اپرای لیلی و مجنون (I)

اپرایی که موسیقی یک ملت را شکل داد
اپرای لیلی و مجنون اثر اوزیر حاجی بیف (Uzeyir Hajibeyov) در دوازدهم ژانویه ۱۹۰۸ میلادی برای نخستین بار در باکو اجرا شد. آذربایجانی ها افتخار می کنند که این اپرا، اولین اپرایی است که نه در کشور آذربایجان بلکه در کل جهان اسلام بر روی صحنه رفته است. علاوه بر این، این اپرا اولین اثری است که در آن بداهه نوازی های مقام (mugam) سنتی آذربایجان در قالب اپرای اروپایی گنجانده شده است.

اپرای لیلی و مجنون داستان عاشقانه تراژیکی است که بر اساس شعری به همین عنوان از محمد فضولی شاعر قرن دهم (شمسی) ساخته شده است. داستان این اپرا ریشه در افسانه ی یک فئودال عرب دارد.

در زمان تهیه این مقاله، یعنی سال ۱۹۹۷، تنها یک نفر در باکو زنده بوده است که این اجرای تاریخی را در سال ۱۹۰۸ تماشا کرده است. رمضان خلیلوف در زمان نخستین اجرای این اپرا تنها هفت سال داشت! او اکنون خاطرات آن شب با شکوه که یک قرن پیش رخ دادند را بازگو می کند.
***
در زمان اولین اجرای اپرای لیلی و مجنون در باکو من هفت سال داشتم. من چچنی هستم و در سال ۱۹۰۰ در Grozny به دنیا آمد. من در ابتدا با اوزیر حاجی بیف دوست بودم اما بعد او با خاله کوچکتر من، ملیکا ترگولووا ازدواج کرد.

دو دایی من، علی و حنفی ترگولووا، در دوران تحصیلشان در مدرسه علوم دینی گوری در تفلیس در اوایل قرن بیستم با اوزیر دوست شده بودند. هر دوی آن ها در این اپرا مشارکت داشتند و بدین ترتیب من نیز درگیر آن شدم.

علی، رهبری ارکستر و نواختن ویولن را بر عهده داشت، حنفی هم رهبری کر و نقش نوفل را بر عهده داشت. نوفل فرماندهی نظامی بود که حفاظت از مجنون را بر عهده داشت.

آنها گاهی من را هم با خودشان به تمرین ها می بردند اما من آن قدر کوچک بودم که اهمیت آنچه در حال رخ دادن بود را درک نمی کردم.

اوزیر بیگ (ما از روی ادب اینگونه صدایش می کردیم) قول داده بود که اگر نمره هایم در مدرسه خوب شود، می توانم در برنامه افتتاحیه اپرا در سالن تئاتر تقی یف شرکت کنم. این سالن تئاتر که در سال ۱۸۸۰ ساخته شد، اولین سالنی بود که در باکو ساخته شد و حامی مالی آن هم زین العابدین تقی یف بود که از افراد با نفوذ در صنعت نفت بود. این سالن درست نزدیک دریا ساخته شد؛ همانجایی که اکنون تئاتر کمدی موزیکال قرار دارد.

به خاطر می آورم که در شب ۱۲ ژانویه ۱۹۰۸ سالن پر از تماشاچی بود. مادر و خاله ها و دیگر خویشاوندان ما از تفلیس برای تماشای برنامه به باکو آمده بودند. قرار بود برنامه ساعت ۷ شب آغاز شود. این سالن یکی از معدود سالن هایی بود که برق کشی شده بود. تماشاچی ها هم خودشان را پیاده، با اسب یا درشکه به سالن رسانده بودند.

به یاد می آورم که کنار مادرم در قسمت خاص بانوان نشستم. آن زمان هنوز زن ها اجازه نداشتند که بدون حجاب در مکان های عمومی حضور یابند. آنها همچنین اجازه نداشتند که با مردان در یک مکان بنشینند حتی با شوهرانشان. طبقه همکف برای مرد ها رزرو شده بود. زن ها باید در مکان های مشخصی در طبقه های دوم و سوم می نشستند. پرده خیلی نازکی که بیش تر شبیه تور ماهیگیران بود نیز جلوی قسمت زنان نصب شده بود تا آن ها را از دید دیگر تماشاگران خارج کند. قطعا چنین پرده ای مزاحم دید کامل و واضح صحنه نیز بود.

