هارمونی زوج (II)

همان طور که در آکوردها، هرچقدر بتوانیم نتهای تونال را مضاعف می کنیم، در آکوردهای مدال (زوج) نیز نوتهای مدال که همان ۱ و ۴ هستند می بایست مضاعف گردند (دوبله شوند). این منطق طبیعت اصوات است. با شرایط فوق اگر برای شور کنترمدی بدست بیاوریم چنین اصولی را باید رعایت کنیم:
۱- اگر گام مد، گامی بالا رونده باشد، کنتر مد گامی پایین رونده است. این اصلی منطقی و بدون چون و چراست.
۲- کنترمد چنانچه از اسمش آشکار است، باید علاوه بر حرکت مخالف مد، از اصواتی که مد اصلی از آنها تشکیل شده اند، ترکیب نشده باشد، بلکه شامل اصواتی باشد که هیچ کدام در ساختمان مد به کار نرفته باشند.
۳- اصوات مورد قبول این تئوری بر دو نوع هستند: الف) اصوات اصلی ب) اصوات فرعی
تبصره: منظور از اوتنتیک که ما فقط به عنوان یک اصطلاح استفاده کردیم، همان گام دوازده نیم پرده ای غربی است اما منظور از پلاگال تقسیم گامی بر مبنای موسیقی ایرانی است. همان گامی که ۱۸ قسمتی است و هر دو این گامها در موسیقی ما دارای اعتبار هستند.
۴- اصل همبستگی مد و کنتر مد: رعایت اصل همبستگی بین مد و کنترمدش امری اجباری است، چرا که اگر این اصل رعایت نشود، عدم یکپارچگی هارمونی مدال به وضوح مشاهده می گردد. این اصل عبارت است از اینکه در تشکیل کنترمد، می بایست بالاجبار درجه ۱ و ۴ مد را در ترتیب درجات کنترمد بگنجانیم؛ بطوری که هم مد و هم کنترمد درجه چهارمش که اساس و پایهء سیستم ماست دارای یک صدای واحد باشد. بنابر این گام کنتر مد دوگاه، چنین خواهد شد: بصورت پایین رونده: سل دیز – فادیز – می بمل – ر بکار – دو دیز – سی بکار – لا بکار – سل بکار که بعدا در مثالهای نوتی خواهید دید.

بررسی ساختار یک گام مد-نامگذاری درجات یک گام مد
در گذشته گفتم که مدهایی که بطور کلی در سیستم زوج میتوانند مورد استفاده عملی قرار بگیرند مدهای پلاگال میباشند. اما برای روشن تر شدن این موضوع در این بخش می خواهم مدهای «اتنتیک» را نیز بررسی کنم. مد اتنتیک مدی است که از توالی یک پنتاکورد و یک تتراکورد که روی درجه اصلی مد (مدیک) تلاقی می کنند، بوجود آمده باشد.

به عنوان مثال به مد روبرو توجه کنید: re-mi-fa-sol-la-si-do-re از نوت re تا la یک پنتاکورد و از la تاre یک تتراکورد را میتوان تجسم کرد که روی نوت la با هم تلاقی می کنند. نام این مد در روم قرون وسطی «DORIUS» بوده که به علت داشتن پنتاکورد تشکیل دهنده اول و تتراکورد تشکیل دهنده دوم به آن “PRIMUS-AUTHENTUS PROTUS” می گفتند.

«PRIMUS» در اینجا به معنی مد اول یا مکان اول مد است و «AUTHENTUS PROTUS» بیانگر اتنتیک بودن مد یعنی تشکیل شده از یک پنتاکورد اولیه تا نوت اصلی مد دورین است. اما نوع دیگر از همین مد که در واقع مد دورین پلاگال بوده نیز کاربرد بسزایی داشته که به آن «HYPODORIUS» می گفتند. در “HYPODORIUS” جای پنتاکورد اول دورین با تتراکورد دوم آن عوض شده و از یک تتراکورد و یک پنتاکورد الحاقی تشکیل شده است. در واقع به آن در روم مد دوم یا مد در حالت دوم می گفتند. «SECUNDUS-PLAGA PROTI» که همان مد دورین در حالت دوم که خاصیت پلاگال بودن آن کاملا مشخص است.

