وضعیت ویژه (II)

در نوشته قبلی به نظراتی که در برنامه های رسمی از اهالی موسیقی شنیده می شود اشاره کردیم؛ گاهی این اظهار نظرها از اهالی موسیقی ایرانی چنان غیرواقعی و عجیب است که حتی مردم عادی را هم شگفت زده می کند، در یکی از برنامه هایی که در تالار اندیشه حوزه هنری به مناسبت بزرگداشت موسیقیدان بزرگ ایرانی مرتضی خان محجوبی برگزار شده بود، مجری برنامه با عنوان کردن صفاتی غیر واقعی برای این هنرمند، مانند برتری تکنیکی او بر پیانیست های بزرگی چون لیست و شوپن! هنر ایرانی را از هر نظر سرآمد هنر جهانی بر شمرد.

البته در هنرمندی و خلاقیت مرحوم محجوبی شکی نیست، ولی آشنایی محجوبی و اکثر هم نسلانش با سازهای غربی در حد بسیار ابتدایی بوده بطوریکه حتی مرحوم محجوبی از تمام انگشتان خود در نوازندگی استفاده نمی کرده است؛ نوازندگی او برگردان تکنیکهای سازهای ایرانی مثل سنتور و سه تار است روی پیانو (اگر نگاهی به مکانیزم پیانو و ویلن بیندازیم می بینیم که کمتر در موسیقی ایرانی از تمام قابلیتهای آنها بهره گیری شده …). چنانچه با دقت به این موضوع نگاه کنیم، بوضوح خواهیم دید که این نوع نظرات و جهت گیری ها نتیجه کم اطلاعی یا بی اطلاعی این افراد نیست چرا که به یقین کسی که به ایراد سخنرانی در باره موسیقی می پردازد باید با آثار مشهور این هنرمندان آشنایی داشته باشد.

audio file Chopin – Fantasy Impromptu

audio file Gershwin – Second Rhapsody

همین کسانی که در مورد نوازندگی سازهای غربی اینگونه قضاوتهایی می کنند، اگر یک نوازنده (در ساز تخصصی خودشان) کمترین ضعف تکنیکی را داشته باشد او را نوازنده نمی دانند! جالب اینکه همین مجری در بزرگداشتی دیگر، منتقدان موسیقی را تشویق به غلو کردن در مورد توانایی های هنرمندان ایرانی می کرد و این عمل را موجب علاقمند شدن جوانان به موسیقی ایرانی میدانست! اشتباهی که نه فقط در زمینه موسیقی که در دیگر رشته های هنر ایران هم تکرار شده … خود بزرگ بینی که موجب ساخته شدن ضرب المثل “هنر نزد ایرانیان است و بس” شده و باعث شده که اکنون سهم ناچیزی در سفره هنر جهانی داشته باشیم.

در “شب نای” سخنران برنامه، استفاده از سازهایی که متعلق به هزاران سال پیش بوده و گاهی حتی از عهده اجرای یک صدای یکدست و چند نت دقیق بر نمی آمدند را “واجب” می دانست و حتی در جایی رو به حضار گفت: شما را در خارج با همین سازها می شناسند…!

همانطور که در نوشته قبلی عنوان شد، این دسته به شدت موفقیتهای موسیقیدانان بزرگ ایرانی را انکار می کنند، که این، سوء استفاده تمام عیار از نبود اطلاعات از دوران شکوفایی موسیقی در ایران است. .

در هر دو برنامه نام برده (“شب نای” و “بزرگداشت محجوبی”) سخنرانان برنامه تاکید می کردند هنرمندان ایرانی که به نوازندگی و یا آهنگسازی کلاسیک می پردازند، قابل مقایسه با نوازندگان جهانی نیستند!

برای این گفته قصدی جز نا امید کردن جوانان علاقمند به این نوع موسیقی و کشیدن آنها به سنتگرایی و مرده پرستی نمی تواند فرض کرد. هنوز ما بیاد داریم، فرهاد مشکات، ملیک اصلانیان، بیژن، وحید خادم میثاق، علی رهبری، علی فروغ، بهزاد رنجبران، رضا والی، گاگلیک بابائیان و بسیاری هنرمندان صاحب نام جهانی را که از ایران برخاستند. اگر ما می خواهیم در جامعه جهانی با احترام شناخته شویم باید با حقایق آشنا باشیم . متاسفانه دروغ گویی های مصلحت اندیشانه در میان موسیقیدانان و – مخصوصا” – پژوهشگران ایرانی بسیار رایج است. قبل از پرداختن به این موضوع باید به شرایطی که در ایران این دسته از محققان دارند نظری بیاندازیم:

