جنبه‌هایی از فرم مقدمه‌ بیداد پرویز مشکاتیان (V)

پرویز مشکاتیان
پرویز مشکاتیان
آهنگساز با این دو جمله تصویر فشرده‌ای از فضای گشایش دستگاه همایون را به دست می‌دهد. این امر از طریق مشابهت با نقش‌مایه‌های آغازین دستگاه (شکل ۳) و هم از طریق مشابه‌سازی الگوی حرکت کلی و ارزش‌گذاری نغمات صورت می‌پذیرد (۵).



الف-۱

الف-۲
الف- مشابهت نقش‌مایه‌ی آ با نقش‌مایه‌ای از ابتدای دستگاه همایون ردیف میرزاعبدالله (منا ۱۳۸۴: ۲۵۲-۲۵۳)

ب-۱

ب-۲

ب-۳

ب-۴

شکل ۳٫ ب- جمله‌ی نخست (ب ۴) به عنوان فشرده‌ای از کل گوشه (مقایسه با ب ۱ تا ب ۳ (منا ۱۳۸۴: ۲۵۲-۲۵۳)).

هم‌زمان می‌توان رهیافت مشکاتیان را برای استفاده از بافت هم‌صدا در گروه‌نوازی مشاهده کرد؛ بهره‌گیری از دوگان‌ها. او از نغمه‌ی شاهد یا ایست یا در مواردی نغمه‌ی موکد ملودی به علاو‌ه‌ی واخوان بهره می‌گیرد تا هم‌صدایی ایجاد کند. هر دو نمونه‌ی شکل ۴ نشان می‌دهد که چطور تلقی او از بافت هم‌صدا در این قطعه تقویت ملودی اصلی بوده و چگونه نغمه‌های کوتاه مانند می و لا در شکل ۴ سازگار با نقش ساختاریشان در درآمد همایون (۶)، در بافت هم‌صدا نیز نقش یک گذر پیدا کرده‌اند. به همین دلیل با هیچ هم‌صدایی تضعیف‌کننده‌ی مرکز ملودیک مواجه نمی‌شویم.

شکل ۴- میزان‌های ۵ تا ۸، پیوند نت‌های مشخص شده با پیکان، با دوگان‌ها.


اکنون زمان آن است که نگاهی در مقیاس کلان‌تر به ساختار محلی قطعه بیاندازیم تا بتوانیم نقش ساختاری این نقش‌مایه‌ی نخست را به درستی بازشناسی کنیم. مقدمه‌ی بیداد ساختاری دارد که تغییرات الگوی ریتمیک در آن بازشناسی چند بخش کاملا مجزا را امکان‌پذیر می‌کند. قطعه میان تضاد حاصل از انحنای کشدار و ریتم سنگین ملودی با ریتم سبکبال و الگوی مضرابی سریع تقسیم شده است. بدین ترتیب اگر در مقیاسی کلان‌تر از نقش مایه‌های یاد شده، به قطعه بنگریم چنین ساختاری را تشخیص خواهیم داد (شکل ۵).

شکل ۵ (۷)
درست از پایان جمله‌ی اول اهمیت ساختاری نقش‌مایه‌ی آ نمایان می‌شود و از یک جمله‌ی گذرا فراتر می‌رود. دامنه‌ی کنش ملودی به حدود گوشه‌ی بیداد، بیداد کُت و نی‌داوود با شاهد ر منتقل می‌شود. از این نگرگاه، گسترش ملودی قطعه در دستگاه همایون بسیار خلاصه است و با یک پرش که به دلیل ثابت ماندن نقش‌مایه‌ی ملودیک احساس ناپیوستگی ایجاد نمی‌کند، به سوی مصالح صوتی گوشه‌ای که بیشتر زمان قطعه را به خود اختصاص می‌دهد راه می‌گرداند.