در روبرو مد پلاگال دورین را می بینید: la-si-do-re-mi-fa-sol-la. در شروع، نوت اصلی یعنی نوت la تا نوت re یک تتراکورد را تشکیل داده و ار re تا la شاهد پنتاکورد تشکیل دهنده دوم که روی نوت re با هم تلاقی می کنند هستیم. نقطه تلاقی در این مد دوم نوت «دومینانت» است به همین سبب به آن مد دوم نیز می گویند، در حالیکه در مد اول نقطه تلاقی پنتاکورد و تتراکورد دوم نوت اصلی مد یعنی مدیک یا همان به اصطلاح تونیک است.

“HYPODORIUS” اگر دارای سی بمل بشود کاملا با مد دوگاه تامپره شده که من در مثالها از آن استفاده می کنم از هر جهت برابر است. حال به سیستم نام گذاری در یک گام مد دوگاه یا همان “HYPODORIUS” می پردازم که این گونه نوشتن اسامی درجات در این نوع هارمونی استفاده بسزایی دارد. دیدیم که گام مد دورین پلاگال یا همان هیپودورین دارای خواص گام مد پلاگال دوگاه ایرانی میباشد. در نامگذاری درجات برای آنکه بتوان از یک سیستم بین المللی بهره جویی کرد، سعی شده از اسامی لاتین استفاده شود که معادل فارسی آنان نیز وجود دارد.

درجات گام مد
درجه اول گام مد یا همان تونیک را در این سیستم (مدیک) یا اصلی «MODIQUE» نام گذاشته ایم. نوت مدیک همان نوت تونیک در تونالیته میباشد ولی چون در اینجا مد مهمتر است، پس با دیدگاهی مدال اسم درجه اول را مدیک مینامیم.
درجه دوم طبعا همان «SUPERMODIQUE» است که با علامت اختصاری SM نشان داده میشود.
درجه سوم همان «SUBDOMINANTE» یا زیرنمایان است که به صورت S از این پس نمایش داده میشود.
درجه چهارم در اینجا همان نوت «DOMINANTE» یا نمایان این مد است.
درجه پنجم در اینجا «QUINTA» یا همان پنجم نام دارد که با علامت اختصاری Q نمایش داده میشود.

درجه ششم همان «SEXTA» یا ششم که با علامت SX نمایان میشود.
درجه هفتم هم «SEPTIMA» که با علامت اختصاری SP نمایان میشود.
آخرین درجه یا همان اکتاو را میشود به نام «FINAL» خوانده و با F آن را نمایش داد.

در قسمت بعدی نام گذاری آکوردها را در یک گام مد خواهیم دید و سپس به اسم گذاری در گام کنترمد مبپردازیم. نیز در آینده همبستگی آکوردها و سیستم مدولاسیون را در هارمونی زوج بررسی خواهم کرد.

9 دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۲۰, ۱۳۹۱ در ۱۱:۴۱ ب.ظ

    استاد استفاده کردیم یه سوال چرا گام شور را منطبق بر مد پلاگال دورین دانسته اید. آیا گام فریژین از نظر طبیعی انطباق بهتری با شور ندارد ؟ باتشکر

