از استقبال بی نظیر تا بدرقه با شکوه ملودی اصلی

این مقاله تعمیمی بر فرم های موسیقی است. اگر یک قطعه موسیقی را به سه قسمت تقسیم کنیم: استقبال، ملودی اصلی و بدرقه، سه بخش یک اثر موسیقیایی خواهد بود که می توان آن را به فرم ABA’ نسبت داد. رقص فلوت ها از سوئیت فندق شکن اثر چایکوفسکی نمونه ی بارزی از معرفی این فرم است.

یک موسیقی (فیلم) شاید تنها از یک موتیف ساخته شود و این موتیف با استفاده از تکنیک های بسط و توسعه به بهترین شکل، کامل ترین معنا را منتقل سازد. همانطور که گفتیم یک قطعه می تواند شامل یک ملودی اصلی باشد که بنا به تشخیص آهنگساز دو بخش، ابتدا و انتهای آن قرار گیرد.

در زیر به شرح سه بخش ذکر شده؛ یعنی استقبال، ملودی اصلی و بدرقه می پردازیم.

استقبال
لازم است بدانیم که در توسعه یک موتیف نکات زیر غیر قابل اغماض هستند:
• هرگز اوج ملودی و یا زیباترین موتیف را به زودی در یک قطعه لو ندهیم!
• اجازه دهیم شنونده به موتیفی که تکرار می شود عادت کند اما این نباید باعث لختی، بی حسی، ایستایی و لوس شدن موتیف گردد.
• سعی کنیم موتیفی که قرار است پیام مهمی را منتقل سازند به زیباترین شکل، مورد استقبال واقع شود. این مهم در صورتی محقق خواهد شد که بتوان تکرارهای جملات موسیقیایی را به طرزی استفاده کرد که در هر جمله ی جدید، حرفی برای گفتن وجود داشته باشد و از جمله ی ما قبل خود تازه تر شود.

این تنوع و ایجاد تضاد در جملات موسیقی می تواند از یکی از راه های زیر صورت پذیرد:
۱- اضافه کردن نت های تزئینی
۲- حذف کردن یک و یا دو نت از ملودی
۳- به کاربردن کهانش (Diminution) و مهانش (Augmentation)
۴- یک یا چند میزان سکوت بین جملات تکرار شونده
۵- استفاده از مدولاسیون
۶- به کار بستن قرینه های آینه وار Mirror Cancrizans / Mirror Inversion
۷- اجرای ملودی با سازهای مختلف
۸- آرایش هارمونیک متنوع
۹- و …

همچنین به کاربستن آکوردهای معکوس در تکرارهای هارمونیک، می تواند هارمونی را به زیباترین شکل جلوه دهد، اما نباید فراموش کرد که استفاده بیش از حد از معکوس ها، می تواند ملودی را از مفهوم و رسالت اصلی اش دور سازد.

ملودی اصلی
پس از مقدمه چینی برای رسیدن به اوج قطعه و یا ملودی اصلی، لازم است تا مفهوم اصلی داستان را در این مرحله بیان نمائیم. اکنون قسمت ابتدایی قطعه (استقبال) طی شده و به نوشتن ملودی اصلی رسیده ایم.

ملودی اصلی باید به طرزی زینت داده شود تا در خور استقبال بی نظیرش باشد و نباید فراموش کنیم که مفهوم اصلی موسیقی در این مرحله به سرانجام خواهد رسید.

مسلماً ملودی اصلی نیز در دیگر قسمت های قطعه با تکرارهای پی در پی همراه خواهد بود. پس در این مرحله باید به گونه ای حساسیت نشان داد تا ملودی اصلی در ذهن نقش بندد.

تغییر در حرکت ملودیک، تغییر در فواصل موتیف و آرایش آن بوسیله ی همراهی سازهای دیگر، نباید هیچ جایی را برای سنگ تمام گذاشتن قطعه خالی بگذارد. در بعضی مواقع در نوشتن ملودی اصلی بهتر است از تکرارهای کمتری استفاده کرد و حرکات ملودیک منحصر به فرد باشد و شنونده را وادار سازد تا برای شنیدن اوج ملودی و قسمت منحصر به فرد قطعه، آن را دوباره از ابتدا گوش دهد.

بدرقه
بدرقه و یا حسن ختام ملودی اصلی می تواند با ترکیبی از قسمت های اول و دوم همراه باشد و به طرزی جلوه کند که ماهیت کلی قطعه موسیقی را از هم جدا نکرده و شنونده فکر نکند که استقبال و بدرقه، دو بخش مجزا از ملودی اصلی است. پس اهمیت دخالت ملودی اصلی در قسمت پایانی (بدرقه) بیشتر می شود چرا که در استقبال سعی بر این بوده که سبک و سیاق و چالاکی و پویایی ملودی اصلی را تا فرارسیدنش محفوظ نگه داریم.

