انتشار بلندترین پژوهشِ منتشرنشده از روح‌الله خالقی

با مقدمه، ویرایش و گزینشِ اشعار امیرحسین رحمتی، «به‌هَنگام و به‌ناهَنگام» اثر روح الله خالقی به همت «نشر و پژوهشِ شیرازه» منتشر شد. این اثر، نسخهٔ بازنویسی‌شده از پژوهشی ادبی دربارهٔ «عاشق اصفهانی»، از پایان‌نامهٔ لیسانسِ روح‌الله خالقی است که در سالِ ۱۳۱۳ و با راهنماییِ بدیع‌الزمان فروزانفر تالیف شده است. این بلندترین پژوهشِ منتشرنشده از روح‌الله خالقی، آهنگساز پر آوازه موسیقی ایران است.

امیرحسین رحمتی در مقدمه این کتاب می نویسد: «روح‌الله خالقی (۱۲۸۵-۱۳۴۴)، موسیقی‌دانِ مؤلِّف، آهنگ‌ساز و نویسنده تأثیرگذارِ موسیقی ایرانی، علی‌رغمِ فعالیت‌های بسیار جدّی و تأسیس‌هایِ ارزش‌مند و بنیادگرایانه در این عرصه، خود به‌ اندازه‌ای که شایستگی‌اش را دارد، موضوعِ تحقیقِ پژوهش‌گرانِ حوزۀ موسیقی و فرهنگ قرار نگرفته‌است. سکوتِ طولانی مدّتِ جامعه موسیقی ایرانی در برابرِ شخصیتِ هنری خالقی به عنوانِ مهم‌ترین شاگردِ علی‌نقی وزیری (۱۲۶۵-۱۳۵۸)، و از مهم‌ترین تئوریسین‌های جریانِ «مدرنیته» در موسیقی ایرانی، به همراهِ دیگر شاگردان و پیروانِ او در طولِ دهه‌های گذشته، مؤیِّدِ کم‌توجّهی به شخصِ خالقی و جریانِ موسیقیِ تجدُّد، به عنوانِ تأثیرگذارترین جریانِ موسیقی در ایرانِ قرنِ اخیر است؛ جریانی مهم، که از سویِ دو قطبِ متضادِ «سنَّت‌گرایانِ صِرفاً دل‌بسته به ردیفِ موسیقی سنّتی»، و «غرب‌گرایانِ مستحیل‌شده در موسیقیِ کلاسیکِ اروپا»، همواره موردِ شدیدترین انتقادات، مخالفت‌ها و بی‌مهری‌ها قرار گرفته‌بود. امّا استقامت و ایستادگیِ خالقی در راه و روشِ برگزیده‌اش، برای رسیدن به آرمان‌های بلندی که او و هم‌نسلانِ مشروطه‌خواه‌اش در اندیشه می‌پروریدند، ریشه در عشق و عاطفه‌ای عمیق نسبت به فرهنگ، هنر، و مخصوصا هنرِ موسیقی ایرانی داشت؛ او از معدود هم‌پیمانان و همراهانِ استادش وزیری در جهتِ دستیابی به توسعه و هم‌چنین فربهیِ موسیقیِ کلاسیکِ ایرانی بود، و در این راهِ پُرفراز و نشیب از بذلِ هیچ‌گونه ایثار و گذشتی دریغ نکرد.»

رحمتی با اشاره به جایگاه فرهنگی خالقی در سپهر هنر ایران، می نویسد: «اکنون که پس از سال‌ها چهرۀ حقیقیِ خالقی، این شخصیتِ اندیشمند و اندیشه‌ورز، این از تبارِ مردانِ متجدِّدِ مشروطه‌خواه، وطن‌دوست با معنای «پاتریوتیست» و آرمان‌گرا -که حسِّ ایران‌دوستی و وطن‌پرستی او، در تمامِ لحظاتِ زندگی‌اش قابلِ ملاحظه است-، کمی از کُسوفِ بی‌مهری و بی‌توجّهیِ جامعۀ موسیقی ایرانی بیرون آمده، شایسته است در کنارِ سرسلسلۀ مدرنیته در موسیقی ایرانی و دیگر هم قطارانَش، دست‌مایۀ پژوهشِ دانشجویان و پژوهش‌گرانِ موسیقی ایرانی در حوزه‌های مختلف قرار گیرد.

در این مقدمۀ کوتاه، سعی کرده‌ام با توجّه به موضوعِ اصلی، که تبیینِ اهمّیت و ویژگی‌های رساله پایان نامۀ مقطعِ لیسانسِ خالقی است، به انگیزه‌ها و چگونگیِ ورودِ او به رشتۀ ادبیاتِ فارسی در آن دورۀ تاریخی پرداخته و تحقیقاتِ مُطوّل، شایسته و همه‌جانبه در موردِ او و تاثیرگذاری‌اش بر موسیقی ایرانی را به جامعۀ پژوهشگران و محقّقانِ موسیقی ایرانی پیشنهاد دهم.»

