از استقبال بی نظیر تا بدرقه با شکوه ملودی اصلی

این مقاله تعمیمی بر فرم های موسیقی است. اگر یک قطعه موسیقی را به سه قسمت تقسیم کنیم: استقبال، ملودی اصلی و بدرقه، سه بخش یک اثر موسیقیایی خواهد بود که می توان آن را به فرم ABA’ نسبت داد. رقص فلوت ها از سوئیت فندق شکن اثر چایکوفسکی نمونه ی بارزی از معرفی این فرم است.

یک موسیقی (فیلم) شاید تنها از یک موتیف ساخته شود و این موتیف با استفاده از تکنیک های بسط و توسعه به بهترین شکل، کامل ترین معنا را منتقل سازد. همانطور که گفتیم یک قطعه می تواند شامل یک ملودی اصلی باشد که بنا به تشخیص آهنگساز دو بخش، ابتدا و انتهای آن قرار گیرد.

در زیر به شرح سه بخش ذکر شده؛ یعنی استقبال، ملودی اصلی و بدرقه می پردازیم.

استقبال
لازم است بدانیم که در توسعه یک موتیف نکات زیر غیر قابل اغماض هستند:
• هرگز اوج ملودی و یا زیباترین موتیف را به زودی در یک قطعه لو ندهیم!
• اجازه دهیم شنونده به موتیفی که تکرار می شود عادت کند اما این نباید باعث لختی، بی حسی، ایستایی و لوس شدن موتیف گردد.
• سعی کنیم موتیفی که قرار است پیام مهمی را منتقل سازند به زیباترین شکل، مورد استقبال واقع شود. این مهم در صورتی محقق خواهد شد که بتوان تکرارهای جملات موسیقیایی را به طرزی استفاده کرد که در هر جمله ی جدید، حرفی برای گفتن وجود داشته باشد و از جمله ی ما قبل خود تازه تر شود.

این تنوع و ایجاد تضاد در جملات موسیقی می تواند از یکی از راه های زیر صورت پذیرد:
۱- اضافه کردن نت های تزئینی
۲- حذف کردن یک و یا دو نت از ملودی
۳- به کاربردن کهانش (Diminution) و مهانش (Augmentation)
۴- یک یا چند میزان سکوت بین جملات تکرار شونده
۵- استفاده از مدولاسیون
۶- به کار بستن قرینه های آینه وار Mirror Cancrizans / Mirror Inversion
۷- اجرای ملودی با سازهای مختلف
۸- آرایش هارمونیک متنوع
۹- و …

همچنین به کاربستن آکوردهای معکوس در تکرارهای هارمونیک، می تواند هارمونی را به زیباترین شکل جلوه دهد، اما نباید فراموش کرد که استفاده بیش از حد از معکوس ها، می تواند ملودی را از مفهوم و رسالت اصلی اش دور سازد.

ملودی اصلی
پس از مقدمه چینی برای رسیدن به اوج قطعه و یا ملودی اصلی، لازم است تا مفهوم اصلی داستان را در این مرحله بیان نمائیم. اکنون قسمت ابتدایی قطعه (استقبال) طی شده و به نوشتن ملودی اصلی رسیده ایم.

ملودی اصلی باید به طرزی زینت داده شود تا در خور استقبال بی نظیرش باشد و نباید فراموش کنیم که مفهوم اصلی موسیقی در این مرحله به سرانجام خواهد رسید.

مسلماً ملودی اصلی نیز در دیگر قسمت های قطعه با تکرارهای پی در پی همراه خواهد بود. پس در این مرحله باید به گونه ای حساسیت نشان داد تا ملودی اصلی در ذهن نقش بندد.

تغییر در حرکت ملودیک، تغییر در فواصل موتیف و آرایش آن بوسیله ی همراهی سازهای دیگر، نباید هیچ جایی را برای سنگ تمام گذاشتن قطعه خالی بگذارد. در بعضی مواقع در نوشتن ملودی اصلی بهتر است از تکرارهای کمتری استفاده کرد و حرکات ملودیک منحصر به فرد باشد و شنونده را وادار سازد تا برای شنیدن اوج ملودی و قسمت منحصر به فرد قطعه، آن را دوباره از ابتدا گوش دهد.

بدرقه
بدرقه و یا حسن ختام ملودی اصلی می تواند با ترکیبی از قسمت های اول و دوم همراه باشد و به طرزی جلوه کند که ماهیت کلی قطعه موسیقی را از هم جدا نکرده و شنونده فکر نکند که استقبال و بدرقه، دو بخش مجزا از ملودی اصلی است. پس اهمیت دخالت ملودی اصلی در قسمت پایانی (بدرقه) بیشتر می شود چرا که در استقبال سعی بر این بوده که سبک و سیاق و چالاکی و پویایی ملودی اصلی را تا فرارسیدنش محفوظ نگه داریم.

