دراو ارگان

ساختمان اولیه ارگ های هموند از پشت
ساختمان اولیه ارگ های هموند از پشت
درباره دراو ارگان (Drawbar Organ)
هموند توانست با اختراع چرخهای دوار مولد صدا، امواج سینوسی را به هر طریقی که علاقه داشت با یکدیگر ترکیب کند و الگوهای مورد علاقه خود را تهیه کند. اما او برای ساخت یک دستگاه موسیقی شبیه به ارگ کلیسا نیاز به ایجاد تغییراتی در اختراع خود بود در غیر اینصورت ارگ او همانند ارگ های کلیسا فضای زیادی را اشغال می کرد.

او از تعدادی مهندس کمک گرفت و اولین نمونه از ارگ هموند را ساخت. اما متاسفانه قسمت مولد صدای این ارگ حجمی معادل یک انباری را به خود اختصاص داد همچنین سیم پیچی مربوط به این ساز بسیار پیچیده و دست و پا گیر بود. اگرچه این دستگاه تولید صدای موسیقی می کرد اما به هیچ وجه آن چیزی نبود که هموند آنرا در ذهن خود می پروراند، نه ارزان بود و نه کوچک و قابل حمل توسط یک اتومبیل.

در هرصورت نمونه اول ساخته شد و تنها می بایست به طریقی با آن موسیقی نواخت. یک پیانو دست دوم خرید و کیبرد آنرا بگونه ای تغییر داد که با زدن هر کلاویه دو کنتاکت فلزی به یکدیگر وصل می شدند. بنابراین از هر کلاویه دو سیم به بیرون کشید. سیم های کلاویه ها را از وسط کارگاه به داخل انباری کشاند و به مولدهای گردان صدا وصل کرد. تعداد سیم ها بسیار زیاد بود و همین باعث شد که در نهایت یک کشف بزرگ دیگر اتفاق بیفتد.

کشف تازه و عجیب
او برای اینکه سیم ها به دست و پا گیر نکنند آنها را به دور هم پیچاند و بصورت کلاف به داخل اطاق حاوی چرخها برد. باورکردنی نبود اما هنگامی که یکی از کلید های پیانو را فشار می داد تا یکی از چرخهای مولد صدا تولید صوت کنند، از دیگر مولد های صدا نیز اصواتی به گوش می رسید و در مجموع صدایی که از دستگاه شنیده می شد بسیار زیبا و دوست داشتنی بود.

شکل موج خروجی نمایش دهنده یک ترکیب پیچیده از امواج بود که پس از بررسی مشخص شد که این امواج با هم رابطه هارمونیک دارند.

روزهای سالهای ۱۹۳۳ و ۱۹۳۴ پر از التهاب بود و اغلب خیلی دیر می گذشت. پس از حدود یک ماه کار سخت در آزمایشگاه، هموند به همراه همکارش توانست ۹۱ چرخ مولد صدا با اشکال گوناگون بسازد تا بتواند بسیاری از صداهای زیبا که مورد پسند مردم بود را تولید کند.

نمونه اولیه ارگ او به گونه ای بود که فقط اجازه نواختن یک نت در آن واحد را میداد و لازم بود تا برای اجرای هم زمان چند نت و نتهای مختلف علاوه بر شکل چرخ ها، بتوان آنها را با سرعت های متفاوت به گردش در آورد. لذا بنظر می رسید که باید یک گیربکس بسیار دقیق برای انتقال و تغییر سرعت موتورها طراحی و ساخته شود. موتورهایی را که قبلا” هموند به تولید انبوه رسانده بود قدرتی حدود یکصدم اسب بخار داشتند و فقط با یک سرعت به حرکت در می آمدند.

audio file Hammond Organ + Guitar, Black Orpheus

استفاده از کلید های میله ای
Drawbars
کنترل رنگ صدا با دراوبارز
او پس از غلبه بر مشکلات اجرایی این سیستم، یک شبکه پیچیده (برای زمان خود) متشکل از ۱۵۰۰ سوئیچ های کوچک را طراحی کرد و ساخت، به گونه ای که با فشار دادن یک کلاویه بطور اتوماتیک هارمونیک های آن نت نیز با آن نواخته می شد. کلید هایی که در اختیار نوازنده بود به او اجازه می داد تا صدای هارمونیک ها را به دلخواه کم و یا زیاد کند. این کلید ها که حالت میله ای داشتند بعدها به کلید های Drawbar معروف شدند.

