درباره روبیک گریگوریان (II)

روبیک گریگوریان (۱۲۹۴ – ۱۳۷۰)
روبیک گریگوریان (۱۲۹۴ – ۱۳۷۰)
در آن زمان، تبریز شهری بود که در آن فرهنگ سنتی مسلمانان در کنار فرهنگ اروپایی-روسی-ترکی مهاجران، زندگی مسالمت آمیزی داشت و پیشرفته ترین مظاهر تمدن و فرهنگ، همچون کتابخانه و تئاتر و انجمن های موسیقی (که در تهران هم به زحمت پیدا می شدند) در تبریز فعالیت و پویایی داشتند.

روبن جوان، قبل از سن ۱۸ سالگی، در سال های پایانی دهۀ ۱۹۲۰ به پاریس فرستاده شد تا هنرش را «تکمیل» کند. در آن زمان کنسرواتوارهای پاریس (فرانسه) و بروکسل (بلژیک) از جدی ترین مراکز آموزش موسیقی کلاسیک بودند و اهمیتی بیشتر از سایر مراکز مشابه در اروپا داشتند. روبن در پاریس که مهد هنر و محل تلافی اندیشه و نبوغ هنرمندان تمام رشته ها بود، تربیت هنری فوق العاده ای یافت. او در سراسر زندگیش از آن دوران یاد می کرد و با وجود چهل سال اقامت در آمریکا، علاقه اش به زبان و فرهنگ فرانسوی زنده ماند.

او در پاریس شاهد کنسرت های تاریخی بزرگترین نوازندگان و آهنگسازان قرن بیستم بود و با در نظر گرفتن تخصصش که نواختن ویولون بود، توانست از نزدیک نظاره گر هنر عالیِ اساتیدی چون فریتس کرایسلر (Fritz Kreisler)، میشا المان (Mischa Elman) و ژاک تیبو (Jacques Thibaud) باشد، ویولون نوازانی که در اوج شهرت بودند و آثارشان در صفحات گرامافون با تیراژ بسیار زیاد به فروش می رسید. خاطره لذت بخش این دوره، در چند شرح حال که او از اینان و اوژن ایزایی(Eugène Ysaÿe) و دیگران در مجلۀ «موسیقی» به چاپ رساند، به یادگار مانده است. روبن جوان که در پاریس مورد لطف و محبت ارامنۀ مهاجر قرار گرفته بود، ذوق عالی هنری خود را اعتلا بخشید و بویژه به مسئلۀ مهم «تعبیر و بیان» در موسیقی (که زیگی (Josef Szigeti)، سلطان ویولونیست های قرن بیستم، اصطلاح اینترپریتیشن (Interpretation) را برای آن وضع کرده است) وقوف ویژه یافت.

تا سال‌های دراز، هرگاه سرکلاس هایش سخن از ارزش های نهفته در موسیقی به میان می آمد، درباره این عامل مهم حرف می زد و بر آن تأکید می ورزید و از نوازندگان بی همتایی که در دوره جوانیش دیده بود، صحبت می کرد. در این زمینه محمدرضا درویشی (آهنگساز و پژوهشگر، متولد ۱۳۳۴) که در سال های ۱۳۵۵-۱۳۵۶ در دانشگاه تهران شاگرد روبیک بوده، خاطرات جامعی دارد.

روبیک گریگوریان، در اوایل دهه ۱۳۱۰ ش/۱۹۳۰ م، با کولباری از نت موسیقی و صفحه گرامافون به تهران آمد. متأسفانه از مدارج تحصیلی او اطلاع دقیقی نداریم. به احتمال قوی دانشنامه تخصصی او در رشته ویولون‌نوازی بوده و دوره های متعارف آهنگسازی را نیز گذرانده بود. چرا که پس از ورود به ایران، در همین رشته ها به تدریس پرداخت. ولی به خاطر فقدان محیط مناسب هنری، از تخصصِ نوازندگی او استفاده ای نشد. در آن زمان، اوج اقتدار حکومت رضاشاهی بود و دولت سعی داشت با سریعترین آهنگ ممکن، خود را به ارض موعود پیشرفت های همه جانبه کشورهای اروپایی برساند.