یک دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۱۹, ۱۳۹۲ در ۷:۴۵ ب.ظ

    و اینک این اپرا برای اولین بار در ایران و جهان به شکل اپرای عروسکی لیلی و مجنون به روی صحنه می رود.
    این اثر به کارگردانی بهروز غریب پور در دیماه سال جاری در تالار فردوسی به اجرا در خواهد آمد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVI)

هرچند، ایده ی ساختن قطعه ای بر اساس زندگانی حواریون در ذهن او باقی ماند تا اینکه در فستیوال سال ۱۹۰۳ او دوباره به موضوع دلخواه خود بازگشت. وی در ابتدا یک اوراتوریو در سه قسمت تدارک دیده بود که شامل خیانت یهودا، نفی کردن پطرس و به عروج رفتـن عیسی مسیح بود. بیماری دوباره به سراغ او آمد و بدین ترتیب او تنها به قسمت عروج روحانی مسیح پرداخته و آن را “سلطنت” نام نهاد. مدت ها بعد، او قسمت سومی به نام “قضاوت آخر” به این اوراتوریو اضافه کرد اما هیچگاه این قطعه را به پایان نرساند.

فرج نژاد: با کوارتت کلگیوم همکاری خواهیم داشت

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با میدیا فرج نژاد آهنگساز و نوازنده درباره فعالیت های این موسیقیدان جوان، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.

از روزهای گذشته…

یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی <br>در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (IV)

یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی
در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (IV)

در این مورد که غزلهای حافظ همان اشعار خواجوی کرمانی هستند اما با اندکی تغییر چیزی نمی گویم چرا که عاقلان دانند. اما خود پژوهشگر هم در چند سطر بعد در مورد «تغییر اندک» شک کرده و چرخشی جدید به «پژوهش» داده است: «حافظ تنها یک کلمه را “تغییر” نداده بلکه با جایگزین کردن آن توسط “واژه مناسب” اساس آن اشعار را در بافت، ساخت، شکل، موسیقی متن، تصویرسازی، عاطفه، تخیل و خلاصه محتوی، دگرگون کرده و شاهکاری بی نظیر آفریده است» (۲) (ص ۵۶).
خدایی: مرکز حفظ و اشاعه منحل شده!

خدایی: مرکز حفظ و اشاعه منحل شده!

آواز را به صورت حرفه ای از سال ۱۳۶۷ شروع کردم در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی با استاد شاپور رحیمی که ردیف استاد کریمی را به روایت ایشان کار کردم. دقیقا به خاطر دارم زمانی که من به مرکز حفظ و اشاعه رفتم آنقدر هنرجو وجود داشت که من خودم در راه پله نشسته بودم و در اتاق جای نشستن نبود در کلاس استاد رحیمی!
نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (III)

نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (III)

متاسفانه خوانندگان صاحب نام ما نیز هرگز تلاشی جهت رفع این معضل فرهنگی و هنری نمی کنند، چرا که حل این مساله را به ضرر خود دیده و به عبارتی هیچ کاسبی در تلاش برای کساد کردن بازار خود نیست. در ۳۰ سال اخیر با آمدن بزرگانی چون محمد رضا شجریان و شهرام ناظری و … این مساله مشهود تر شده و این هنرمندان هرگز تلاشی برای کمرنگ کردن این ماجرا نکرده اند.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br />روح الله خالقی (قسمت ششم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت ششم)