کلید های دراوبار (Drawbar) که امروزه گاهی به تن بارز (Tone Bars) هم نامیده می شوند از پر قابلیت ترین توانایی ارگ های هموند – و نمونه های مشابه ساخت آن – است که به نوازنده اجازه ترکیب اصوات و انتخاب رنگ صدای مورد نظر خود را می دهد.

پاسخ پیمان سلطانی به نامه سرگشاده سیاوش بیضایی

آقای پورقناد با من تماس گرفتند و از من خواستند تا در مورد ادعاهای (به زعم من کاذب و هیاهوی دوباره) آقای بیضایی درباره ی قطعه ی «ایران جوان» متنی را بنویسم. اینجانب اعلام‌ می کنم قطعه ی «ایران جوان» که قبلا خود من از آن به عنوان «نخستین سرود ملی ایران» نام برده ام ساخته ی اینجانب است. از آنجا که ملودی استفاده شده در بخش آوازی این اثر قدیمی است هر موزیسین علاقه مندی حق دارد و می تواند آن را برای هر آنسامبلی هارمونیزه، ارکستره و تنظیم کند کما اینکه چندین آهنگساز قبل و بعد از لومر نیز بر اساس این تم‌ قدیمی آثاری را ساخته اند لذا همین جا اعلام‌ می کنم که این ملودی متعلق به آقای لومر نیست و اسناد آن در اختیار اینجانب است.

نامه ای از سیاوش بیضایی درباره سرود «وطنم» یا «ایران جوان»

نوشته ای که پیش رو دارید، نامه ای از سیاوش بیضایی است که برای رعایت قانون مطبوعات در این ژورنال منتشر می شود. لازم به ذکر است که جلسه ای مطبوعاتی درباره موضوع این نامه در روز سه شنبه ۲۸ خرداد با حضور سیاوش بیضایی برگزار می گردد. بدینوسیله از پیمان سلطانی و کارشناسان قوه قضاییه دعوت می گردد که در این نشست که به منظور رونمایی از اسناد بیشتر درباره این پرونده برگزار می گردد حضور یابند. این نشست در ساعت ۱۰ بامداد در خبرگزاری ایلنا به آدرس پستی: تهران، خیابان انقلاب، خیابان دانشگاه نرسیده به روانمهر، پلاک ۱۳۲ برگزار می گردد.

از روزهای گذشته…

آرشین مال آلان

آرشین مال آلان

“آرشین مال آلان” از جمله جذاب ترین داستان های فرهنگ آذربایجانی است که در سال ۱۹۱۰ میلادی توسط اوزیر حاج بایف (Uzeyir Hajibeyov) موسیقیدان شهیر آذری بصورت اپرای کوچک (Operetta) تهیه شد. این اپرا آنقدر مورد توجه علاقمندان به فرهنگ و هنر آذربایجان قرار گرفت که امروزه نیز به مناسبت های مختلف کماکان شاهد اجراهای مختلف از آن هستیم.
سالی بدون همایونپور (II)

سالی بدون همایونپور (II)

نظریه­های همایون­پور در زمینه آواز و آثار آوازی وی یکی از مراجع مکتب آواز اصفهان محسوب می­شود. همایون­پور بی­آنکه بخواهد یک تئورسین آواز به تمام معنا بود.
کارایندرو، بانوی موسیقی لایت (III)

کارایندرو، بانوی موسیقی لایت (III)

در کنار مقالاتی که درباره آنجلوپولُس نوشته شده، کتاب ولفارم ایشوته (Wolfram Schütte) و یاداشتهای ویلیام فائوکنر (Faukner) به ما یاد آوری می کنند که گذشته هیچگاه نمیمیرد و حتی نمی گذرد. بارها بازگشته به گذشته، در فرهنگ یونان بیش از هر جای دیگری دیده می شود و هنرمند یونانی به ندرت می تواند از آن بگذرد. همانند جرج سفریس (George Seferis) شاعر محبوب النی کارایندرو که یکبار گفته است: “یونان فرایندی متداوم است.” تاثیر گذشته یونان در خود کارایندرو بسیار وسیع است.
سطحی شنوی (I)

سطحی شنوی (I)

مطلبی که پیش رو دارید نوشته ضیاالدین ناظم پور آهنگساز و نوازنده رباب است که در این شماره اولین قسمت از سلسله مقالات ایشان را خواهید خواند؛ به مرور نوشته های دیگری از این نویسنده، در وب سایت «گفتگوی هارمونیک» انتشار می یابد.
نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (IV)

نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (IV)