  • امیرعلی حنانه
    ارسال شده در دی ۲۱, ۱۳۹۱ در ۲:۵۲ ق.ظ

    مرسی از توجه شما دوست گرامی.
    در این مورد باید بگویم که اگر به گام فریژین اصلی که در روم قرون وسطی متداول بوده بیاندازیم میبینیم که این گام مد بصورت زیر وجود داشته:
    mi-fa-sol-la-(si)-do-re-mi
    که همانطور که میبینید شروع مد فریژین از مدیک “می” است و این یک مد انتتیک میباشد از نوع چیدمان پنتاکورد اولیه و تتراکورد دوم مشخص است.خوب پس فریژین یک مد اتنتیک است که خواص مد پلاگال را ندارد و نمیتواند مورد بحث ما باشدبه این گام
    Tertius-authentus deuterus یا phrigius میگفتند.ولی در یونان باستان به deuterusمیتوان معادل دوگاه را نسبت دادکه این موضوع فقط به علت وفور اسم گذاری در یونان باستان بوده.دوگاه مورد بحث ما مدی پلاگال از مدیک لا میباشد.

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۲۱, ۱۳۹۱ در ۱۱:۲۰ ب.ظ

    استاد چرا معیار شما نامگذاری قرون وسطایی میباشد واز نامگذاری یونانی استفاده نشده ؟در یک منبع اطلاعاتی دیدم که به دوررین از ر تا ر در یونان یگاه واز می تا می دوگاه واز فا تا فا سه گاه واز سل تا سل چهارگاه گفته میشده در کتاب گامهای گم شده استاد حنانه هم این مطلب گفته شده فقط اشاره ای به شروع شمارش گاهها نشده که من در آن منبع دیدم که یگاه همان دورین میباشد از ر تا ر ومنطبق با گام راست میباشد ومنطقا درجه اول راست میبایست همان یگاه باشد یعنی راست همان یگاه است وماهور نمیتواند یگاه باشد ! اینکه شما شک در اصالت ماهور دارید هم به این علت است که جایگاهش در سیستم میتواند درست نباشد به اعتقاد من چنانچه ماهور را برای مثال هفت گاه بنامیم منطبق با یونین از دو تا دو خواهد شد و ماهور=ماژور شکلی اصیل از مد یونین خواهد شد!

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۲۳, ۱۳۹۱ در ۱۰:۱۹ ب.ظ

    یک سوال:وقتی در شور فوقانی هستیم و نت می هم بمل شود آیا کنتر مد تغییر میکند ؟

  • ارسال شده در بهمن ۲۳, ۱۳۹۱ در ۱:۰۷ ق.ظ

    ممنون بااحترام یه خورده بازبان ساده تر توضیح بدیدبهتره تاهمه بفهمنندوازسادگی موزیک پیچیدگیشودرک نکنند

  • ناشناس
    ارسال شده در تیر ۲, ۱۳۹۲ در ۴:۱۴ ب.ظ

    از جناب حنانه پاسخی دریافت نشد و ما همچنان منتظر ؟!

  • ناشناس
    ارسال شده در تیر ۲, ۱۳۹۲ در ۴:۱۷ ب.ظ

    فرهاد جان توضیح مطالب پیچیده به صورت ساده بسیار سخته!!!

  • ﻣﺠﺘﺒﻲ
    ارسال شده در مهر ۲۷, ۱۳۹۳ در ۹:۵۷ ب.ظ

    ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ اﻧﺸﺎ ﺁﻗﺎﻱ ﺣﻨﺎﻧﻪ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺿﻌﻴﻔﻪ و ﺧﻮﺏ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﻣﻂﻠﺐ ﺭﻭ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﺪﻩ.