هنوز اروپا قطب ذهنی دولتمردان تحصیل کرده بود و فرهنگ اروپایی بر ذهنیت آن ها حکومت می کرد. در این بین، به علل متنوع، فرهنگ آلمان بیشتر از همه و بعد از آن فرهنگ فرانسه مورد توجه و عنایت بود و حاملان فرهنگ اروپایی بیشتر در این دو حوزه جغرافیایی تحصیل کرده بودند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «اپرای رستم و سهراب»

رستم و سهراب، این تراژیک‌ترین قله‌ی حماسه‌های فارسی را لوریس چکناوریان به هیات اپرایی درآورده و برای دومین بار منتشر کرده است. اجرای پیشین (ضبط سال ۲۰۰۰) را انتشارات هرمس سالی پس از ضبط منتشر کرده بود. این اجرای تازه با تکخوان‌هایی متفاوت (و به همین دلیل با لهجه‌ی برآمده از آواخوانی و تاکید متفاوت) و البته همان ارکستر و کر و احتمالا رهبری خود آهنگساز، گویا نسبت به اجرای پیشین نسخه‌ای دگرگون شده است (۱).

تاریخ ادبیات عالمانه در موسیقی (II)

در نوشته‌های فارسی امروزی وقتی حرف از ادبیات و موسیقی به میان می‌آید عادت کرده‌ایم دنبال تحقیقاتی برویم که عمدتاً در پی رد پای اصطلاحات موسیقایی در آثار ادبی به مفهوم هنری آن هستند اما این کتاب از آن نوع نیست. در مقام مقایسه کتاب فلاح‌زاده کم و بیش رویکردی معکوس در پیش می‌گیرد و دگرگونی‌های ادبی متن‌های تخصصی موسیقی را در کانون توجه می‌آورد و تطور زبان آنها را بررسی می‌کند.

از روزهای گذشته…

قول و غزل یا قول و غزل (V)

قول و غزل یا قول و غزل (V)

به عبارت دیگر مدگردی ها در این بخش بر بستر نغمات صورت نگرفته اند بلکه تغییر ریتم به عنوان کاتالیزوری عمل کرده و در این راستا از ساز عود بهره گیری ریتمیک شده است. برای بازگشت به چهارگاه نیز دقیقاً همین ترفند مجدداً بکار رفته است.
استفاده از تصویر صوتی در بداهه نوازی

استفاده از تصویر صوتی در بداهه نوازی

در مطالب قبل راجع به تهیه تصویر صوتی از یک قطعه موسیقی در ذهن صحبت کردیم و با برخی مفاهیم اولیه آن آشنا شدیم. درادامه این بحث در نظر داریم با استفاده از هنر به تصویر کشیدن موسیقی به یکی از تکنیک های بداهه نوازی اشاره ای داشته باشم.
موریکونه و اولین تجربه رهبری در ۷۸ سالگی

موریکونه و اولین تجربه رهبری در ۷۸ سالگی

انیو موریکونه Ennio Morricone که در زمینه ساخت و اجرای موسیقی سابقه فعالیتی ۶۰ ساله دارد، به هالیوود میرود تا پس از مدتها جایزه اسکاری که همه اهل فن سالهاست آنرا حق این موسیقیدان کهنه کار میدانند، دریافت کند. وی در این سفر برای اولین بار دست به رهبری ارکستر زده است.
گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (III)

گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (III)

گوگسل باکتاگیر (Baktagir Göksel) هم نوازنده ی بسیار عالی و نیز آهنگساز فوق العاده خوبی است. همچنین افرادی مثل آیتاچ دوگان (Doğan Aytaç) (که شیوه و سبک متفاوت خود را در نوازندگی آرپژ ها و نحوه ی بازی کردن با مضراب دارد( از دیگر قانون نوازان برجسته‌ی ترک می توان از هلیل کارادومان (Halil Karaduman)، طاهیر آیدوغدو (TahirAydoğdu) و هاکان گنگور (hakangüngör) نام برد.
گزارشی از نشست پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران (I)

گزارشی از نشست پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران (I)

۲۵ اسفند در سالن اجتماعات خبرگزاری مهر، جشنواره وبلاگ نویسان با حضور جمعی از خبرنگاران و عوامل موسیقی از جمله دکتر محمد سریر، پیمان سلطانی، حمیدرضا عاطفی، ابوالحسن مختاباد و سجاد پورقناد که بانیان این دوره نشست بودند برپا شد. در این نشست سخنرانان، درباره مسائل مختلفی مربوط به نوشتار موسیقی بر روی محیط مجازی صحبت کردند که در ادامه می خوانید.
نشر سوپرمارکتی، آری یا خیر؟