برای تهیه کتابِ «به‌هَنگام و به‌ناهَنگام»، با تلفنِ دفترِ مرکزی «نشر و پژوهش شیرازه» (تلفن تهران: ۲۲۵۶۰۹۸۳) تماس بگیرید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آوازی سرشار از صفای جوانی

بازخوانی و بازنوازی آهنگ‌های قدیمی، کاری رایج در تاریخ موسیقی هر کشوری است، البته کشورهایی که حافظه تاریخی قوی دارند یا به خاطر تمدن ویژه‌شان، زود‌تر از سایر ملل به اسباب و لوازم ثبت و ضبط موسیقی دست پیدا کرده‌اند و مهم‌تر از همه، در حفظ و نگهداری آن‌ها کوشا هستند. در ۳۰ سال گذشته، استقبال از ترانه‌های قدیمی، دو عامل بنیادی دارد که مربوط می‌شود به دوره طلایی برنامه‌های گل‌ها در رادیو (۱۳۴۴-۱۳۳۴) و دوره طلایی ضبط صفحه‌های ریز شیار ۳۵ دور (۱۳۵۴ـ۱۳۴۲) و تکثیر فراوان و ارزان آن‌ها در سطح کشور که موجب شد موسیقی به خانه‌های مردم برود و ماندگار شود. عامل دیگر این استقبال، بی‌رنگ و رو شدن بیشتر آثاری است که به ویژه در ۲۰ سال گذشته ساخته شده‌اند و از لحاظ نیروی خلاقیت، خلوص هنرمند با هنرش، سلیقه در انتخاب ملودی و کلام و زیبایی در اجرا، قابل مقایسه با آثار گذشتگان نیستند. البته عده‌یی هم هستند که نوعی علاقه قلبی به موسیقی دهه‌های گذشته دارند و حساب آن‌ها از این بحث جداست.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (VIII)

هشترودی در زمانی که هنوز جهان درگیر جنگ سرد بود و مسائل مربوط به جهانی شدن مطرح نشده بود این نکته مهم را عنوان کرد که هویت اصلی یک ملت و قدرت حضور آن در جهان، بیشتر تابعی از زایش هنری و فلسفی اوست تا صرفاً پیوستگی مجرد به علم و مباحث آن. در حقیقت او به درستی روی این نکته دست می گذارد که جریان جهانی شدن جریانی سطحی و مبتذل از فروریزی فرهنگ ها در درون حوزه یی از قدرت علمی – فنی نیست. هر فرهنگی با هویت خود که همان ظرفیت هنری و فلسفی خود است وارد این میدان می شود و حضورش نیز به اندازه همین ظرفیت صاحب ارزش می شود.

از روزهای گذشته…

برنامه های ۲۸ و ۳۱ خرداد در فرهنگسرای ارسباران

برنامه های ۲۸ و ۳۱ خرداد در فرهنگسرای ارسباران

فرهنگسرای ارسباران در تاریخ ۲۸ و ۳۱ خرداد، دو نشست انتقادی را برگزار می کند که اولی با عنوان “نگاهبان شعله یا پاسدار خاکستر؟” به سخنرانی محمدجمال سماواتی، موسیقیدان و منتقد موسیقی و دیگری، هفتمین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتمان ضرب اصول» با موضوع «نقد و بررسی عملکرد دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی» است.
موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.
یک نمونه از کاربرد هارمونی چهار بخشی

یک نمونه از کاربرد هارمونی چهار بخشی

قبل از ادامه سلسه مطالبی که در گذشته راجع به هارمونی چهار بخشی ارائه کردیم و با توجه به سئوالاتی که چند نفر از دوستان راجع به فواید این مباحث پرسیده اند، قصد آن داریم که در یک مطلب کوتاه فواید آگاهی از قوانین هارمونی چهار بخشی که در کتاب های هارمونی می توان آنها را مطالعه کرد، را بصورت عملی تشریح کنیم.
نگاهی به موسیقی در سال ۱۳۹۴ (IV)

نگاهی به موسیقی در سال ۱۳۹۴ (IV)

عدم تشکیل مجمع عمومی برای انتخاب هیات مدیره جدیدی که دورانش در بهمن ماه سال ۹۳ به پایان رسیده و تصدی این پست تا این زمان کاملا غیر قانونیست، پستهایی که سالیان سال است در دست افراد ثابتی قرار دارد و هیچیک حاضر به واگذاری این مسئولیت به دیگران نیستند، عدم حمایت خانه موسیقی از موسیقیدانان و حضور خنثی این تشکل در مقابله با مشکلاتی که بر سر راه هنرمندان قرار میگیرد نمونه ای از اعتراضات هنرمندان به اعضای این خانه است.
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