آهنگسازان به نامی که ایرج قطعات آنها را اجرا کرده، در ذیل نام برده شده اند، همچنین آهنگسازان دیگری نیز با ایرج همکاری داشته اند که بدلیل نداشتن اطلاعات کافی فعلا” نام آنها را نمی بریم، البته از هر آهنگساز تعداد محدودی تصنیف که منابع و اطلاعات موجود اجازه میداده ذکر شده است و مسلما” کل آثار بسیار بیشتر از موارد ذکر شده میباشد.
یادداشتی بر آلبوم «حُزّان»

یادداشتی بر آلبوم «حُزّان»

رسوبِ شنیده‌های پرشمار ما از آثار یک قرن موسیقی دستگاهی، همواره در حال هجوم آوردن به شنود ما هستند و کنار زدن این انباشت، لاجرم رخدادهای تازه‌ای می‌طلبد. در کنار چنین چالشی، انتخاب دشتیِ کم‌دامنه برای یک آلبوم، با کنش‌های مدال اندک و اتوس غالب‌اش، اندوه، خود خطرکردن است و مجاب‌کردن گوش‌ها در چنین فضای محدودی دشوارتر. آنچه که حُزان را در بیشتر بخش‌های آن پیروز این نبرد خودخواسته می‌کند، علاوه بر کار نی‌نواز و خواننده، سرزندگی اجرا و تزریق رخداد به موسیقی، چه در روند کلی و چه در درون هر بخش است.
یادی از نوازنده کلیمی، یحیی زرپنجه (I)

یادی از نوازنده کلیمی، یحیی زرپنجه (I)

یحیی زرپنجه که نام دوم او هارون جزاسند (Haron Jzasnd) بود در تهران و در خانواده ای موسیقی دوست و موسیقی کار، در به سال ۱۲۷۰ شمسی متولد شد. پدرش آقا ربیع نوازنده دایره بود و آوازهای ضربی هم می خواند. برادرش هم به شیوه مرسوم آن دوره -که تار رایج ترین ساز آن زمان بود- به نواختن مشغول بود. خانواده زرپنجه از آن جا که موسیقی را وسیله ارتزاق و امرار معاش خود قرار داده بودند، فرزندان خود را نیز به یادگیری این فن تشویق می نمودند.
اینک، شناخت دستگاه‌ها (II)

اینک، شناخت دستگاه‌ها (II)

تلاش برای آشنا ساختن فرهنگ‌دوستان، بی آنکه بخواهند دستگاه‌های موسیقی ایرانی را به شکلی عملی بنوازند دست‌کم دوبار دیگر هم در تاریخ معاصر انجام شده که از اولی بیش از پنجاه (برنامه‌ی ساز و سخن رادیو ۱۳۳۷) و دومی حدود سی و پنج (مجموعه‌ای به همت کانون پرورش فکری ۱۳۵۴) سال می‌گذرد. به راستی از انتشار مجموعه‌ی حاضر چه هدفی در نظر داشته‌اند؟ چه چیزی متفاوت از آن دو همتای دیگرش (به ویژه اولی) دارد که وجودش لازم شده؟ اگر بیاندیشیم که دسترسی به همتایان قدیمی دشوار است، سخت در اشتباهیم چون آنها را حتا می‌توان به رایگان در شبکه‌ی جهانگیر اینترنت یافت.
کینگ کول

کینگ کول

چهار ترانه دیگر گروه سه نفری کول نیز در سال ۱۹۴۴ در فهرست بهترینهای موسیقی سیاهان قرار گرفت و در پاییز آن سال کمپانی کپیتول نخستین آلبوم گروه را به نام خودشان The King Cole Trio منتشر کرد. این مجموعه شامل چهار صفحه ۷۸ دور و هشت ترانه بود که فقط سه تا از آنها با صدای نات کول بودند.
یاد بود استاد حسن کسایی (II)

یاد بود استاد حسن کسایی (II)

دکترعمومی سپس به تعریف خاطراتی از استاد کسایی پرداخت (لحن و صدای وی در هنگام صحبت درباره استاد خود به قدری متاثر کننده بود که تمام حاضرین را تحت تاثیر قرار می داد) سپس بخشی از مصاحبه خود با استاد حسن کسایی را برای حاضرین پخش کرد. در این مصاحبه حسن کسایی به اهمیت شعر در موسیقی ایرانی می پردازد و می گوید: “ساز زدن بدون توجه به شعر معنایی ندارد. من در سازم شعر می خوانم”. او معتقد است مطلبی که در شعر وجود دارد، باید با کمک موسیقی و بوسیله نوازنده بیان شود. دکتر عمومی ضمن تاکید حرف های استاد کسایی، به بیان اهمیت شعر در موسیقی ایرانی پرداخت و آشنایی با شعر فارسی را برای موسیقیدانان از نکات پر اهمیت دانست.