چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (VI)

علینقی وزیری
علینقی وزیری
در چهارگاهِ تعدیل‌شده، جنسیت بزرگ (سوم بزرگ: سل – سی و دو – می) تغییر نمی‌کند؛ تنها کرن‌ها به بمل تبدیل می‌شوند، اما در مقام‌هایی که جنسیت مجنب تعیین‌کننده است (مانند شور، سه‌گاه) اگر کرن‌ها به بمل یا دیز تبدیل شوند جنسیت به کوچک یا بزرگ تغییر می‌کند؛ جنسیت‌هایی که بیان‌کنندۀ شور و سه‌گاه نیستند.

جایگاه ویژۀ «مقام چهارگاه» در موسیقی مورد توجه استادان وزیری و خالقی هم بوده است: علی‌نقی وزیری در دستور تار: «… گامی است که می‌توان همه قسم تئوری و قوانین علمی ثابته موسقی را به او تحمیل کرد و آرمنی برای او نوشت» (وزیری، ۱۳۰۱: ۱۰۸).

روح‌الله خالقی در نظری به موسیقی: «چهارگاه ازنظر علمی مهم‌ترین مقامات ایران است» (خالقی، ۱۳۳۳: ۲۳۱).

از این گفته‌ها پیدا است که برای استادان عزیز هم محسوس بوده است که تنها مقامی که در یگ گام می‌گنجد چهارگاه است و به علمی بودن مقام‌شناسی‌های دیگرشان اطمینان زیادی نداشته‌اند. در ادامۀ راه وزیری که در دستور تار، «گام‌های مختلفۀ ایران» را در چهار گروه شناسایی کرده بود، می‌توان برای موسیقی ایرانی چهار مقام گسترده یا چهار مقام اصلی در فاصلۀ دوازدهم چنین پیشنهاد و به مناظره گذاشت (مقام‌های فرعی همان‌هایی هستند که در کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی، شناسایی شده‌اند.

چهار مقام اصلی موسیقی ایرانی دراین «مقام‌شناسی در موسیقی ایرانی» باید تعریف مفهوم «مقام» و مفهوم «موسیقی ایرانی» با آنچه که من در کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی آورده‌ام، متفاوت باشد. (۱۰) این چهار مقام تنها برای ساختن ملودی نیستند و نقش «شاهد» و «ایست» هم تعیین نشده است؛ «کوک»ها اشاره به خاصیت هارمونیک مقام‌ها دارند اما صداهای متغیر وجود دارند.

دامنه یا گسترۀ این مقام‌ها فاصله‌ای است که بدون تغییر قابل تکرار در زیروبم باشد. این فاصله را از راه تجربه فاصلۀ «هشتم + پنجم» با نسبت ۱ به ۳ (یا ۲ به ۶ و ۳ به ۹) یا فاصلۀ دوازدهم درست است. در این فاصله صداها و فواصل مهم که ساختار جنسیت‌ها و هارمونیک مقام‌ها را تعیین می‌کنند با نسبت اعداد ۲, ۳ , ۴ , ۵ , ۶ به‌دست می‌آیند: همان‌گونه که در کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی بررسی شده است، فواصل اصلی و درستِ موسیقایی از نسبت اعداد ۱ تا ۹ به‌دست می‌آیند (جعفرزاده، ۱۳۹۶: ۱۵۹).

در نمودار زیر فواصل دوازدهم را در این نظام صوتی – موسیقایی اضافه کرده‌ام:
پی نوشت
۱۰- نک به تعریف موسیقی ایرانی: «موسیقی هنری (و غیرمحلی) اواخر دوران قاجار یا شروع قرن چهاردهم هجری شمسی در تهران» که همان ردیف میرزاها و خانوادۀ فراهانی است در کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی، ص ۱۱ و تعریف مقام «مقام، یک سیستم صوتی است برای ساختن ملودی، که شامل تعداد معینی از صداها است، با فواصل معین و با نقش‌های معینی که در روند ملودی دارند. تعداد صداها، فواصل آن‌ها و نقش‌هایشان، در مقام‌های مختلف، متفاوت است» گسترۀ مقام شامل صداهای اصلی ازجمله شاهد و ایست و صداهای فرعی است (همان: ۴۳).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گمانه زنی در خصوص تغییرات نظام آموزش موسیقی در ایران بعد از کرونا

با همه گیری ویروس کرونا در سرار جهان، روش آموزش موسیقی نیز دچار تحول شده است. امکانات آن لاین در این موقعیت باعث رشد استفاده هنرآموزان از فضای مجازی شده است. مقاله ای که پیش رو دارید نوشته مجید بهبهانی کارشناس ارشد اتنوموزیکولوژی و دانشجوی دکتری تکنولوژی آموزش است که در این باب نوشته شده است:

رگه، پدیده ای جهانی از اقلیم کاراییب (I)

چرخه تکامل موسیقی مردمی معاصر چرخه ای است قابل توجه و از آن جایی که صنعت ضبط موسیقی و اصولا صنعت موسیقی از ایالات متحده آغاز می شود و هم زیستی اقوام مهاجر مختلف در این کشور باعث شده تا هسته اصلی بسیاری از ژانرهای موسیقی مردمی معاصر از موسیقی هایی که در این کشور بوجود آمده، شکل گیرد.