یک دیدگاه

  • بابک
    ارسال شده در مرداد ۲۹, ۱۳۹۳ در ۷:۳۸ ب.ظ

    اگر ترکیبات مختلف را به دو دسته احساسی و محافظه کارانه تقسیم کنیم و بخواهیم اوج ملودی احساسی باشد ابتدا باید حق مطلب را در مورد ترکیبات محافظه کارانه ادا کنیم.
    من قبلا در مورد آهنگسازی مطلبی را در سایت شما با این مضمون خواندم که به نظرم درست نمی آید: ما کلا قواعد تابتی برای ایجاد ملودی های زیبا نداریم!
    شاید همه قواعد قابل تدوین نباشد ولی بی شک بسیاری هم مدون و قابل آموزش هستند

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد آرای محمدرضا درویشی (II)

اگرچه محمدرضا درویشی کتاب «بیست ترانه‌ی محلی فارس» را در سال ۱۳۶۳ با انتشارات چنگ منتشر کرده بود ولی می‌توان گفت، او فعالیت قلمی و نوشتاری در حیطه‌ی موسیقی را با چاپ نخستین مقاله‌اش با عنوان «موسیقی محلی ایران، سنّت یا نوآوری» در فروردین ماه ۱۳۶۷ در مجله‌ی آدینه (شماره‌ی ۲۱) آغاز کرد.

امیرآهنگ: تقریبا تمام کتاب های آموزشی موسیقی نظری غربی ایران کپی است

با قاطعیت می توان گفت بجز چند مورد بسیار نادر و اِستثنایی، تقریباً تمامِ کتاب ها و مِتُد های آموزشی ای که در خصوص آموزشِ تئوری موسیقی عمومی، سُلفِژ، هارمونی و غیره توسط موسیقی دانان ایرانی نوشته شده و چاپ شده اند، رونویسیِ دوباره و کپی برابر با اصل بطور عینی از کتاب های تألیفیِ نویسندگان خارجی آن هم اغلب بطور ناقص ارائه شده اند. آن هم بدونِ در نظر گرفتن اینکه آیا اصلا طریقه و شیوه موردِ نظرِ آموزش از نظر طریقه بیان در آن کتابِ مربوطه متناسب با درک و فهم هنرجوی ایرانی می باشد یا نه؟!

از روزهای گذشته…

راش

راش

“راش” (Rush) آلبومی با اجرای استودیویی (eponymous debut studio album) توسط گروه راک کانادایایی “راش” است که شهرت فراوانی دارد. آلبوم راش در سال ۱۹۷۴ عرضه شد و در سال ۱۹۹۷ مجددا با کیفیت بهتری تکثیر شد. اولین برنامه های اجرا شده توسط “راش” بیشتر موسیقی هووی متال (heavy metal) به همراه گروههای راک محبوب بریتانیا، بود. راش طرفدار گروههای همچون لد زپلین (Led Zeppelin) و کریم (Cream) بود و این تاثیرات در آثار و اشعار این گروه شنیده می شود.
نقشه‌برداری موسیقایی (II)

نقشه‌برداری موسیقایی (II)

معماری را در دانشگاه فنی وین تحصیل کردم. در سال ۱۹۶۸ دیپلم گرفتم؛ بعد از ده سال کار و تجربه در نزد استادانم، در سال ۱۹۷۶، اوّلین کارم را که «تئاتر تجربی در خانه هنرمندان وین» بود، اجرا و از سال ۱۹۸۰ دفتری مستقل برای طرح و نظارت معماری در وین راه‌اندازی کردم و عضو کانون معماران و مهندسین اتریش هستم. اوّلین مقالۀ من به زبان فارسی با عنوان «پیدایش معماری مدرن در وین» در شماره ۴۷-۴۸ مجلۀه هنرْمعماری و در جولای ۱۹۷۹ در تهران منتشر شد.
دومین دوره‌ی کارگاه‌های موسیقی دعوت به شنیدن

دومین دوره‌ی کارگاه‌های موسیقی دعوت به شنیدن

این کارگاه‌ها که در آخرین جمعه‌ی هر ماه برگزار می‌شود با دو هدف کلیِ ایجاد مخاطب فعال برای آثار موسیقی تولید شده و کنسرت‌‌های کشور و و بالا بردن سطح علمی دست‌اندرکاران موسیقی بنیان گذاشته شده است. تمام کسانی که به موسیقی به عنوان امری جدی و نه فقط سرگرمی نگاه می‌کنند و به دنبال درک بهتر و عمیق‌تر و به دنبال آن لذت بیشتر از موسیقی هستند، با هر سطح شناخت از موسیقی، می‌توانند از این کارگاه‌ها استفاده کنند.
داستان به وجود آمدن اپرای کارمن

داستان به وجود آمدن اپرای کارمن

شاید اپرای کارمن پرآوازه ترین اپرای جهان باشد اما بر خلاف باور عموم، ژرژ بیزه (Georges Bizet) و نویسندگان اشعار اپرای او هیچ نقشی در داستان اصلی نداشتند. چرا که کارمن داستانی بسیار قدیمی تر از اینهاست که برای اولین بار در سال ۱۸۴۵، به شکل یک رمان منتشر شد.
میخائیل پلتنف، سمبل ملی موسیقی روسیه