یک دیدگاه

  • بابک
    ارسال شده در مرداد ۲۹, ۱۳۹۳ در ۷:۳۸ ب.ظ

    اگر ترکیبات مختلف را به دو دسته احساسی و محافظه کارانه تقسیم کنیم و بخواهیم اوج ملودی احساسی باشد ابتدا باید حق مطلب را در مورد ترکیبات محافظه کارانه ادا کنیم.
    من قبلا در مورد آهنگسازی مطلبی را در سایت شما با این مضمون خواندم که به نظرم درست نمی آید: ما کلا قواعد تابتی برای ایجاد ملودی های زیبا نداریم!
    شاید همه قواعد قابل تدوین نباشد ولی بی شک بسیاری هم مدون و قابل آموزش هستند

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (VI)

پیروزی (چهارگاه): قطعه ای است در دستگاه چهارگاه با الگوی ساختاری چهارمضراب و با وزنی لنگ و دور ده تایی با ترکیب منظم و دائمی ۳+۴+۳، با اینکه وزن اجرایی این اثر پیچیده است و اجرا و حفظ آن برای نوازندگان کاری مشکل، ولی از لحاظ نغمات و جمله بندی ترکیبی است بسیار شنیدنی و گوش آشنا، این قطعه از مشهور ترین آثار ساخته شدۀ بی کلام در مجموعه آثار چاووش است که برای ترکیب ساز های سنتور، تار، بمتار و کمانچه به عنوان بخش ساز های نغمه پرداز و تنبک به عنوان بخش کوبه ای گروه، طراحی و تنظیم شده است. در قسمتی از اثر نیز شاهد همنوازی دو تنبک بدون همراهی ساز های نغمه پرداز هستیم. در ساخت این قطعه به گوشه هایی چون درآمد، زابل، مخالف چهارگاه، حصار و فرود به چهارگاه اشاره شده است. همانطور که ذکر شد وزن ده تایی این اثر از ابتدا تا انتها ثابت است و در حین اجرای قطعه تغییری نمی کند. ابتدا به پایۀ اثر توجه کنید؛ بعد اجرای هر یک جملات مجددا به این پایه در فواصل مختلف دستگاه چهارگاه می رسیم:

غلامرضا مین باشیان، مرد اولین ها (II)

غلامرضا خان از روی کتابهایی که با کمک مزین الدوله از فرانسه به فارسی ترجمه شده بود به هنرجویان سازشناسی و ارکستراسیون موسیقی نظامی و هارمونی درس می داد. جزوه هایی نیز از او نوشته شد در باب سلفژ و تعلیم سازهای بادی که منتشر نشده است.

از روزهای گذشته…

به بهانه کنسرت مرداد ماه ۸۶ ارکستر هنگام درشیراز

به بهانه کنسرت مرداد ماه ۸۶ ارکستر هنگام درشیراز

ارکستر ملی هنگام، از جمله معدود ارکستر های غیردولتی ثابت کشور است که از پنج سال پیش تا کنون به طور پیوسته درشهر شیراز به فعالیت پرداخته است . این ارکستر در سال ۱۳۸۱ دردانشگاه علوم پزشکی شیراز تشکیل و پس از یک سال از دانشگاه جدا شد و به طور مستقل به فعالیت خود ادامه داد.
مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (I)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (I)

سنت عودنوازی در تاریخ موسیقی کلاسیک ایران، بر خلاف کشورهای همجوار، منقطع بوده‌است. حدود هفتاد سال پیش، زمانی‌که نسخه‌های دست‌نویس اتودهای محی‌الدین تارگان در کشور ترکیه دست‌به‌دست می‌شدند، سال‌ها و بلکه قرن‌ها بود که «عودنوازی» در ایران به یک سنت مهجور بدل شده‌بود. با این‌حال در دهه‌های گذشته، عود و عودنوازی، در ایران نیز مجدداً با اقبال مواجه شده و به‌ویژه در سالهای اخیر، چه به لحاظ فنی و تکنیکی و چه از نظر تعداد نوازندگان، رشد قابل ملاحظه‌ای داشته‌است. با وجود این، متأسفانه هنوز متد آموزشی استانداردی برای عود در موسیقی ایران نگاشته نشده و تنها تلاش صورت گرفته نیز گذشته از اینکه در معرفی کارگان موسیقی ایران ضعف دارد، از نظر فنی به ویژه در انگشت‌گذاری‌ها دارای ایراداتی‌ بنیادی است.
تاریخچه سازهای الکترونیک (I)

تاریخچه سازهای الکترونیک (I)

بی شک یکی از پیشگامان در توسعه ماشینهای تولید صدای الکترونیکی یا همان سازهای الکترونیکی، موسیقیدان و محقق روسی بنام لئون ترمین (Leon Theremin) می باشد. او در اوایل قرن ۱۹ یعنی بین دهه های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی سازی با نام ترمین را ساخت که در همان سالها در بسیاری از کنسرت ها و موسیقی فیلم ها از آن استفاده شد. وی در سال ۱۹۲۸ موفق به ثبت اختراع خود در ایالات متحده شد.
طلایه‌دار تلفیق (II)

طلایه‌دار تلفیق (II)