  • kian
    ارسال شده در آبان ۲۱, ۱۳۹۶ در ۲:۵۵ ق.ظ

    خیلی سخت توضیح اقایه حنانه
    ساده تر هم میشه بیانش کرد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

محمدرضا امیرقاسمی «شبی برای پیانوی ایرانی» را به روی صحنه می برد

کنسرت گروه موسیقی برف با عنوان «شبی برای پیانوی ایرانی» در تاریخ جمعه ۱۰ اسفند ساعت ۲۰ در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران روی صحنه خواهد رفت. سرپرست و تکنواز پیانوی گروه برف محمدرضا امیرقاسمی و خواننده این کنسرت علی امیرقاسمی و اجرای تمبک با سحاب تربتی می باشد. در این برنامه علاوه بر اجرای آثار اساتید بزرگ پیانوی ایرانی نظیر جواد معروفی و مرتضی محجوبی، از چند نوازنده پیانوی دوره قاجار مانند اساتید محمود مفخم (مفخم الممالک) و مشیرهمایون شهردار هم قطعاتی اجرا خواهد شد. اجرای آثاری کمیاب و خاص از پیانو نوازیِ دوره ی قاجار و عصر مشروطه اولین بار است که در یک کنسرت اتفاق می افتد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIX)

تنها درویش خان تا حدودی با وزیری تفاهم داشت و برای شنیدن کنسرت ها و خطابه های او به مدرسه خصوصی اش می رفت. اما قبل از این که این رابطه و تفاهم ثمری به بار آورد – و قبل از ریاست اول وزیری در مدرسه موزیک (۱۳۰۷)، درویش خان فوت شد (۱۳۰۵). بعد از فوت او تجدد طلبی به کشمکش بین وزیری و مین باشیان ها یا «موسیقی نوین و علمی ایرانی» با «موسیقی بین المللی و علمی» محدود ماند.

از روزهای گذشته…

سیاست در ژانرهای مختلف موسیقی

سیاست در ژانرهای مختلف موسیقی

یک بررسی ساده نشان می دهد اگر موسیقی فولک یا مردمی بخواهد به نوعی وارد عرصه های سیاسی شور اغلب دیدگاه معترضین و حامیان جناح چپ در جوامع را بیان می کند.
«جایزه بین‏ المللی پیانوی باربد» در شیراز

«جایزه بین‏ المللی پیانوی باربد» در شیراز

نخستین دوره جایزه بین المللی پیانوی باربد، ٢٢ تا ٢۴ دیماه ١٣٩۵، توسط انجمن شیراز فیلارمونیا، با حمایت گالری و کارخانه پیانوی باربد و همکاری مؤسسه فرهنگی هنری شهرآفتاب و اساتید کنسرواتوار شهر پاریس (Conservatoire de la ville de Paris) در شیراز برگزار می شود.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XVI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XVI)

در مورد نت «شاهد» به یکی از اشکالات اساسی تئوری وزیری بر می خوریم، به اشکالی که پس از او در کار خالقی هم به چشم می خورد و باعث سردرگمی های زیادی در شناخت موسیقی ایرانی گشته است. این اشکال ناشی از آمیختن دو سیستم مختلف با هم است، یکی سیستم گام های ماژور و مینور اروپائی و خواص هارمونیک فواصل این گام ها و نام هائی که این فواصل دارند و دیگری سیستم مقام های موسیقی ایرانی که براساس خواص ملودیک صداها شکل یافته اند. «نمایان» و «تنیک» مربوطند به خواص هارمونیک، در حالی که «شاهد» و «ایست» به خواص ملودیک صداها ربط دارند.
زلتان کودای، خادم موسیقی فولک

زلتان کودای، خادم موسیقی فولک

زلتان کودالی (Zoltán Kodály) آهنگساز، محقق موسیقی و فرهنگ فولکلور، اتنوموزیکولوژیست، زبان شناس و فیلسوف مجار، بیشتر کودکیش را در گالانتا (امروزه: ترناوا-اسلواکی) گذراند. پدرش رئیس ایستگاه قطار و موسیقیدانی غیر حرفه ای بود و با حضور وی، کودالی به عنوان یک کودک نواختن ویلن را آموخت. با وجود تحصیلات بسیار کم او در آن زمان در زمینه موسیقی، در گروه کر کلیسا می خواند و قطعاتی نیز برای اجرا می نوشت.
“رازهای” استرادیواری (VIII)

“رازهای” استرادیواری (VIII)

