سیستم می‌گنجند نشان می‌دهم. این سیستم را فعلاً «مقام کوچک مجنب» می‌نامیم.

مقام کوچک مجنب
در کوک‌های «لا – ر» ، «ر – سل» و «سل – دو»

ماهور و راست، در «مقام بزرگ»
یکی از اشتباهاب عجیب در تئوری‌پردازی وزیری که به‌واسطۀ درهم کردن مقولۀ گام و دستگاه به‌وجود آمده در تعریف دستگاه راست‌پنجگاه دیده می‌شود: «گامش همان گام ماهور است بدون کم‌وزیاد، در تغییر مدهایی که در راست‌پنجگاه می‌آیند یک اختلافاتی با ماهور پیدا می‌شود، و در تار دو سیم وسط یعنی سل را یک پرده پایین برده فا کوک می‌کنند … با این کوک یک آنیت مخصوص پیدا کرده و همان ماهور را که بزنید راست‌پنجگاه می‌شود؛ پس با این قاعده می‌توان گفت آواز مخصوصی نیست، ماهوری است که در این کوک زده می‌شود» (وزیری، ۱۳۰۱: ۱۲۳).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «پرتره‌ی آهنگساز در جوانی»

«پرتره‌ی آهنگساز در جوانی» گذشته از هر چیز، حتا گذشته از مرور تاریخچه‌ی زندگی هنرمند، خبر از برآمدن یک آهنگساز می‌دهد و می‌گوید اگر سرگذشت آهنگسازش به همین منوال پیش برود که از ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ رفته (تاریخ قطعه‌های آلبوم)، در آینده از «امین شریفی» آوازه‌ای بلند خواهیم شنید.

آلبوم «تا تو با منی» منتشر شد

آلبوم «تا تو با منی» به آهنگسازی ناصر ایزدی، همراهی ارکستر ملی «مهر» و خوانندگی داود فتحی با اجرای آثار شاعران مطرح معاصر کشورمان در دسترس مخاطبان قرار گرفت. به گزارش روابط عمومی موسسه فرهنگی هنری «راد نو اندیش»، آلبوم «تا تو با منی» عنوان تازه ترین اثر تولید شده از سوی موسسه فرهنگی هنری «راد نو اندیش» به مدیریت بردیا صدرنوری است که با آهنگسازی و رهبری ناصر ایزدی، همراهی ارکستر ملی «مهر» و خوانندگی داود فتحی منتشر شده است.

از روزهای گذشته…

امیرحسن ندایی به بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان می پردازد

امیرحسن ندایی به بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان می پردازد

«دکتر امیرحسن ندایی» پژوهشگر موسیقی و استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس چهارشنبه ۲۲/۹/۹۶ در اکادمی موسیقی پوپیتر به سخرانی خواهد پرداخت. دکتر ندایی در این برنامه که چهارمین برنامه از سری «نشست های تخصصی و پژوهشی آکادمی موسیقی پوپیتر» است به ارائه یکی از پژوهش های خود با عنوان «بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان از دیدگاه عصب شناسی» خواهد پرداخت.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (X)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (X)

در دولت سلجوقیان امور لشکری در دست افراد ترک و امور کشوری در دست منشیان و وزرای ایرانی بود. سلجوقیان نیز ازدوستداران هنر و موسیقی بودند. در این دوره موسیقی مذهبی نیز نقش پررنگی در جامعه داشت. عزاداری ها شکل نمایشی به خود گرفت و به صورت تعزیه و شبیه خوانی درآمد.
قرار دوباره برگزاری کنسرت ارکستر کامه راتا

قرار دوباره برگزاری کنسرت ارکستر کامه راتا

در خبرها آمده بود که کنسرت ۳۱ خرداد و اول تیر ارکستر “کامه راتا” به رهبری کیوان میرهادی، به دلیل بالا رفتن تعرفه اجاره سالن ها، مخصوصا سالن رودکی که بارها صحنه اجرای کنسرتهای ارکستر کامه راتا بوده است، لغو میشود چراکه ارکستر قادر به تامین هزینه سالن نیست!
آوای موسیقی از یک پل

