هارمونی زوج (II)

همان طور که در آکوردها، هرچقدر بتوانیم نتهای تونال را مضاعف می کنیم، در آکوردهای مدال (زوج) نیز نوتهای مدال که همان ۱ و ۴ هستند می بایست مضاعف گردند (دوبله شوند). این منطق طبیعت اصوات است. با شرایط فوق اگر برای شور کنترمدی بدست بیاوریم چنین اصولی را باید رعایت کنیم:
۱- اگر گام مد، گامی بالا رونده باشد، کنتر مد گامی پایین رونده است. این اصلی منطقی و بدون چون و چراست.
۲- کنترمد چنانچه از اسمش آشکار است، باید علاوه بر حرکت مخالف مد، از اصواتی که مد اصلی از آنها تشکیل شده اند، ترکیب نشده باشد، بلکه شامل اصواتی باشد که هیچ کدام در ساختمان مد به کار نرفته باشند.
۳- اصوات مورد قبول این تئوری بر دو نوع هستند: الف) اصوات اصلی ب) اصوات فرعی
تبصره: منظور از اوتنتیک که ما فقط به عنوان یک اصطلاح استفاده کردیم، همان گام دوازده نیم پرده ای غربی است اما منظور از پلاگال تقسیم گامی بر مبنای موسیقی ایرانی است. همان گامی که ۱۸ قسمتی است و هر دو این گامها در موسیقی ما دارای اعتبار هستند.
۴- اصل همبستگی مد و کنتر مد: رعایت اصل همبستگی بین مد و کنترمدش امری اجباری است، چرا که اگر این اصل رعایت نشود، عدم یکپارچگی هارمونی مدال به وضوح مشاهده می گردد. این اصل عبارت است از اینکه در تشکیل کنترمد، می بایست بالاجبار درجه ۱ و ۴ مد را در ترتیب درجات کنترمد بگنجانیم؛ بطوری که هم مد و هم کنترمد درجه چهارمش که اساس و پایهء سیستم ماست دارای یک صدای واحد باشد. بنابر این گام کنتر مد دوگاه، چنین خواهد شد: بصورت پایین رونده: سل دیز – فادیز – می بمل – ر بکار – دو دیز – سی بکار – لا بکار – سل بکار که بعدا در مثالهای نوتی خواهید دید.

بررسی ساختار یک گام مد-نامگذاری درجات یک گام مد
در گذشته گفتم که مدهایی که بطور کلی در سیستم زوج میتوانند مورد استفاده عملی قرار بگیرند مدهای پلاگال میباشند. اما برای روشن تر شدن این موضوع در این بخش می خواهم مدهای «اتنتیک» را نیز بررسی کنم. مد اتنتیک مدی است که از توالی یک پنتاکورد و یک تتراکورد که روی درجه اصلی مد (مدیک) تلاقی می کنند، بوجود آمده باشد.

به عنوان مثال به مد روبرو توجه کنید: re-mi-fa-sol-la-si-do-re از نوت re تا la یک پنتاکورد و از la تاre یک تتراکورد را میتوان تجسم کرد که روی نوت la با هم تلاقی می کنند. نام این مد در روم قرون وسطی «DORIUS» بوده که به علت داشتن پنتاکورد تشکیل دهنده اول و تتراکورد تشکیل دهنده دوم به آن “PRIMUS-AUTHENTUS PROTUS” می گفتند.

«PRIMUS» در اینجا به معنی مد اول یا مکان اول مد است و «AUTHENTUS PROTUS» بیانگر اتنتیک بودن مد یعنی تشکیل شده از یک پنتاکورد اولیه تا نوت اصلی مد دورین است. اما نوع دیگر از همین مد که در واقع مد دورین پلاگال بوده نیز کاربرد بسزایی داشته که به آن «HYPODORIUS» می گفتند. در “HYPODORIUS” جای پنتاکورد اول دورین با تتراکورد دوم آن عوض شده و از یک تتراکورد و یک پنتاکورد الحاقی تشکیل شده است. در واقع به آن در روم مد دوم یا مد در حالت دوم می گفتند. «SECUNDUS-PLAGA PROTI» که همان مد دورین در حالت دوم که خاصیت پلاگال بودن آن کاملا مشخص است.