هنرمند پیشرو، عباس شاپوری، نود سال پیش، در هفدهم تیرماه ۱۳۰۲ در تهران تولد یافت. پدرش غلامرضا شاپوری مدیر آن روزگار گراندهتل مشهور تهران، در خیابان لاله‌زار، بود و به همین واسطه با بسیاری از رجال نام‌آور عصر نشست و برخاست داشت. از اقبال بلند عباس شاپوری، هنرمندانی چون ابوالحسن صبا و حسین هنگ‌آفرین هم در حلقه آشنایان پدر بودند.
خالقى از زبان خالقی (II)

خالقى از زبان خالقی (II)

در اوایل زمستان ۱۳۰۲روزی آگهی افتتاح مدرسه عالی موسیقی را در روزنامه خواندم و بی درنگ برای اسم نویسی به کوچه آقا قاسم شیروانی واقع در خیابان نادری رفتم. علی نقی خان در اطاق، پشت میز نشسته بود.
در باب متافیزیک موسیقی (VII)

در باب متافیزیک موسیقی (VII)

لطیفه گستاخانه ای که در سی سال اخیر بارها نقل شده، یعنی اینکه معماری موسیقی منجمد است، صرفا نتیجه احساس این شباهت است. رد این لطیفه را می توان تا گوته دنبال کرد چون، براساس گفتگوهای اکرمان، جلد دوم، صفحه ۸۸، گوته گفته است: “میان اوراق ام برگه ای پیدا کردم که بر رویش نوشته بودم معماری موسیقی منجمد است و حقیقتا حرف بی ربطی هم نیست؛ حال و هوایی که معماری به وجود می آورد شبیه تاثیر موسیقی است.”
اختتامیه اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا برگزار می شود

اختتامیه اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا برگزار می شود

اختتامیه جشنواره اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا شنبه ۷ اسفند، ساعت ۱۶ در تالار وحدت برگزار می شود، در ابتدای این برنامه بزرگداشتی نیز برای استاد حسین دهلوی با اجرای سه گروه مختلف موسیقی و پخش مستندی ساخته دکتر حمیدرضا اردلان نیز برگزار می شود. مؤسسه‌ی راد نو‌اندیش در نخستین جشنواره‌ی موسیقی صبا، حامی جوایز اهدایی به برگزیدگان جشنواره است. (ورود برای عموم آزاد است.)
پرآرایش و رامش و خواسته (III)

پرآرایش و رامش و خواسته (III)

سابقه ی گروه نوازی در موسیقی ایرانی، با رعایت و توجه به قواعد مرسوم آن به گروه مرحوم فرامرز پایور بازمیگردد. سازبندی این گروه به استانداردی برای گروه نوازی در موسیقی ایرانی بدل شد: یک کمانچه و یک قیچک (به عنوان سازهای زهی کششی، و قیچک به عنوان قسمتی از صدای آلتوی گروه)، نی، تار، عود، سنتور، رباب و بالاخره تنبک که تکنیکی ترین ساز کوبه ای در موسیقی ایرانیست. به دلیل سابقه ی کم گروه نوازی، سازهای موسیقی ایرانی بی توجه به چنین نیازی ساخته شده اند؛ به گونه ای که با دقت در سازهای ارکستر سمفونیک درمی یابیم که در هیچ یک از سه گروه سازهای آن سازی مضرابی (به عبارت بهتر، سازی با صدای غیر ممتد) وجود ندارد و حتی پیانو نیز جزو سازهای ارکستر نیست.
کنسرت زمستان؛ اثری فروتر از انتظار (I)

کنسرت زمستان؛ اثری فروتر از انتظار (I)

قدم از قدم برداشتن در هوای تیره و سنگین موسیقی روزگار ما، کار توان فرسایی است. بخصوص که این قدم در راستای برگزاری کنسرت برداشته شود و این دشواری ها وقتی به مشکل تبدیل می شوند که سرپرست گروه موسیقی مرتکبِ ! انتخاب خواننده ی زن هم شده باشد. لاجرم پیش از هر گونه نگاه منتقدانه به کنسرت زمستان، باید به آقای حمید متبسم و گروه مضراب تبریک و خسته نباشید گفت. اما با وجود همه ی اینها نقد منصفانه ی آثار هنری همیشه و در هر وهله ای از شرایط اجتماعی می تواند به بهبود کیفیت آثار، از جنبه های گوناگون یاری ببخشد.
بررسی الگوی عشقی (I)

بررسی الگوی عشقی (I)

یک سازساز برای خلق ساخته خود، پیش از هر چیز و در اولین قدم نیازمند طرحی مناسب است؛ الگویی که اصول طراحی و سازسازی در آن رعایت شده باشد. این اصول به سازند کمک خواهند کرد تا در هنگام اجرا و ساخت ساز با موانع کمتری مواجه شود و در نهایت اثری را خلق کند که علاوه بر ویژگی های هنری، دارای ساختاری علمی نیز باشد تا قدرت ماندگاری بیشتری به ساخته ببخشد.