میخائیل پلتنف، سمبل ملی موسیقی روسیه

میخائیل پلتنف (Mikhail Pletnev) را بدون هیچ مبالغه ای و اغراقی باید نوازنده پیانویی با تکنیک بسیار بالا و نبوغ ذاتی در امر نوازندگی دانست. وی همچنین در عرصه های دیگری چون رهبری و آهنگسازی این خصوصیات را بهمراه دارد. پلتنف در Archangel روسیه بدنیا آمد و در همان دوران کودکی استعدادهای خود را بروز داد. در سن ۱۳ سالگی وارد مدرسه موسیقی شد و در سال ۱۹۷۴ وارد کنسرواتوار چایکوفسکی شد و زیر نظر اساتیدی چونJakob Flier و Lev Vlasenko تحت آموزش علوم مختلف موسیقی قرار گرفت.
اشتوکهاوزن: موسیقی می بایست دریافت حسی شود

اشتوکهاوزن: موسیقی می بایست دریافت حسی شود

آنچه را که به آن واقعیت بخشیدم و به وجود آوردم، موجودیت پیدا کرده. بنابراین من سؤالی را مطرح نمی کنم. من تجربه کرده ام که بسیاری از انسان ها مثل خودم «نفس» می کشند. اصلاً قرار نیست که موسیقی چیزی را «تعیین» کند، بلکه موسیقی می بایست دریافت حسی شود.
فقط تصور کن! (V)

فقط تصور کن! (V)

۱۷ اوت ۱۹۶۰ بود که بیتل ها یکی از اولین کنسرت هایشان را در کلوب موسیقی ایندرا، هامبورگ، برگزار کردند. در طول دو سال و نیم بعد این گروه ۲۸۱ کنسرت در سراسر آلمان برپاکرد. حالا با گذشت ۵۰ سال گروه بابی کینو که اعضای گروه های مپل وود، نادا سارف و موبی را در خود دارد، به اجرای برنامه های این ستارگان دنیای راک می پردازد.
معرفی برگزیدگان مرحلۀ دوم جایزه بین المللی پیانوی باربد

معرفی برگزیدگان مرحلۀ دوم جایزه بین المللی پیانوی باربد

به گزارش روابط عمومی نخستین دوره جایزه بین المللی پیانوی باربد، شورای بازبینی آثار، متشکل از کریستوف بوکودجیان، کارین ظریفیان و لیلا رمضان، ۲۰ نفر را در دو گروه سنی الف و ب، به همراه ۳ نفر ذخیره، به عنوان برگزیدگان مرحلۀ دوم این جایزه معرفی کردند. پیش از این قرار بر معرفی ۱۵ نفر بود، اما شورای بازبینی با توجه به تعداد زیاد داوطلبان (۱۰۷ نفر) و نزدیک بودن رقابت، ۲۰ نفر را به عنوان برگزیدگان این مرحله معرفی کرد.
وقتی همه خوابیم (III)

وقتی همه خوابیم (III)

در ادامه حسین شریفی نوازنده مسلط و خوش تکنیک ترمبون با اشاره به برگشتن مجدد به ارکستر گفت: “من با افتخار در زمان صهبایی اخراج شدم و به نظر من بزرگ ترین اشتباه ارکستر سمفونیک،دعوت از منوچهر صهبایی بود. هیچ کس نپرسید چرا در دوره ایشان چند نوازنده درجه یک ایرانی اخراج شد و نوازنده درجه چند خارجی به ارکستر آمد. من جوابش را می دانم. برای اینکه ایشان بتواند رهبری کند.” عجیب اینجاست که منوچهر صهبایی به کلی منکر اخراج این نوازنده از ارکستر شده و حتی نبود وی را، برای ارکستر سمفونیک زیان بخش میدانست! دیگر نکتۀ قابل بحث در گفته های حسین شریفی این است که ایشان به اتفاقات مشابهی که پس از رفتن منوچهر صهبایی رخ داده هیچ اشاره ای نکرده است، مانند خروج نوازندگان مسلط و جوانی که در آخرین کنسرت به ارکستر دعوت نشده بودند و انگار اصلا نوازندگانی مثل آروین و آرین قیطاسی، باربد بیات، امیر حسین محمدیان، سحر ابراهیمی آذر، مصطفی ادیبان و شبنم پرورش در ارکستر نبوده اند!
جشن موسیقی‌نویسی در فضای مجازی

جشن موسیقی‌نویسی در فضای مجازی

اینترنت و فضای مجازی چنان در زندگی انسان امروزی رسوخ کرده که شاید به سختی بتوان حتا در تخیل به جهانی بدون این بستر ارتباطی اندیشید. موسیقی و نوشتن درباره‌ی آن هم از چنین بستر ارتباطی نوینی بی‌بهره نمانده است. اکنون حضور موسیقی‌دوستان و موسیقی‌نویسان چنان در فضای اینترنتی گسترده و پر شمار است که به خوبی می‌توان حجم بزرگی از مطالب تولید یا نقل شده در باره‌ی موسیقی را در این حوزه جستجو کرد.