بهترین تصنیف قرن، عنوانی است که کارشناسان موسیقی برای این اثر برگزیده اند. اما مستقل از سلیقه شخصی، قطعا این آهنگ نقطه عطفی در تاریخ برنامه گلها بود. تا قبل از این برنامه هیئتی چند نفره که ارکستر نامیده میشد و از اساس علمی و پایه فنی بی بهره بود، اجرای آهنگها را به عهده داشت و از آنجا که همه اعضا آنرا اساتید کهنه کار تشکیل میدادند، نتیجه کارشان نیز استادانه بود.
هارمونی زوج (I)

هارمونی زوج (I)

هارمونی زوج، هارمونی ابتکاری شخص مرتضی حنانه بر روی موسیقی ایران بود که در ایران آثار بسیاری خلق کرد و بر عواطف بسیاری از ایرانیان تاثیر فراوانی گذاشت. این اولین قدم برای صاحب سبک شدن در موسیقی کشورمان بود؛ یک سبک هارمونیک و زبان موسیقی شخصی که در ایران کاملا منحصر به فرد شد.
پورساعی: نمی توان بدون ایده قوی قطعه مدرن ساخت

پورساعی: نمی توان بدون ایده قوی قطعه مدرن ساخت

من آثار آقای حسین علیزاده را خیلی علاقه دارم و کنسرتهایی هم در وین برایشان با همسرم (خسرو جعفرزاده) برگزار کردیم و شاید اولین کسی بود که در وین سه تار زد. در کنسرتش من فهمیدم که یک سه تار چطور میتواند پیانو سیسیمو و فورته سیسیمو داشته باشد، به خصوص علیزاده با آن دست های بزرگ… چگونه انسان را محو میکند. کار ارکستری بزرگش را هم وقتی با یک ارکستر ۵۰ – ۶۰ نفره به اتریش آمد شنیدم… کارهای بزرگ و کوچک زیادی انجام داده. بعد از علیزاده آثار حمید متبسم را هم آن زمان شنیدم و لذت بردم.
موسیقی زنان، در سایه‌ی حمایت

موسیقی زنان، در سایه‌ی حمایت

در دنیای حقیقی و مجازی امروز، در کنار اخبار پراکنده و متنوعی که به ویژه در باب موسیقی می‌شنویم، بسیاری از مواقع به جمله‌های این‌چنینی برمی‌خوریم: «برای حمایت از موسیقی زنان لطفاً به اشتراک بگذارید!» یقین دارم بیشتر کسانیکه از چنین جملاتی در حمایت از موسیقی زنان استفاده می‌کنند نیت خیری دارند اماباید دید که آیا این کار نتیجه‌ی خوبی هم دارد.
نی و قابلیت های آن (XII)

نی و قابلیت های آن (XII)

در قسمت دهم به بررسی محدوده های صوتی نی و حالات متفاوت انگشت گذاری روی ساز پرداختیم. همانطور که ذکر شد از هر وضعیت انگشت گذاری اصلی در نی می توانیم ۴ صدا در محدوده های مختلف نی تولید کنیم، همچنین با وضعیت (نیم انگشت) می توانیم فواصل فرعی و برخی نیم پرده ها و ربع پرده ها را اجرا نماییم.
موسیقی و معنا (XI)

موسیقی و معنا (XI)

آنها با استفاده از این یافته نشان دادند که واکنش عصبی و شناختیِ حاصل از الگوهای تنش و آرامش در هارمونی، با فرایند پردازش متون یکپارچه و هماهنگِ زبانی قیاس‌پذیر است، اما بدون توجه به محتوای معنایی آن. بنابراین، آنها بر این نظرند که معنا در موسیقی با الگوهای تنش و آرامش تشکیل‌دهنده‌ی موسیقی تولید می‌شود و اساساً با آنچه در مورد معنا در زبان روی می‌دهد، متفاوت است.
بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

به یاد دارم دوره‌ی دبستان بود و روزی در «دیوان شمس» دائی ام، بطور اتفاقی شعر «شهیدان خدایی» به چشمم خورد. از ذوق بال درآورده‌ بودم. کلماتی را می‌دیدم و درست و غلط می‌خواندم که تا قبل از آن روز، آن صدای عاشق و پرطراوت در کام جانم چکانده‌بود: