بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و هشتم)

روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
خالقی طالبِ فکری بکر و نو بود که زنجیرهای عادت را بگسلد و موسیقی ایران را از انقیاد در حصار یکنواخت ردیف برهاند و این دقیقاً آن چیزی بود که وزیری و تنها وزیری توانسته بود ارائه دهد، بطوری که لطمه ای به موسیقی ملی وارد نشود. به عبارتی دیگر آنچه که خالقی ۱۷ سالله تشنهِ آن بود در آثار وزیری عرضه می شد.

شرح تفصیلی این امر دو جانبه را بعنوان مثال میتوان در صفحهِ ۱۰ و ضمن تفسیر آهنگ خریدار تو در جلد دوم سرگذشتِ موسیقی ایران و نیز در قسمتهای مختلف کتاب بازیافت. اما آنچه که در این کتاب نیامده، ولی هیچ عقل سلیمی نمیتواند در صحتِ آن تردید کند، شوق و سپاس وزیری به داشتن چنین شاگردی است.

چنین دوستهایی هرگز یکجانبه نبوده و کدام معلمی میتوان یافت که به داشتن شاگردی که او را تمام و کمال درک کند، بخود نبالد. اینگونه مناسباتِ انسانی همواره متقابلند و از دو سو. در حکمت انسی و حوزه های انسان شناسی در اروپا (مانند مایستر اکارت و سایر موستیکرها)، نزدیکی روحی دو انسان، دستِ کم در تئوری، نامحدود است و از قسم قربتِ او به خداوند و همواره کششی است دو جانبه؛ در وصفِ این دو سویه بودن، حافظ گفته:
ما به او محتاج بودیم او به ما مشتاق بود

خالقی به چنان استادی محتاج بود و وزیری به شاگردی چنین، مشتاق. اینجاست که نباید تأثیرات ناگفته و نانوشته خالقی بر وزیری را نادیده گرفت.

در این میان استادان کهنسال و پیران جهاندیده موسیقی ایران، حیرت زده و مبهوت، نظاره گر این دوستی پرماجرا بوده و چه بسا در نهان و خلوتِ خویش به اینهمه شور و اشتیاق حسرت خورده و از آنهمه ابتکارات تازه در پهنه موسیقی یکه خورده، اما کهنه پرستی و جدال با هر پدیده نو و نیز کرنش در برابر دانش و توانمندی وزیری در تار به سکوتشان وا میداشت.

اما تا آنجا که به خالقی و تلاش پیگیرش در راه تحول موسیقی، در اشتیاق وزیری برای ادامه راه صعب العبورش و در آگاه ساختن همعصرانش بر ضرورتِ تغییرات اساسی در آهنگسازی، و سرانجام به سکوتِ معنادار پیشکسوتان مربوط میشود، باید گفت:
در این ده گروهی سیاوش وشند
که پیران ده را به آتش کشند

این نیاز به نوآوری و شکستن فضای ملال آور سنت بدون لطمه خوردن به موسیقی ملی و آن ذوق بی همتای وزیری در برآوردن چنین اجابتی مبنای دوجانبه پیوندی شد که از حیث ثمربخشی در تاریخ معاصر ما واقعاً نادر است. این ثمرات را زمانی میتوان دقیقاً لمس کرد که زندگی و آثار این دو هنرمند بزرگ را پا به پای هم و گام به گام بررسی نمائیم.

مسلماً عوامل گوناگون دیگری نیز در عمق بخشیدن به دوستی وزیری و خالقی نقش داشتند که انسجام شخصیتی، سبک استاد و توانایی او در نوازندگی تار از آنجمله اند: سبکِ وزیری ذوق مرا دگرگون ساخت؛ تا آنروز تار بسیار شنیده بودم اما تار وزیری آیتِ دیگری از قدرت و توانائی بود و از قول دکتر قزل ایاغ: هر چه همه داشتند او بتنهایی دارا بود ولی آنچه او داشت از دیگران شنیده نمیشد. (ص ۲۵، ۱۲ و ۵۰ از جلد ۲). رموز تحکیم او دوستی را در این جملات میتوان به خوبی دید.

جامع ترین منبع اطلاعاتی در مورد آثار وزیری و نقد کارشناسانه آنها هنوز و پس از حدود نیم قرن، جلد دوم کتابِ معروفِ خالقی است هر چند آنجا هم از برخی آثار مانند (مشتاق و پریشان) نامی برده نشده است.