Stradivari ضمن رسیدن به این حد کمال در حرفه اش، باز هم از نتایج بدست آمده راضی نبود، بنابراین طرح های جدیدی را ترسیم و در آنها اندازه ها و مقادیر را تغییر می داد و در نتیجه سازهای زهی را با ویژگیهای متمایز خلق می نمود با این هدف که این سازها صدای بهتری تولید کنند تا جائیکه دیگر نیازی به تکرار و ساخت مجدد آنها نباشد.
کنسرت مارک نافلر در دبی

کنسرت مارک نافلر در دبی

نوازنده افسانه ای و صاحب سبک گیتار، مردی که یکی از بهترین آلبوم های راک در تاریخ موسیقی را ارائه کرد در حال اجاری تور کنسرت در گوشه کنار دنیا می باشد و قرار است بزودی در پنج شنبه همین هفته یعنی سوم مارچ در مدیا سیتی دبی (Media City, Dubai) اجرای کنسرت داشته باشد.
روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هشتم)

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هشتم)

وقتی که ما به این مرحله می‌رسیم، کودک تازه شروع می‌کند به تدریس شدن. مادر سوالی می‌کند: مایل هستی که تو هم ویولن بنوازی؟ کودک جواب می‌دهد. بله! و تو خوب تمرین خواهی کرد؟ بله، حالا پس خوب ما از معلم خواهش می‌کنیم که دفعه بعد تو را هم شرکت بدهد این کار همیشه ما را به موفقیتی که می‌خواهیم به آن می‌رساند و این ساعت چه ساعت هیجان انگیزی است! کودک با یک فخری می‌گوید. من هم ویولن نواختم، از الان می‌توانم با بچه‌ های دیگر نوازندگی کنم.
ویلن مسیح

ویلن مسیح

در سال ۱۷۷۵ پائولو با کوزیو دی سالابو (Cozio di Salabue) قراردادی برای فروش تعدادی ساز که از مغازه و کارگاه پدر باقی مانده بود، بست که یکی از بهترین مجموعه های ساز در طول تاریخ بوده است. اگرچه پائولو قبل از واگذاری کامل مالکیت سازها به سالابو از دنیا رفت با اینحال سالابو مالک آنها شد. تا سال ۱۸۲۷ سالابو سازها را نگه داشت تا آنکه به لوجی تاریسیو (Luigi Tarisio) ایتالیایی فروخت، شخصی که تجارتی مهم را با ساز ویولن فراهم کرد؛ اگرچه هیچ گاه سازها را با خود به همراه نمی برد اما با صحبت کردن با خریداران در پاریسی وارد میشود.
اجرای نوازنده نوجوان ویلنسل با یک دست!

اجرای نوازنده نوجوان ویلنسل با یک دست!

تصور نوازنده ویولن با معلولیت از ناحیه پا شاید زیاد هم دور از ذهن نباشد؛ هر چه باشد قرن بیستم شاهد ظهور نوازنده چیره دستی مانند ایزاک پرلمن بود که علیرغم ابتلا به فلج اطفال از سن چهار سالگی فعالیت حرفه ای خود را در نوازندگی ویولن مغایر با این معلولیت ندانست.
سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (VIII)

سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (VIII)

توماس بیچام در ۸۱ سالگی در اثر سکته قلبی در آپارتمانش در لندن درگذشت! او ۲ روز بعد در قبرستان بروکوود در سِری خاک سپرده شد. به خاطر تغییراتی در بروکوود، باقیمانده جسدش در سال ۱۹۹۱ پس از نبش قبر در حیاط کلیسای سن پترز در لیمپسفیلد در سِری به خاک سپرده شد. آرامگاه او حدودا ۱۰ متر با آرمگاه فردریک دلیوسِ آهنگ ساز فاصله دارد. پس از سر توماس پسر بزرگش آدریان ولز بیچام بارونت شد.