آوای موسیقی از یک پل

روز سه شنبه ۱۸ جولای، یک آهنگساز اهل بیکن Beacon با استفاده از یک کامپیوتر دستی و پل واقع بر رود هادسن Hudson River نیویورک به ضبط صداهای حاصل از ضربه چکش بر بدنه پل پرداخت. یک متخصص صدابرداری و گروهی چهارنفره از مسئولان حفظ و نگهداری پل نیویورک به این آهنگساز که جوزف برتولوتزی Joseph Bertolozzi نام دارد کمک کردند تا بتواند ادعای خود را مبنی بر تبدیل کردن پل به یک ساز کوبه ای عظیم و استفاده از آن در جشن سال ۲۰۰۹ رود هادسن، عملی کند.
وب سایتی که نام آهنگ مورد نظر شما را می یابد

وب سایتی که نام آهنگ مورد نظر شما را می یابد

آیا تا کنون ناچار به زمزمه آهنگی که عنوان آن را نمی دانید یا فراموش کرده اید، شده اید؟ وب سایت جستجوگر جدید Midomi طوری طراحی شده که این دسته از آهنگ ها را در عرض ۱۰ ثانیه برای شما تشخیص داده و در اختیارتان قرار می دهد.
فاصله دهم در بخش باس

فاصله دهم در بخش باس

یکی از روشهایی که شما می توانید در پیانو برای همراهی توسط دست چپ از آن استفاده کنید استفاده از باسهای ۱۰هم (Bass Tenth) می باشد. به این معنی که بجای آنکه پایه آکورد را تنها توسط دست چپ بعنوان بخش باس بنوازید، فاصله دهم را نیز همزمان بزنید.
گفتگو با آن سوفی موتر (I)

گفتگو با آن سوفی موتر (I)

تنها با در نظر گرفتن فعالیت های آن سوفی موتر (Anne-Sophie Mutter)، ویولونیست، نیز می توان به راحتی تحت تأثیر قرار گرفت چه برسد به تماشای نوازندگی او. موتر در دهه چهل زندگیش دیسک گرافی شگفت آوری دارد: در سی سال گذشته با ۳۵ آهنگساز در بیش از ۳۰ اثر ضبط شده همکاری کرده است. وقتی که موتر تازه شروع به کار کرده بود نامش همیشه با نام هربرت فون کارایان همراه بود. اما موتر از آن زمان به بعد با بیش تر رهبران و موزیسین های سرشناس اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست و یکم همکاری کرده است.
ترومپت (II)

ترومپت (II)

قدمت ترومپت را میتوان به ۱۵۰۰ سال قبل ازمیلاد مسیح ویا حتی زودتر از آن دانست. ترومپت های برنز ونقره ای در قبر توتا نخامون در مصر نوع برنزی آن در زمان لردهای اسکاندیناوی، ترومپت های فلزی در چین به همین زمان بر میگردد. ترومپت ها در تمدن سیحون ( در آسیای میانه طوری طراحی شده که از وسط آن با می شد(فوت می کردند) اگر چه بعضی از انواع آنها با تکنیک قابل توجی ساخته می شدند.
روش سوزوکی (قسمت پنجم)

روش سوزوکی (قسمت پنجم)

ده سال بعد نامه ای از هیرومی با یک ضمیمه دریافت کردم؛ در آن زمان از شاگردان دوره اول دبیرستان بود. آقای پروفسور من این شعر را نوشته ام و برای آن هم قطعه ای را ساخته ام برای مسابقه ای تحت عنوان تکست نویسی و آهنگسازی برای تمام دانش آموزان دوره اول دبیرستانهای ژاپن. ترانه من انتخاب شد و جای اول را به خود اختصاص داده.
منبری: اهالی هنر نیاز به دیده شدن دارند

منبری: اهالی هنر نیاز به دیده شدن دارند

صحبتهایی بود که سروش به صورت یک سری و در چند آلبوم آثار تولید شده در سه سال فعالیت انجمن را منتشر کند. من و دکتر ریاحی و مزدا انصاری و امیر بکان و کاظم داوودیان هیأت موسس آن انجمن بودیم. آقایان دهلوی و روشن روان و مرحوم بیگلری پور و بنده و دکتر ریاحی هم شورای آموزش و پژوهش بودیم که به کارها نظارت داشتیم. زمانی هم گروه موسیقی دانشکده صدا و سیما را تأسیس کردیم که بنده هم جزء هیأت ژوری بودم و در تدوین اساسنامه اش هم بودم و خلاصه چه عرض کنم… رسیدیم به اینجایی که مشاهده می کنید. در مورد انتشار آلبوم هم پروسه سختی شده که سراغش نرفتم.