نشر سوپرمارکتی، آری یا خیر؟

چندیست انتشار سوپرمارکتی آثار موسیقی مورد بحث محافل موسیقی قرار گرفته است. این نوع پخش موافقان و مخالفان زیادی دارد و تا به حال نظر سنجی گسترده ای در این زمینه صورت نگرفته است. در سال گذشته، پیوستن هنرمندان نامداری چون محمدرضا شجریان و حسام الدین سراج به این جریان باعث شد، بحث در این زمینه ابعاد جدی تری پیدا کند. امروز در نامه ای که محمد معتمدی در گفتگوی هارمونیک منتشر کرده است، نظر این خواننده جوان در مورد نشر سوپرمارکتی اعلام شده است و او نظر خوانندگان را برای آمار گیری جویا شده. نامه او را می خوانیم:
ساز به ساز (III)

ساز به ساز (III)

هر قطعه ی موسیقی سازی علاوه بر ملودی و ریتم (و احتمالا بافت چند صدایی) هویت خود را از رنگ و ویژگی های تکنیکی سازی که برای آن ساخته شده (ساختار صوتی اش بر آن استوار شده) نیز کسب می کند. همرکلاویه بدون پیانو، ترکمن بدون سه تار و دریا بدون سنتور به سختی تصورپذیرند. بنابراین قطعه ی موسیقی (اغلب) همه ی عناصر نامبرده هست به علاوه ی رنگ-ویژگی سازی اش. با وجود این به نظر می رسد که درجه ی وابستگی به این عامل از قطعه ای به قطعه ی دیگر تفاوت می کند. این تفاوت آنقدر است که قطعاتی را می یابیم که انتقالشان از یک ساز به ساز دیگر هویتشان را به کل سلب نمی کند.
چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (X)

چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (X)

نقدی که بر این نظریه از دیدگاه اتنوموزیکولوزی میتوان نمود در ایدوئولوژی است. آدرنو منتقدِ تند و تیزِ ایدئولوژیِ یکدست سازیِ توده ها و سرکوب فردیت گرایی توسط صنعت فرهنگ است اما خودِ آدرنو نیز گرفتار یک ایدئولوژی شده است و آنهم نگاه بسیار آرمانی اش به مخاطب است. آنچنان که «موسیقیِ آسمانی» یک نگاه ایدئولوژیک به موسیقی است، بر همین اساس نگاهِ « شنونده ی آسمانیِ» آدرنو نیز از نوع همان ایدئولوژی است. آدرنو سعی دارد که به شنونده بفهماند: تو باید تمام وصلِ آکوردهای موسیقی ای را که می شنوی بدانی! و علاوه بر آن باید آن را نقد کنی! و افزون بر آن باید دست های پشتِ پرده را در تولید موسیقی ای که میشنوی شناسایی کنی.
گفتگو با جیمز دپریست (V)

گفتگو با جیمز دپریست (V)

فکر می کنم حتما اتفاق خواهد افتاد و البته اتفاق نخواهد افتاد اگر ما هوشمندانه بدانیم که چه کاری انجام می دهیم و چرا چیزی را می خریم. ما سی دی را می خریم برای آنکه بشنویم هنرمندان محبوب ما چطور اجرا کرده اند. در یک کار ضبط شده جزئیات یک قطعه بسیار واضح شنیده می شود که هیچ وقت در اجرای زنده یک کنسرت آنگونه دریافتش نخواهیم کرد. اما اگر یک اثر را بارها و بارها گوش دهیم و تمریم کنیم بعد به همان کنسرت برویم، در مقایسه با سی دی آن، یا خیلی کند است یا تند!
گفتگوی هارمونیک شانزده ساله شد

گفتگوی هارمونیک شانزده ساله شد

گفتگوی هارمونیک امسال در حالی به شانزده سالگی فعالیت اش رسید که به دلیل همه گیری ویروس کرونا امکان برگزاری گردهمایی همیشگی به مناسبت تولد ژورنال فراهم نبود. در سال گذشته قرار بود یک پروژه موسیقایی هم با همکاری ژورنال گفتگوی هارمونیک به روی صحنه برود که به دلیل وقوع اتفاقات آبان ماه به تعویق افتاد.