از روزهای گذشته…

ویژگی های یک سنتور خوب (IV)

ویژگی های یک سنتور خوب (IV)

۱- رنگ ساز: رنگهای تند یا ملایم فرقی نمیکند و بسته به سلیقه ی خریدار است به شرط آنکه ضمن ساخت و پرداخت ساز در رنگ چوب خراب کاری نشده باشد که باعث بد صدا شدن ساز شود. البته هماهنگی رنگ ساز با رنگ خرکها جلوه ی بهتری به ساز می دهد.
موسیقی جیپسی کینگز

موسیقی جیپسی کینگز

جیپسی کینگز به یک سبک شبه فلامنکو می نوازد، نوعی از موسیقی که تا قبل از آنها سابقه نداشته است. نیکلاس یکی از اعضای این گروه در مورد موسیقی خودشان اینگونه می گوید :
اجرای رباعیات خیام با ارکستر سمفونیک آلنتون

اجرای رباعیات خیام با ارکستر سمفونیک آلنتون

سومین موومان از «آوازهای ابدیت» (برای سوپرانو و ارکستر) ساخته بهزاد رنجبران، آهنگساز ایرانی مقیم نیویورک، در روزهای یازدهم و دوازدهم فوریه ۲۰۰۶ (برابر با ۲۲ و ۲۳ بهمن ۱۳۸۴) به وسیله ارکستر سمفونیک آلنتون (Allentown) در آمریکا اجرا خواهد شد.در این برنامه تامارا متیو(Matthews Tamara)به عنوان تکخوان با ارکستر همکاری خواهد داشت.
دینا شور، ستاره دهه پنجاه

دینا شور، ستاره دهه پنجاه

دینا شور Dinah Shore، در زمره یکی از مهم ترین ستاره های موسیقی در دو دهه آغازین پخش برنامه های تلویزیونی در آمریکا بود. در حقیقت طی سالهای ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۳ شخصیت های تلویزیونی انگشت شماری به محبوبیت دینا پدیدار گشتند. در کنار آواز خواندن، حضور او سمبل شخصیتی پر انرژی و بشاش در دهه پنجاه بود.
ترس از صحنه (اضطراب اجرا)

ترس از صحنه (اضطراب اجرا)

اگر فکرِ حضور مقابل گروهی از مردم و اجرا شما را می ترساند، خودتان را در این ترس تنها ندانید. میلیون ها نفر هستند که درگیر اضطراب اجرا یا “ترسِ صحنه” هستند. به راستی که بسیاری از مردم بیماری آنفولانزا را به اجرا ترجیح می دهند! ورزشکاران، موسیقیدانان، هنرپیشگان و سخنرانان اغلب درگیر این نوع اضطراب هستند.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XII)

علّت دیگر و مهم تر رشد نکردن این شاخه از تجّدد، بی اعتنائی به ضرورت برگزاری کنسرت بود. اگر اجرای کنسرت در ایران ادامه می یافت و معمول می شد و همراه با آن «نقد موسیقی» هم پا می گرفت، مسلماً موسیقی ایران با نوسازی بیشتر به اعتلای مطلوب می رسید. اما برگزاری کنسرت که بدون برنامه مستمر گاه به گاه اتفاق می افتاد، آن طور که لازم است معمول نشد و مسئولین امور فرهنگی به این شاخه مهم فرهنگ در جامعه توجه لازم را نکردند.
ویلن مسیح

ویلن مسیح

در سال ۱۷۷۵ پائولو با کوزیو دی سالابو (Cozio di Salabue) قراردادی برای فروش تعدادی ساز که از مغازه و کارگاه پدر باقی مانده بود، بست که یکی از بهترین مجموعه های ساز در طول تاریخ بوده است. اگرچه پائولو قبل از واگذاری کامل مالکیت سازها به سالابو از دنیا رفت با اینحال سالابو مالک آنها شد. تا سال ۱۸۲۷ سالابو سازها را نگه داشت تا آنکه به لوجی تاریسیو (Luigi Tarisio) ایتالیایی فروخت، شخصی که تجارتی مهم را با ساز ویولن فراهم کرد؛ اگرچه هیچ گاه سازها را با خود به همراه نمی برد اما با صحبت کردن با خریداران در پاریسی وارد میشود.
گوستاوو دودامِل، چهره کاریزماتیکِ  اِل سیتما

گوستاوو دودامِل، چهره کاریزماتیکِ اِل سیتما

چهره کاریزماتیکِ اِل سیتما، گوستاوو دودامِل (Gustavo Dudamel) نام دارد. ستاره ای واقعی در کشورش (هر چند او این اصطلاح را نمی پسندد در حالی که از محبوبیت بسیار زیادی برخوردار است)، این رهبر ارکستر در سال ۱۹۸۱ متولد شده است و امروزه جز یکی از موسیقی دان های برجسته کلاسیک به شمار می رود.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XI)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XI)

گذشته از موارد پیشین، مدت زمان تأکید بر این دانگ در گوشه چندان زیاد نیست و می‌توان از نقش دانگِ مورد بحث تاحد زیادی چشم‌پوشی کرد و آن را جزو پیکربندی اصلی گوشه ندانست. بااین‌حال، برای احتیاط بیشتر بهتر است که به نقش آن، هرچند کوتاه، توجه شود.
فاصله های معکوس

فاصله های معکوس

یکی از توانایی هایی که هر موسیقیدان باید داشته باشد آن است که بتواند خیلی راحت و بدون فکر یک فاصله را معکوس کند. معکوس کردن یک فاصله به این معنی است که نت پایینی را به اندازه یک اکتاو بالا ببریم یا برعکس نت بالایی را یک اکتاو پایین بیاریم.