در روبرو مد پلاگال دورین را می بینید: la-si-do-re-mi-fa-sol-la. در شروع، نوت اصلی یعنی نوت la تا نوت re یک تتراکورد را تشکیل داده و ار re تا la شاهد پنتاکورد تشکیل دهنده دوم که روی نوت re با هم تلاقی می کنند هستیم. نقطه تلاقی در این مد دوم نوت «دومینانت» است به همین سبب به آن مد دوم نیز می گویند، در حالیکه در مد اول نقطه تلاقی پنتاکورد و تتراکورد دوم نوت اصلی مد یعنی مدیک یا همان به اصطلاح تونیک است.

“HYPODORIUS” اگر دارای سی بمل بشود کاملا با مد دوگاه تامپره شده که من در مثالها از آن استفاده می کنم از هر جهت برابر است. حال به سیستم نام گذاری در یک گام مد دوگاه یا همان “HYPODORIUS” می پردازم که این گونه نوشتن اسامی درجات در این نوع هارمونی استفاده بسزایی دارد. دیدیم که گام مد دورین پلاگال یا همان هیپودورین دارای خواص گام مد پلاگال دوگاه ایرانی میباشد. در نامگذاری درجات برای آنکه بتوان از یک سیستم بین المللی بهره جویی کرد، سعی شده از اسامی لاتین استفاده شود که معادل فارسی آنان نیز وجود دارد.

درجات گام مد
درجه اول گام مد یا همان تونیک را در این سیستم (مدیک) یا اصلی «MODIQUE» نام گذاشته ایم. نوت مدیک همان نوت تونیک در تونالیته میباشد ولی چون در اینجا مد مهمتر است، پس با دیدگاهی مدال اسم درجه اول را مدیک مینامیم.
درجه دوم طبعا همان «SUPERMODIQUE» است که با علامت اختصاری SM نشان داده میشود.
درجه سوم همان «SUBDOMINANTE» یا زیرنمایان است که به صورت S از این پس نمایش داده میشود.
درجه چهارم در اینجا همان نوت «DOMINANTE» یا نمایان این مد است.
درجه پنجم در اینجا «QUINTA» یا همان پنجم نام دارد که با علامت اختصاری Q نمایش داده میشود.

درجه ششم همان «SEXTA» یا ششم که با علامت SX نمایان میشود.
درجه هفتم هم «SEPTIMA» که با علامت اختصاری SP نمایان میشود.
آخرین درجه یا همان اکتاو را میشود به نام «FINAL» خوانده و با F آن را نمایش داد.

در قسمت بعدی نام گذاری آکوردها را در یک گام مد خواهیم دید و سپس به اسم گذاری در گام کنترمد مبپردازیم. نیز در آینده همبستگی آکوردها و سیستم مدولاسیون را در هارمونی زوج بررسی خواهم کرد.

9 دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۲۰, ۱۳۹۱ در ۱۱:۴۱ ب.ظ

    استاد استفاده کردیم یه سوال چرا گام شور را منطبق بر مد پلاگال دورین دانسته اید. آیا گام فریژین از نظر طبیعی انطباق بهتری با شور ندارد ؟ باتشکر

  • امیرعلی حنانه
    ارسال شده در دی ۲۱, ۱۳۹۱ در ۲:۵۲ ق.ظ

    مرسی از توجه شما دوست گرامی.
    در این مورد باید بگویم که اگر به گام فریژین اصلی که در روم قرون وسطی متداول بوده بیاندازیم میبینیم که این گام مد بصورت زیر وجود داشته:
    mi-fa-sol-la-(si)-do-re-mi
    که همانطور که میبینید شروع مد فریژین از مدیک “می” است و این یک مد انتتیک میباشد از نوع چیدمان پنتاکورد اولیه و تتراکورد دوم مشخص است.خوب پس فریژین یک مد اتنتیک است که خواص مد پلاگال را ندارد و نمیتواند مورد بحث ما باشدبه این گام
    Tertius-authentus deuterus یا phrigius میگفتند.ولی در یونان باستان به deuterusمیتوان معادل دوگاه را نسبت دادکه این موضوع فقط به علت وفور اسم گذاری در یونان باستان بوده.دوگاه مورد بحث ما مدی پلاگال از مدیک لا میباشد.