پی نوشت
۵- در اکثر قطعات آهنگ‌سازی شده‌ی موسیقی کلاسیک ایرانی، به خصوص نمونه‌های قدیمی‌تر، چنین مشابهت‌هایی -دست‌کم در الگوی حرکت- به چشم می‌خورد. گذشته از الگوی حرکت و نظام فواصل که مشابهت‌شان یکی از دلایل انتساب قطعات به این یا آن دستگاه است، خود نقش‌مایه‌های ملودیک، یا انگاره‌ای از آنها (که می‌تواند شامل بازی‌های هنرمندانه‌ای هم باشد)، یا روابط‌ زیرساختشان، نیز در قطعه‌ی ساخته شده متبلور می‌شود.
۶- به ناپایداری نت لا و می که به صورت‌های گوناگون در قسمت‌هایی از شکل ۳ ظاهر می‌شوند توجه کنید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر کتاب «ردیف آسان است؛ قدم به قدم با ردیف موسیقی ایران، دستگاه شور»

روژا پیتِر –ریاضیدان مجار- در کتاب «بازی با بینهایت» بدون اینکه نام کتابش را «ریاضی آسان است» بگذارد، هنرمندانه پیچیده‌ترین موضوعاتِ ریاضی را دست‌یافتنی کرده است. اگر فرمانروای مطلقِ همه‌ی دانش‌ها می‌تواند آسان شود پس ردیفِ ما هم علی‌القاعده باید بتواند. کتابِ حاضر با وجود تلاش‌هایی که شده نه تنها در این کار توفیقی نیافته بلکه به جای زدودنِ ملال و پیچ و خم‌های زاید از پیکره‌ی موضوع (بر طریقِ یک متدلوژیِ منسجم و به پشتوانه‌ی یک ساختمانِ نظری مستحکم و واحد) به خوبی توانسته است نشان دهد که ردیف چقدر می‌تواند غامض و گیج‌کننده باشد.

تکروی بااستقامت! (II)

نتیجه همان که در سال ۱۳۴۹ براثر «مشکلات سیاسی» از بانک کشاورزی اخراج شد. مخالفت با رژیم شاه در آن زمان بین روشنفکران عادی بود اما بین موسیقیدانان که عموما به جماعتی محافظه کار و خطرگریز و «صلح کل» نامیده شده اند، چنین مخالفت هایی اصلا رایج نبود بلکه سازش با وضع موجود و تلاش درجهت جلب منافع مادی بود که ارجح شمرده می شد. نتیجه هرچه بود، رجبی دیگر به کاردولتی برنگشت و زندگی «بهمن گونه و رجبی وار» او از آن زمان شکل گرفت. او هنرمندی بود برخلاف جریان آب. به شب نشینی و مطربی نمی رفت، از ارباب قدرت بیزار بود، از تعارف و حفظ ظاهر به قیمت ریاکاری نفرت داشت و صراحت تلخش دشمن تراش بود، اهل مطالعه بود، ورزش حرفه ای را برگزیده و کوهنوردی همیشگی بود.

از روزهای گذشته…

ارکستر سمفونیک بوستون (BSO)

ارکستر سمفونیک بوستون (BSO)

ارکستر سمفونیک بوستون یکی از اولین ارکسترهای جهان است که ساختمان اصلی آن Symphony Hall در Boston, Massachusetts معمولا به عنوان یکی از سه سالن برتر کنسرت در جهان عنوان می شود. ارکستر سمفونیک بوستون در سال ۱۸۸۱ توسط Henry Lee Higginson تشکیل شد و در ادامه چندین رهبر برجسته داشت مانند Arthur Nikisch از سال ۱۸۸۹ تا ۱۸۹۳و Pierre Monteux از ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۴ باعث شهرت ارکستر شدند، هرچند زیر نظر Serge Koussevitzky بود که ارکستر شناخته شده تر شد.
ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (V)

ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (V)

کلا نسبت به منتشر کردن نوشته هایم تردید دارم؛ مطالب زیادی برای منتشر کردن دارم اما آنقدر شاهد چاپ مطالب ضعیف، خسته کننده و بی ارزش بوده ام که ترجیح می دهم که به ارزش نوشته هایم شک کنم تا اینکه اشتباهی را که دیگران مرتکب شدند را تکرار کنم. ما می توانیم از گام های (scales) دبوسی و آهنگسازان پس از او استفاده کنیم، همچنین آکورد های جدید آنها و توالی چهارمها و پنجمها، زیرا فرمول های تکنیکی جدید همیشه پس از یافته های هارمونیک دست می دهند.
راه سوم!

راه سوم!