همانطور که می دانیم پژوهشگران در ایران اکثرا” بصورت غیر دولتی و بطور خصوصی به تحقیق می پردازند .پرواضح است، پژوهشگران موسیقی نواحی در این میان بخاطر کمبود امکانات در مناطق دور افتاده ایران با مشقات و مشکلات بیشتری دست و پنجه نرم می کنند. این اتفاق باعث شده افراد کمتری حاضر به این کار شوند درنتیجه محققانی که حاضر به تحمل این مشکلات می شوند بدون شک افرادی هستند که علاقه و عشق وصف ناپزیری به این آب و خاک دارند و همین علاقه گاهی موجب تحریف ناخودآگاه و یا خود آگاه قسمتی از واقعیتها، به نفع هر موضوعی که به زعم ایشان به نفع جمعیت ایرانیان است، می گردد. در نوشته بعدی بیشتر به این موضوع می پردازیم

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

از روزهای گذشته…

تدارک ارکستر (IV)

تدارک ارکستر (IV)

شامل تیمپانی، ساید درام (شبیه اسنر درام در موسیقی پاپ)، سنج، درام باس (بزرگتر از کیک درام در موسیقی پاپ) میباشد. صرفه نظر از تیمپانی که تا حدودی قابلیت کوک شدن دارد، دیگر ساز های مذکور غیرقابل کوک هستند. از دیگر سازهای ضربی غیرقابل کوک در ارکستر میتوان این سازها را نام برد: مثلث، wood blocks و حتی ویپ (whip)
چند تصویر از حضور نوازندگان در شهر تهران: ایستگاه‌های مترو (III)

چند تصویر از حضور نوازندگان در شهر تهران: ایستگاه‌های مترو (III)

ایستگاه قیطریه: ماجرای نوازندگان ایستگاه قیطریه هم در نوع خود جالب است. خودبسندگی و سیستم کمابیش پیچیدهٔ نوازندگان این نقطهٔ شهر تهران تا آن‌جا پیش رفته بود که نوازنده‌ها، که به‌ندرت یک‌نفر بودند، گاه در نوبت می‌ماندند و بین خودشان وقت تعیین می‌کردند. این‌جا برخلاف متروی انقلاب نوازنده‌ها تنها قطعات بسیار شناخته‌شده را اجرا نمی‌کردند و به‌هیچ‌وجه به سبک‌هایی خاص محدود نبودند. از سه سال پیش که رفت‌و‌آمدم به این ایستگاه شروع شد، چندوچون این اجراها تفاوت‌های زیادی کرده است. اوّلین آن‌ها معمولاً دو نوازندهٔ گیتار بودند که بیرون فضای ایستگاه می‌ایستادند.
خنیاگر پیانو؟ (I)

خنیاگر پیانو؟ (I)

هفت روز دریا با کارهای گذشته‌ی «هوشیار خیام» از جنبه‌هایی متفاوت است. این تفاوت نه به رسم برتر شمردن که به حساب برشمردن ویژگی‌های آثار گذشته‌ی اوست. اگر سه ویژگی اصلی قطعات پیانویی او را بهره‌گیری از امکانات پیانوی از پیش مهیا شده یا تغییریافته، کاربست بعضی تکنیک‌های مینی‌مالیستی (که این هر دو را می‌توان به پای رابطه‌ی او با مکتب نیویورک نوشت) و راه دادن اکنون موسیقی ایرانی (به پهنای سه دهه تجربیات موسیقایی) به ساختار نوازندگی پیانوی ایرانی بدانیم (۲)، آنگاه ناچاریم اذعان کنیم که اولی به کلی در این آلبوم غایب است و بر دومی هم تاکیدی نمی‌یابیم -هر چند به شکل گذرا در دل قطعات هنوز حضور دارد- و سومی هم دست‌کم به اندازه‌ی آلبومی مانند «تاتاری» ظاهر نیست. از همین روست که «هفت روز» دریا را میان آثار پیانویی هوشیار خیام متفاوت می‌بینیم.
بیانیه دبیر چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی

بیانیه دبیر چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگهای موسیقی پر تنش ترین و پر اضطراب ترین دوره این جشنواره بوده. همزمانی این جشنواره با جشنواره موسیقی فجر باعث شد، برگزاری این جشنواره با حمایت وزارت ارشاد، با تاخیر فراوان همراه شود و به همین دلیل زمان ارسال آثار به جشنواره بسیار کوتاه باشد.
آرشه و تاریخی بر پدیده های آن (II)

آرشه و تاریخی بر پدیده های آن (II)

