بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XVIII)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
نگرشی نو به تصنیف
تصانیف بخش مهمی از آثار پرویز مشکاتیان را تشکیل می دهند. نگاهی نو به ساختار تصنیف و تسلط وی بر ادبیات کهن و معاصر ایران باعث پدید آمدن آثار بدیعی در این الگوی ساختاری شده است. استفاده از انواع تحریر های آوازی و تلفیق مناسب اشعار با موسیقی و استفاده از وزن های متنوع و متفاوت از ویژگی های بارز تصانیف پرویز مشکاتیان هستند. تصانیف پرویز مشکاتیان به تفکیک دستگاه ها و آواز ها به شرح زیر هستند.

دستگاه شور
لحظۀ دیدار: شعر مهدی اخوان ثالث، وزن ۸/۶
مرا عاشق: شعر مولوی، وزن ۸/۷
گلعذار: شعر حافظ، وزن ۸/۶
طالع اگر مدد دهد: شعر حافظ، وزن ۸/۶
خوشنوای بینوا: شعر خواجوی کرمانی، وزن ۴/۲ و ۸/۶
عقاب: شعر پرویز ناتل خانلری، دارای بخش های متفاوت و متنوع

آواز دشتی
لالۀ بهار: شهر ملک الشعرا بهار، وزن ۴/۴
شب: شعر نیما، وزن ۴/۴
شیدائی: شعر حافظ، وزن ۱۶/۱۴
گون: شعر محمدرضا شفیعی کدکنی، وزن ۴/۲ و ۸/۶
ای مردم آزاده کجائید: شعر دهخدا، وزن ۴/۲
سرو آزاد: شعر سایه، وزن ۸/۶
افسرده حال: شعر باباطاهر، وزن ۸/۵
واژۀ آزادی: شعر سیاوش کسرایی، وزن ۴/۲
محبوب من وطن: شعر برزین آذرمهر، وزن ۴/۲
ققنوس: شعر پرویز مشکاتیان، وزن ۴/۲ و ۸/۶
گنبد مینا: شعر حافظ، وزن ۴/۶
پنهان چو دل: شعر مولوی، وزن ۸/۶
دماوند: شعر ملک الشعرا بهار، وزن ۸/۶

آواز افشاری
الا یا ایها الساقی: شعر حافظ، وزن ۸/۷
ای مجلسیان: شعر سعدی، وزن ۸/۶
نفس باد صبا: شعر حافظ، وزن ۸/۹ و ۸/۶
آواز بیات ترک
بر آستان جانان: شعر حافظ، وزن ۸/۶
بهارا: شعر سایه، وزن ۸/۷
آواز ابوعطا
شکر و شکایت: شعر حافظ، وزن ۸/۶
کنج صبوری: شعر سایه، وزن ۸/۶

دستگاه نوا
جان جهان: شعر مولوی، وزن ۸/۶
دودعود: شعر مولوی، وزن ۸/۶

دستگاه سه گاه
وطن من: شعر ملک الشعرا بهار، وزن ۸/۶
سرو بلند: شعر حافظ، وزن ۸/۶
سمن بویان: شعر حافظ، وزن ۴/۶

دستگاه همایون
روز وصل دوستداران: شعر حافظ، وزن ۴/۲
افق مهر: شعر خواجوی کرمانی، وزن ۴/۲
همنشین درد: شعر سایه، وزن ۸/۶
ز تو با تو راز گویم: شعر خواجوی کرمانی، وزن ۸/۶
دلبرا: شعر سعدی، وزن ۸/۶
مست و خراب: شعر خواجوی کرمانی، وزن ۸/۶
ناکجا آباد: شعر شیون فومنی، وزن ۸/۶

آواز بیات اصفهان
رزم مشترک: شعر برزین آذرمهر، وزن ۴/۲
جان عشاق: شعر حافظ، وزن ۴/۶

دستگاه چهارگاه
صبح است ساقیا: شعر حافظ، وزن ۸/۶
دلم ای وای دل: شعر خواجوی کرمانی، وزن ۸/۶
نرگس مست: شعر حافظ، وزن ۸/۶

دستگاه ماهور
قاصدک: شعر مهدی اخوان ثالث، وزن ۸/۶
بیا تا گل برافشانیم: شعر حافظ، وزن ۸/۶
ایرانی: شعر جواد آذر، وزن ۴/۲
ماه رو: شعر مولوی، وزن ۸/۶
ای عاشقان: شعر مولوی، وزن ۴/۲
سوختگان: شعر مولوی، وزن ۸/۶

دستگاه راست پنجگاه
مقام صبر: شعر حافظ، وزن ۸/۶
دیدم صنمی: شعر عارف قزوینی و فریدن مشیری، وزن ۸/۶
هر شب من و دل: شعر حبیب خراسانی، وزن ۸/۶
پروانه: شعر مولوی، وزن ۴/۴ و ۴/۶

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

رگه، پدیده ای جهانی از اقلیم کاراییب (I)

چرخه تکامل موسیقی مردمی معاصر چرخه ای است قابل توجه و از آن جایی که صنعت ضبط موسیقی و اصولا صنعت موسیقی از ایالات متحده آغاز می شود و هم زیستی اقوام مهاجر مختلف در این کشور باعث شده تا هسته اصلی بسیاری از ژانرهای موسیقی مردمی معاصر از موسیقی هایی که در این کشور بوجود آمده، شکل گیرد.

مصاحبه ای منتشر نشده از مرتضی نی داوود (I)

مرتضی نی داود زمانی قبل از انقلاب برای ضبط ردیف های موسیقی ایرانی به وزارت اطلاعات وقت دعوت شد اما پس از انقلاب این نوارها مفقود شد. یک استاد موسیقی به نام مهدی کمالیان در آمریکا، یک نسخه از نوارها را از خود نی داود گرفت و به ایران آورد. یکی از نوارها، مربوط به مصاحبه ای است در سال ۱۳۵۵ که یک سرگرد شهربانی به نام مرحوم «علی مبشر» که نوازنده ویولن بود، در منزل نی داود با وی انجام داده است.

از روزهای گذشته…

یادداشتی بر کتاب «هم‌نواز» ۱۸ قطعه برای هم‌نوازی ساز نی و سازهای کلاسیک ایران

یادداشتی بر کتاب «هم‌نواز» ۱۸ قطعه برای هم‌نوازی ساز نی و سازهای کلاسیک ایران

هجده قطعه (در گونه‌های رِنگ، پیش‌درامد و چهارمضراب) از ساخته‌های موسیقیدانانِ معاصرِ درگذشته انتخاب و دونوازی‌هایی برای نی و شش ساز ملودیک آوانگاری شده‌است. دو لوح فشرده نیز همراه کتاب است: در یکی قطعات، به همراهِ نی نواخته شده‌اند و در دیگری بدونِ نی. هدف این است که یک هنرجویِ نی‌نواز، حال به همراهِ یک سازِ دیگر همنوازی کند: در لوح اول نمونه‌ی اجرا را بشنود و خود با لوح دوم بنوازد. اما مگر چنین امکانی برای یک نی‌نواز، که طبعاً به سطحی رسیده که تواناییِ اجرای این قطعات را دارد، بدون چنین کتابی نیز فراهم نیست؟
دومین کنسرت مهدی قاسمی در آبان

دومین کنسرت مهدی قاسمی در آبان

ارکستر مجلسی تهران سینفونیا در روز شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۰، ساعت ۲۰ در سالن رودکی به اجرای کنسرت می پردازد و با این کنسرت، مهدی قاسمی دومین کنسرت خود را در این ماه به روی صحنه میبرد. در این کنسرت، قطعاتی از ویوالدی، هندل، باربر و بریتن به اجرا در می آید. همچنین بهنام ابوالقاسم، سولیست پیانو، قطعه ای از دبوسی را به همراهی ارکستر اجرا می کند. مهدی قاسمی رهبری ارکستر مجلسی سینفونیا در این کنسرت را بر عهده دارد.
نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (IV)

نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (IV)

از طرف دیگر می توان به خشه ای مانند “ش” با تغییر شکل لبها فرمانت بخشید. این کار با تغییر شکل لب جهت ادای “او” یا “ای” و ادای همزمان “ش” امکان پذیر است. تمام آواهای گفتاری از پارامترهایی مانند “شدت”، “کشش” نیز بهره می برند. مثلا با توجه به شدت بیشتر صدای سایش در “س” نسبت به “ز” و از آنجاییکه “س” صامت و “ز” مصوت است، می توان نتیجه گرفت که صامت ها “سخت”و مصوت ها “نرم” اند. کشش صامتها از مصوتها بیشتر است به همین دلیل صامت سایشی سخت مانند “س” از مصوت سایشی نرم مانند “ز” کشیده تر است یا صامت انفجاری مانند “ت” زمان خیلی کوتاهی دارد.
گفتگویی با جولیان بریم (II)

گفتگویی با جولیان بریم (II)

خیلی خوب یادم هست که استرس بسیاری داشتم. اما به محض اینکه شروع به اجرا کردم و اشتیاق مردم را دیدم به خودم مسلط شدم و خیلی از کار خودم لذت بردم. من قطعات خیلی مشکلی را برای اجرایم آماده کرده بودم. خوب یادم می آید که از پونس(Ponce)، سونات کلاسیک (Sonata Classica) را اجرا کردم که یک سونات بسیار مشکل با ۴ موومان است و چند قطعه از تورینا (Turina) و کمی هم از باخ، که الان یادم نمی آید که چه قطعاتی بود. یک برنامه خیلی متنوع ازقطعات مختلف بود.
فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (II)

فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (II)

وقتی در قرن هفدهم بر اساس قوانین اجتماعی حضور زنان بر روی صحنه در کشورهایی که پاپ بر آن ها فرمانبرداری می کرد ممنوع اعلام شد کاستراتو ها به هنر نوپای اپرا روی آوردند. آنها اغلب نقش های مرد و گاهی نیز نقش های زن را اجرا می کردند درست مثل پسربچه هایی که در زمان الیزابت نقش های زن نمایش ها را به عهده می گرفتند. تا قرن هجدهم، درصد زیادی از خواننده های مرد اپرا کاستراتو بودند.
مروری بر آلبوم «هزاره‌ی تنبور»

مروری بر آلبوم «هزاره‌ی تنبور»

تنبوریان همیشه تنبور را در متقال مقدسی از اعماق تاریخ و اسطوره پیچیده‌اند. هر کجا صحبت از تنبور است، رد پای گزاره‌های ماورایی صوفی‌نمایانه و باستان و اعصار را نیز می‌توان یافت.
اشکنازى از شوستاکوویچ مى گوید

اشکنازى از شوستاکوویچ مى گوید

اگر روى شوستاکوویچ برچسب معماگونه بودن مى زنند تنها براى آسان تر کردن کارشان است او یک انسان ساده است با درجه بالایى از هوشیارى نسبت به زندگى. جان استراتفورد و جان ریلى در اکتبر ۱۹۹۱ با ولادیمیر اشکنازى این مصاحبه را انجام دادند. اندکى پس از آن بود که اشکنازى ارکستر رویال فیلارمونیک را براى اجراى سمفونى هشتم شوستاکوویچ تمرین داده بود.
آرنولد شونبرگ، بنیانگذار آتونالیته (II)

آرنولد شونبرگ، بنیانگذار آتونالیته (II)

شونبرگ که در ابتدا موسیقی مالر را خوار می شمرد، با “سمفونی سوم” مالر که آن را اثری از یک نابغه می دانست، تغییر یافت و از آن پس، از مالر به عنوان یک مرد مقدس سخن می گفت. در سال ۱۸۹۸ دین خود را به پروتستان-لوترانیزم تغییر داد و تا سال ۱۹۳۳ در آن دین باقی ماند. در سال ۱۹۰۴ آغاز به تدریس هارمونی، کنترپوان و ترکیب بندی و آهنگسازی نمود. اولین هنرجویانش پال پیسک (Paul Pisk)، آنتون وبرن (Anton Webern) و آلبان برگ (Alban Berg) بودند.
نت نگاری

نت نگاری

بدون شک یکی از عناصر ی که میتوان با آن فرهنگ یک ملت را محک زد و اطلاعات زیادی از آداب و رسوم و اعتقادات آنها کسب کرد موسیقی آن ملت است.
گذر از مرز ستایشِ محض (II)

گذر از مرز ستایشِ محض (II)

در بعضی نقاط جنگ سرد و در بعضی نقاط (کره، ویتنام، الجزایر و …) جنگ گرم جریان داشت. محیط روشنفکرانه‌ی آمریکا و اروپا سخت تحت تاثیر این وقایع به‌ویژه جنگ ویتنام بود و به همین دلیل گفتمان روشنفکرانه‌ی ایدئولوژیک درباره‌ی هر چیزی از جمله موسیقی فراوان خریدار داشت و بسیار معمول شمرده می‌شد، از این زاویه نیز نقدهای زیادی بر آثار اشتوکهاوزن و زیباشناسی اعلام شده و نشده‌اش وارد آمد که همه –چنان که خواهیم دید- تابعی از مخالفت سرسختانه‌ی چپ‌گراهای پیش‌رو با «هنر نخبگان» (High Art) بود و به عنوان نتیجه‌ای منطقی از اعتراض جنبش چپ به «فرهنگ نخبگان» (High Culture) بر می‌آمد.