اما در مورد تنظیم آثار استاد وزیری بوسیله خالقی نیز چند نکته را نباید نادیده گرفت. نخست آنکه این آثار پاره های وجود خودِ خالقی و گنجینه عظیمی از گذشته های او را تشکیل می دهند. جوانی و عمر او با این آهنگها آنچنان عجین شده بود که زندگی بدون آنها حتی در دوران میانسالی برایش قابل تصور نبود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پوریا رمضانیان: تسکینِ ۷۵۰ نفر؟!

این زرنگ‌بازی است که من بگویم به‌خاطر تسکین مردم‌ام کنسرت می‌دهم. تسکینِ ۷۵۰ نفر فقط؟ تکلیف دست‌کم ۵۰ ملیون نفر آدم چیست؟ پس این حرف بدترین دروغ است. سوماً، باز حتی اگر حق با شما باشد و بهبودِ حالِ همان هفتصد نفر را هم غنیمتی بدانیم، چرا باید بلیط بفروشم؟ قطعاً در این شرایط بهتر است کنسرت را رایگان کنم که لااقل کمترین خیری رسانده باشم. و درنهایت این‌که، بماند که در جای دیگر می‌شود مفصل‌تر در این مورد سخن گفت که اصلاً رسالت «موسیقی جدی» تسکین نیست، بلکه تربیت است.

بیانیه گروه کر شانته درباره عدم حضور در جشنواره موسیقی فجر

هنر برای هنرمند اعتراض است. او این اعتراض را نثار هرچیزی می‌کند که مانع رشد است و سلامت. تراژدی یونانی با سرنوشت انسان دست‌وپنجه نرم می‌کند، موسیقی بتهوون بر روزمرگی می‌تازد، شعر حافظ از تزویر و ریا می‌نالد، و نقاشی‌های کاراواجو تا اعماق درون شخصیت‌هایش را به‌مبارزه می‌کشد.

از روزهای گذشته…

آتشی در سینه دارم جاودانی (I)

آتشی در سینه دارم جاودانی (I)

سریال “رسم عاشقی” که از سریالهای مخصوص ماه رمضان بود، بخاطر تصنیف اول سریال که خوانندگی آن را همایون شجریان به عهده داشت؛ اهل موسیقی را به شدت شگفت زده کرد!
گروه ضربانگ در فستیوال کلن

گروه ضربانگ در فستیوال کلن

گروه ضربانگ دوازده نوامبر آینده، در چارچوب جشنواره ریتم کلن و در سالن فیلارمونی این شهر آلمان روی صحنه می رود. از دیگر میهمانان جشنواره امسال کلن، ذکیر حسین نوازنده بزرگ طبله هند و مارتین گروبینگر هنرمند جوان اتریشی است که در سالهای اخیر شهرت بسیار یافته است. ضربانگ که شناخته شده ترین گروه سازهای کوبه ای ایرانی در خارج از کشور است، برای برنامه خود در سالن فیلارمونی کلن ترکیبی نسبتا تازه را پیش بینی کرده است.
روش سوزوکی (قسمت سی یک ام)

روش سوزوکی (قسمت سی یک ام)

در آلمان، جائی که من بعد از جنگ جهانی اول به عنوان دانشجو زندگی می‌کردم، تورم اقتصادی شدیدی حاکم بود. هیتلر پدیدار و جنگ جهانی دوم آغاز شد. برلین دچار سردرگمی‌ ها و ماجراهای پیچیده ای شده بود، همه از آلمانی‌ و غیرآلمانی درگیر شده بودند؛ در آنجا حتی به دانشجویی مثل من پیشنهاد می‌کردند که: در فلان جا یک خانه پنج طبقه برای فروش موجود می‌باشد، شما می‌توانید آن را در ازای حتی ۱۰۰۰۰ ین (Yen) صاحب شوید و من همیشه رد می‌کردم و می‌گفتم که برای پول درآوردن به آلمان نیامده ام.
منبری: در آواز امروز طیف نداریم