از شرق تا غرب و با کمی تلاش و کوشش در مسیر شناخت تاریخ تحولات آرشه می توان بسیاری از سازها را نام برد و حتی تصاویری را نشان داد که استفاده از این عامل در آنها تعبیه شده است. البته این نمونه ها قطعا در حالت اولیه، سازهایی بوده اند که برای نواختن با مضراب و یا ناخن انگشتان تنظیم و ساخته می شده است اما کم کم و به مرور زمان فکر به اینکه وسیله و یا عاملی که بتواند بصورت ممتد صدایی را تولید کند دور از ذهن نبوده و یقینا مورد آزمایش و تجربه قرار گرفته است.
روی اوربیسن، صدایی با نفوذ (II)

روی اوربیسن، صدایی با نفوذ (II)

وی صدای خود را اگر عالی نه، اما جاودان می پنداشت. در ششمین سال تولدش پدرش به او گیتاری هدیه داد. اوربیسن در سن هفت سالگی دراین باره گفت: ” من تصمیم خودم را گرفته بودم، دیگر هیچ چیزی برایم اهمیتی نداشت… ” موسیقی همه زندگی او شد. تاثیر اصلی موسیقی بر روی اوربیسن جوان موسیقی کانتری بود، به ویژه از اشعار لفتی فریزل (Lefty Frizzell) بسیار متاثر شده بود.
درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (II)

درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (II)

خالقی بعد‌ها محتوای برنامۀ همایون اجرای طلیعه کامران را ضبط کرد و به‌عنوان نمونۀ هنر بانوان موسیقیدان ایران، طی بازدید خود از روسیه، به آن کشور برد؛ نمونه‌ای که قریب پنجاه سال بعد از آرشیو آن استاد فقید استخراج شد و در کتاب بخش‌هایی از ردیف حبیب سماعی به روایت طلیعه کامران (موسیقی عارف، ۱۳۸۸) آوانگاری گردید. همچنین خالقی، طی یکی از برنامه‌های ساز و سخن در رادیو، به معرفی وی پرداخت و او در رادیو به‌همراهی ضرب حسین تهرانی به اجرای آموزه‌های حبیب سماعی در دستگاه چهارگاه پرداخت. متأسفانه، بعدها بر اثر بی‌مبالاتی ادارۀ رادیو و به بهانۀ کمبود نوار، این نمونۀ نفیس پاک شد اما خوشبختانه نت آن در کتاب حاضر به‌یادگار باقی است.
گوران: از تک تک اعضای ارکستر تشکر می کنم

گوران: از تک تک اعضای ارکستر تشکر می کنم

ممکن است همه نوازندگان ما در این سطح نباشند ولی پتانسیل رسیدن به این توانایی را دارند. بعضی از نوازندگان ایرانی مثل آقای فریوسفی این امکان برایش فراهم شده که در ارکسترهای درجه یک جهانی نوازندگی کند و ثابت کند که این توانایی را داشته ولی خیلی های دیگر این امکان برایشان فراهم نشده ولی شاید این توانایی را هم امروز داشته باشند.
اقدامی نیکو از شجریان (I)

اقدامی نیکو از شجریان (I)

در هر جامعه ای عناصر فرهنگی آن به تبع دیگر جنبه های اجتماعی و اقتصادی به تناسب نیاز روز در حال دگرگونی است. موسیقی هر کشور نیز رفته رفته به حسب تغییر شرایط فرهنگی،تغییر میکند. برای مثال اگر موسیقی کشور خودمان را در صد سال گذشته نگاه کنیم متوجه خواهیم شد در هر دوره گذار فرهنگی و اجتماعی، موسیقی نیز متحول شده و ما اگر به یک آهنگ که در دهه ۴۰یا ۵۰ ساخته شده گوش کنیم شاید آن تأثیری که در زمان ساخت آهنگ بوده امروز نباشد.
جان فیلیپ سوزا «شاه مارش» (II)

جان فیلیپ سوزا «شاه مارش» (II)

ارکستر نیروی دریایی، نخستین تجربه سوسا در رهبری یک ارکستر نظامی بود. نحوه برخورد سوسا با موضوعات موسیقی با پیشینیانش متفاوت بود. او بسیار از پارتیتورهای موجود در کتابخانه را با موسیقی سمفونیک جایگزین نمود و آرایش سازی ارکستر را مطابق با نیازهای خود تغییر داد. جلسات تمرین مخصوصا خیلی سخت گیرانه تر از پیش شدند و سوسا از موزیسین هایش بهترین ارکستر نظامی آمریکا را ساخت. ارکستر نیروی دریایی توانست مخاطبان خاص خود را جذب کند و شهرتش به سرعت فراگیر شد.