به نقل از کریستنسن بر دیوارهای غار بزرگ طاق‌بستان دو مجلس از مجالس بزم خسروپرویز که در آن رامشگران دور پادشاه حلقه‌زده‌اند، نقش شده است. یکی از آن دو مجلس شکار آهو است. نوازندگان در بالای تصویر پشت سر ایستاده‌اند. دو تن از آنان کرنا و سومی نقاره‌ای در دست دارد، بر صفحه‌ای که پلکانی به آن تکیه کرده است، گروهی از زنان مشغول نواختن چنگ یا کف زدن هستند. در مجلس شکار زورقی پر از زنان آوازخوان و چنگ زن به چشم می‌خورد. زن زیبایی نیز در کنار شاه ایستاده و مشغول نواختن عود است.
از یافتن نسبت موسیقی با امر دراماتیک تا بررسی گرایشات موسیقی در قرن بیستم

از یافتن نسبت موسیقی با امر دراماتیک تا بررسی گرایشات موسیقی در قرن بیستم

«موسیقی و امر دراماتیک» و «گرایش‌های موسیقی قرن بیستم با نگاهی به تاریخ هنر» عناوین سخنرانی‌های آروین صداقت‌کیش و نیما عطرکار روشن هستند که دوشنبه، نهم اردیبهشت در قالب سمیناری در شانزدهمین هفته بزرگداشت تئاتر برگزار می‌شوند.
تالار مشاهیر راک اند رول

تالار مشاهیر راک اند رول

بارها نام تالار مشاهیر راک اند رول (Rock and Roll Hall of Fame) را شنیده ایم و همچنین ثبت اسطوره های موسیقی راک و همچنین هنرمندان فعال در این عرصه در این تالار برای سپاس و حفظ نام و آثار این هنرمندان. این تالار مشاهیر و موزه آن در شهر کلیولند ایالت اوهایو آمریکا قرار گرفته است و مکانیست برای حفظ تاریخچه برترین هنرمندان و گروههای راک – تهیه کنندگان و دیگر اشخاصی که به نوعی با این سبک از موسیقی در ارتباط میباشند.
گاه های گمشده (XII)

گاه های گمشده (XII)

همانطور که قبلا عنوان شد فواصل مقام راست با فواصل عراق افشاری انطباق دارد. هم چنین در بیان خصوصیات دوگاه، با اشاره به نواخته های فرامرز پایور، اتصال دوگاه به عراق افشاری تبیین شد. حال با توجه به ارتباط بین یگاه (گام پایه) و دوگاه (در شکل فوق)، این مدولاسیون می تواند مهر تاییدی بر انتخاب گام راست با دو تتراکرود منفصل به عنوان گام پایه باشد. (همانطور که مرتضی حنانه توقف ماهور بر روی نتی در پایین نت پایان خود را، به عنوان اشاره ای به شاهد گام مهم دیگری دانست) چراکه شاهد گوشه دوگاه با شاهد شور یکی است، اما در ادامه به بیات ترک متصل می شود.
طهرانیان: آثارم را در معرض نقد قرار دادم

طهرانیان: آثارم را در معرض نقد قرار دادم

البته که دیدم اما شما به طور کلی پرسیدید! در دانشگاه هنر خانم آیلین ارجمند در دوره کارشناسی ارشد مشغول به تحصیل هستند که بسیار گیتاریست خوبی هستند و اجراهایی که از ایشان شنیده ام واقعا عالی بودند. آقای مهرگان نجفی بسیار گیتاریست خوب و موسیقیدان خوبی هستند. در دانشگاه آزاد آقای محمد صالحی تحصیل می کنند که بسیار موسیقیدان خوب و گیتاریست خوبی هستند. خانم فرناز خیابانی که بسیار تمیز و با موسیقی خوب به اجرای قطعات می پردازند. همچنین یک آلبوم از حامد پورساعی شنیدم که بسیار با تکنیک خوبی اجرا شده بود.
موسیقی آفریقای جنوبی (V)

موسیقی آفریقای جنوبی (V)

همکار قدیمی ابراهیم، یعنی هیوگ مسکلا که نوازنده ترومپت بود، نیز در خارج از آفریقای جنوبی کسب و کار موفقی به راه انداخته بود. مسکلا در آغاز رشد موسیقیایی خود تحت تأثیر ترِور هادلستون (Trevor Huddleston) قرار داشت که یک کشیش بریتانیایی بود که در محله های شهر کار می کرد و نخستین ترومپت مسکلا را برایش خرید. مسکلا وارد صحنه های پرهیجان سوفیاتاون شد و سپس با کینگ کانگ به بریتانیا راه یافت و در اوایل دهه ۶۰ قرن بیستم به نیویورک راه پیدا کرد. قطعات جزِ پاپْ مانندی، مثل: “Up, Up and Away” و “Grazin’ in the Grass” به پر فروش ترین ها تبدیل شدند.