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۲۱, ۱۳۹۱ در ۱۱:۲۰ ب.ظ

    استاد چرا معیار شما نامگذاری قرون وسطایی میباشد واز نامگذاری یونانی استفاده نشده ؟در یک منبع اطلاعاتی دیدم که به دوررین از ر تا ر در یونان یگاه واز می تا می دوگاه واز فا تا فا سه گاه واز سل تا سل چهارگاه گفته میشده در کتاب گامهای گم شده استاد حنانه هم این مطلب گفته شده فقط اشاره ای به شروع شمارش گاهها نشده که من در آن منبع دیدم که یگاه همان دورین میباشد از ر تا ر ومنطبق با گام راست میباشد ومنطقا درجه اول راست میبایست همان یگاه باشد یعنی راست همان یگاه است وماهور نمیتواند یگاه باشد ! اینکه شما شک در اصالت ماهور دارید هم به این علت است که جایگاهش در سیستم میتواند درست نباشد به اعتقاد من چنانچه ماهور را برای مثال هفت گاه بنامیم منطبق با یونین از دو تا دو خواهد شد و ماهور=ماژور شکلی اصیل از مد یونین خواهد شد!

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۲۳, ۱۳۹۱ در ۱۰:۱۹ ب.ظ

    یک سوال:وقتی در شور فوقانی هستیم و نت می هم بمل شود آیا کنتر مد تغییر میکند ؟

  • ارسال شده در بهمن ۲۳, ۱۳۹۱ در ۱:۰۷ ق.ظ

    ممنون بااحترام یه خورده بازبان ساده تر توضیح بدیدبهتره تاهمه بفهمنندوازسادگی موزیک پیچیدگیشودرک نکنند

  • ناشناس
    ارسال شده در تیر ۲, ۱۳۹۲ در ۴:۱۴ ب.ظ

    از جناب حنانه پاسخی دریافت نشد و ما همچنان منتظر ؟!

  • ناشناس
    ارسال شده در تیر ۲, ۱۳۹۲ در ۴:۱۷ ب.ظ

    فرهاد جان توضیح مطالب پیچیده به صورت ساده بسیار سخته!!!

  • ﻣﺠﺘﺒﻲ
    ارسال شده در مهر ۲۷, ۱۳۹۳ در ۹:۵۷ ب.ظ

    ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ اﻧﺸﺎ ﺁﻗﺎﻱ ﺣﻨﺎﻧﻪ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺿﻌﻴﻔﻪ و ﺧﻮﺏ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﻣﻂﻠﺐ ﺭﻭ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﺪﻩ.

  • kian
    ارسال شده در آبان ۲۱, ۱۳۹۶ در ۲:۵۵ ق.ظ

    خیلی سخت توضیح اقایه حنانه
    ساده تر هم میشه بیانش کرد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

از روزهای گذشته…

پایِ لنگِ پنج ضربی  و  هفت‌ضربی (II)

پایِ لنگِ پنج ضربی و هفت‌ضربی (II)

اما امروز بعد از گذشت نزدیک به چهل سال، استفاده از این الگوی کلیشه‌ای، به ویژه در قطعات موسیقی بی‌کلام، دیگر توجیهی ندارد و تکرار ساده و هزاران‌باره‌ی آن، خود می‌تواند از نشانه‌های رخوت و رکود فکری موسیقی کلاسیک ما باشد.
معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (I)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (I)

مطلبی که می خوانید در اردیبهشت ماه ۱۳۷۰ در مجله چیستا شماره ۷۸ به قلم حمید کریم خانی به نگارش در آمده که شرح حال مفصلی است از یکی از پرحاشیه ترین موسیقیدانان دوره پهلوی اول که به سرپاس مختاری معروف بود.
موسیقی بلوز

موسیقی بلوز

از جمله مهمترین منابعی که موسیقی Jazz از آن استفاده میکند سبک موسیقیBlues است.
چند درخشش در میان انبوه ابتذال (I)

چند درخشش در میان انبوه ابتذال (I)

نوشته ای که پیش رو دارید در ۳۱ شهریور ۱۳۴۷ در شماره ۴۰ مجله «نگین» به قلم محمود خوشنام به انتشار رسیده که به بررسی برنامه های جشن هنر شیراز می پردازد. این نوشته یکی از مهمترین نقدهایی بوده که به این جشنواره بین المللی وارد شده است. بخشی از این مقاله را می خوانیم.
گفتگو با حسین علیشاپور (V)

گفتگو با حسین علیشاپور (V)

آوازخوان بدون نوازنده و ارکستر فایده ای ندارد. بخش عمده ای روایت ارکستر ایرانی بدون خواننده هم می لنگد چون موسیقی ما موسیقی روایی است، موسیقی کلام است. ما وقتی می خواهیم در موسیقیمان درخصوص یک واقعه ای صحبت کنیم، آثار بسیار معدودی وجود دارد که به صورت بدون کلام روایتگر باشند.
رامین صدیقی: کاری می کنم که قابل دفاع باشد