منبری: در آواز امروز طیف نداریم

گلپا همینطور، ادیب خوانساری آوازش مخصوص به خودش بود. محمودی خوانساری کاملاً مخصوص به خود آواز می خواند، بنان و شهیدی و گلچین و دیگران همینطور. هر کدام رنگی داشتند. آواز طیفی بود از رنگ های مختلف. اما امروزه مثلاً فقط آبی داریم. حالا یکی کمرنگ یکی پررنگ، یکی لاجوردی یکی آسمانی یکی آبی دریا و غیره. همه آبی اند به هرحال. قرمز و سبز نداریم. همه دنبال طیف رنگ آبی می روند. در مورد خوانندگان زن هم همینطور. پری زنگنه را داشتیم آکادمیک کار بود. در مقابل مرضیه و دلکش بودند. روح انگیز بود.
نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (II)

نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (II)

گرایش به تبیین مبانی نظری موسیقی ایرانی دراین دوره با چاپ آثار قابل توجهی از کیانی، فرهت، طلایی و دیگران دنبال شد. بررسی موسیقی نواحی مختلف ایران توسط مسعودیه، درویشی، فاطمی و دیگران ادامه یافت. پژوهشهای دیگر پژوهشگران موسیقی ایران که در دوره های اول و دوم انجام شده بود – مانند آثار وزیری ، خالقی ، ملاح و … – چاپ یا تجدید چاپ شد.
حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (III)

حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (III)

تنها در این شرایط است که هنرمند با انبانی پُر از اثر و معنویت حضور ظاهر می‌شود. پس از هر خلوت حضوری خلاقی در تنهایی، باید که از طریق دروازه‌ای وارد جهان ارتباطات و تبادلات شد تا هم اثر به گوش دیگران رسد و هم هنرمند بتواند خود را از دام تکراری مرگ‌آفرین رهایی بخشد.
مروری بر آلبوم «تار و پود»

مروری بر آلبوم «تار و پود»

با «تاروپود»، متبسم یک گام عقب نشسته است، حتا از «سیمرغ». بهترین نمونه‌ی شعر غنائی فارسی را برگزیده و بر موسیقی نشانده اما بی سازوبرگی که برای همنشینی با چنین شعری لازم است. شعر، خسرو و شیرین نظامی، مانند تجربه‌ی پیشین‌اش (شاهنامه) طولانی، سخت روایی، و آمیخته به نمایش و احساس است. ناگزیر هر موسیقی‌ای که بخواهد با آن بیامیزد باید گوشه‌ی چشمی به همه‌ی این مایه‌وری‌هایش داشته باشد وگرنه حکمت انتخاب این منظومه‌ی بلند گم می‌شود و این پرسش به میان می‌آید که؛ به آواز خواندن این شعر چه افزوده‌ای بیش از مطالعه‌ی تنها دارد؟
گروه کُر شهر تهران ۲۵۰ سالگی بتهوون را جشن می گیرد

گروه کُر شهر تهران ۲۵۰ سالگی بتهوون را جشن می گیرد

تازه‌ترین اجرای گروه کُر شهر تهران به رهبری مهدی قاسمی روزهای ٢٣ و ٢۴ دی‌ماه در تالار وحدت روی صحنه خواهد رفت. کنسرت گروه کر شهر تهران به مناسبت ۲۵۰ سالگی لودویگ فان بتهوون آهنگساز شهیر آلمانی است.
فروغ بی پایان

فروغ بی پایان

او موسیقی را با نواختن drums شروع کرد با یافتن استعداد خوانندگی در خود شروع به نواختن گیتار و به تدریج سازهای دیگر مانند پیانو نمود. روایات حاکی از اینست که نواختن ساز را بدون استاد آموخته و شعر گفتن را از پدرش به ارث برده بود. از سال ۴۶ با ایجاد گروه های کوچک موسیقی با خواندن موزیکهای غربی بخصوص بلوز وارد عرصه هنر شد (او از مریدان ری چالرز بود).
رسیتال ویلنسل و پیانو در تالار وحدت برگزار می‌شود

رسیتال ویلنسل و پیانو در تالار وحدت برگزار می‌شود

رسیتال ویولنسل و پیانو با نوازندگی آتنا اشتیاقی و بهنام ابوالقاسم در روز یکشنبه ۱۲ آبان ماه در تالار وحدت برگزار خواهد شد. اشتیاقی و ابوالقاسم در این کنسرت آثار آهنگسازانی چون برامس، شوستاکویچ، راخمانینف، چایکوفسکی، فوره و پولنک را اجرا خواهند کرد.