با گران تر شدن قیمت محصولات فرهنگی، مثل کتاب و سی دی، مسئله کپی رایت از همیشه سخت تر شده است. وقتی قیمت یک سی دی نصف یک پیتزا بود (!) کمتر کسی به خود زحمت خرید اثر ارجینال را می داد، حتی اگر قلبا” راضی به متضرر شدن هنرمند مورد علاقه اش نباشد. اینکه مسئله نقض کپی رایت در آثار فرهنگی از کجا شروع شده و چرا بیشتر ایرانیان، کوچکترین توجهی به زیر پا گذاشتن حقوق صاحب اثر ندارند، موضوع این نوشتار نیست؛ با این نوشته می خواهیم مروری کنیم، وضعیت کنونی هنرمندان جوانی که از طریق هیچ نهاد و سازمان دولتی، حمایت نشده و فقط فعالیت آنها وابسته به سازمان های خصوصی است.
نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VI)

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VI)

در اجراهای دیگر مانند ردیف آوازی محمود کریمی به شور بم هم اشاره می شود که «درآمد خارا » نام دارد. اما اگر اینجا هم «تجزیه» کنیم، می بینیم که ارزش صدا هادر شور بم، کمتر از صدا های اصلی در فاصله فا تا دو است.
افشاری: انتظاراتی که بازار از تولید کننده دارد در جهت پایین آمدن قیمت و کیفیت است

افشاری: انتظاراتی که بازار از تولید کننده دارد در جهت پایین آمدن قیمت و کیفیت است

چهار نوع بلز که عبارتند از ۱٫۵ اکتاو دیاتونیک (در ۳ سایز کوچک،متوسط وبزرگ) و نیز بلز۲ اکتاوکروماتیک، سه مدل متالوفون( باس، آلتو و سوپرانو) و سه مدل سیلوفون(باس،آلتو و سوپرانو).
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXI)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXI)

برای ارضای حس ادبی خویش (البته که او نویسنده ای دارای چند کتاب چاپی بود) و همچنین برای تامین سوخت برای آتش موسیقی های الگار، آلیس در بسیاری از قطعات نقش ترانه سرا را ایفا کرده است:
ادیت در ویولن (V)

ادیت در ویولن (V)

برای اجرای دسته- جمله سوم، اولین انتخاب نواختن چهار نت متوالی “سی بکار، دو بکار، ر بکار، می بمل” در پوزیسیون چهارم و سپس انتقال به پوزیسیون هشتم برای اجرای نت فا دیز می باشد که در اینجا نیز می توان همین توالی انگشت گذاری را انتخاب نمود، یعنی اجرای فا دیز، سل بکار، سی بکار، دو بکار با انگشتان اول تا چهارم (تصویر شماره چهار).
گوستاو هولست، آهنگساز سرشناس انگلیسی (IV)

گوستاو هولست، آهنگساز سرشناس انگلیسی (IV)

این سوئیت ارکستری چندان تصویر کننده سیارات به عنوان اجرام سماوی نیست بلکه بیشتر درباره صفاتی انسانی است که به آنها بر می گردد. این اثر هولست همیشه طرفداران بسیار داشته است.
پیرگلو: خانم افتاده من را نزد استاد پایور برد

پیرگلو: خانم افتاده من را نزد استاد پایور برد

بعد مدتی با خانم نوشاد کار کرده و ردیف های صبا را با مضراب لخت نواختیم، نمی دانم روش ایشان چطوری بوده است که ما با مضراب لخت می نواختیم؛ بعد از آن هم یک مدت کوتاهی پیش خانم مینا افتاده بودم و در مدرسه هنر و ادبیات و کارگاه موسیقی آنجا، خانم افتاده دست من را گرفتند و مستقیم بردند نزد استاد فرامرز پایور که در خیابان فلسطین امروز آن موقع کلاس داشتند؛ دیگر پیش استاد پایور ماندم و تا سال اواخر ۱۳۶۳ تعلیم گرفتم.
موفق ترین هنرمند سالهای ۶۳-۴۰

موفق ترین هنرمند سالهای ۶۳-۴۰

نت کینگ کول (Nat King Cole)، مردی با رفتار ملایم و ترانه های ساده و دلنشینی بود که در عین بی آزاری و ملایمت، توانست در طول دوران حرفه ایش موضوع اصلی میزان قابل توجهی از بحث و جدلهای حرفه ای باشد.