رامین صدیقی: کاری می کنم که قابل دفاع باشد

حتی با تیم آقای نوربخش هم. من مطمئن نبودم که آقای نوربخش می تواند اینقدر اختیار داشته باشد که مرزهایش را در این زمان محدود ببندد. من ترجیح می دهم اگر کار می‏ خواهم بکنم بتوانم از سرتا ته آن دفاع کنم. نه اینکه بگویم اینقدر را من کرده ام و بقیه به دستور فلانی بوده و این مساله تقصیر من نبود و فلانی سفارش کرده بود.
بازیِ هنری میانِ آهنگساز و شنونده: اثر هنری برای مخاطب یا مخاطب برای اثر هنری؟

بازیِ هنری میانِ آهنگساز و شنونده: اثر هنری برای مخاطب یا مخاطب برای اثر هنری؟

هنر و از آن جمله موسیقی، به مثابه بازیِ دوسویه‌ای است که میان هنرمند و مخاطب شکل می‌گیرد. مخاطبِ موسیقی در مسیرِ اهداف گوناگونی می‌تواند دنبال‌کننده‌ی مستمر آثار یک آهنگساز مشخص باشد که در دو گروه اصلی قابل دسته‌بندی است؛ اول، مخاطبی که میل دارد آهنگساز با تکرار در ارائه‌ی عناصر ساختاری و بیانیِ آشنا به عنوان «سَبکِ هنریِ شخصی»، اثری مطابق چارچوب‌های آشنای ذهنی او خلق کند و این گروه شامل توده‌ی مخاطبان است. دوم، مخاطبی که میل دارد آهنگساز با ارائه‌ی عناصر ساختاری و بیانیِ بدیع و نیز دگرگونی عوامل آشنای قبلی، وی را در فراسوی ابعادی تازه از درک و دریافت هنری بپروراند و این گروه شامل شنونده‌ی خاص هنر است. در بازی هنر، شنونده‌ی گروه دوم می‌تواند با تخیّل هنری پویا و دیدگاه تحلیلی – انتقادی خود، با آهنگساز وارد گفتمان هنری شده و در جهت ره‌یافت‌های نوینِ خلق هنری (وینیو ۱۳۹۰) – به دور از الگوهای از پیش مقررشده- مشارکت ورزد.
زنان موسیقی یا موسیقی زنان! (II)

زنان موسیقی یا موسیقی زنان! (II)

در حوزه ی موسیقی چند نفر را می شناسی که با نام آذرمیدخت رکنی آشنا باشند؟ پیانیستی بی نظیر و برجسته که در اوج فلاکت، بدبختی و فقر از دنیا رفت بی آنکه یادگاری از خود به جای گذارد. در کدام یک از نشریات موسیقی به ایشان یا نمونه های دیگری چون زینب محمدی، خان گل مصرزاده، فریده رهنما و … پرداخته اند؟ چرا راه دور رویم کدامشان به فوزیه مجد و شیدا قرچه داغی و طلیعه کامران و فروغ کریمی پرداخته اند؟
about violin design – طرح و مدل (I)

about violin design – طرح و مدل (I)

در این قسمت از مباحث ساخت ویلن، به مرحله ای می رسیم که از دقت و توجه خاصی برخوردار است. این موضوع مشخصا در تمام متد های آموزشی ساخت ساز، بخشی مهم و قابل پردازش است. در طول تاریخ سازگری نظرات متفاوتی در راستای چگونگی عملکرد برای ورود به عرصه ظهور ماهیت فیزیکی ساز مطرح بوده است.
یان اندرسون و فلوت راک

یان اندرسون و فلوت راک

موسیقی راک در سالهای ۱۹۷۰ آنچنان مورد علاقه عموم نبود تا اندرسون بتواند تصمیم نهایی خود را بگیرد. او و گروهش جترو تول (Jethro Tull) در اوایل و اواسط دهه ۷۰ با ۱۰ آلبوم درخشان خود باعث درخشیدن بازار ریکوردهای موسیقی شدند، از جمله: آکوالونگ (Aqualung)، سخت همچون آجر (Thick as a Brick)، نمایش پرشور (Passion Play)، کودک جنگ (War Child) و آوازهای جنگل (Songs From the Wood). این گروه با آلبومهایی همچون: زندگی کردن در گذشته (Living in the Past)، اشتباه در جنگل (Bungle in the Jungle)، معلم (Teacher) و تنفس لکوموتیو (Locomotive Breath) به سبک موسیقی راک کلاسیک ادامه دادند.