آثار باقیمانده از ردیف موسیقی ایران (I)

به جز ترانه های محلی که بحثی جداگانه دارد، بنیان موسیقی ملی ایران روی دستگاه های موسیقی نهاده شده و آن نغمات را به شیوه ای که هر استادی از متقدمین مینواخت و روایت میکرد «ردیف» می نامیدند. ردیف موسیقی را هر نوازنده ای در قدیم از استاد خود سینه به سینه می آموخت و چون خط نت به صورت امروز نبود، مجبور بود آنچه از استاد آموخته است خوب به خاطر بسپارد، در این صورت واضح است که چه بسیاری نغمه ها و ترانه ها که توسط اساتید گذشته نواخته شده ولی امروز بدست فراموشی سپرده شده است و در دست نیست، به همین مناسبت است که جمع آوری ردیف و حفظ آنچه از اساتید گذشته باقی مانده، جهت تشکیل منابع ارزنده ای برای آیندگان نهایت ضرورت را دارد.

ردیف موسیقی امروز ایران به روایت اساتید از عهد ناصرالدین شاه است که بیشتر از همه ردیف دو برادر نوازنده معروف آن عهد، یکی آقای حسینقلی و دیگری میرزا عبدالله مورد توجه قرار گرفته است، ولی آنچه امروزه بنام ردیف باقی مانده از سه راه حفظ گشته است.

اول ـ آنچه شاگردان اساتید گذشته فرا گرفته و به حافظه خود سپرده اند و سینه به سینه تدریس شده و به خاطرها سپرده شده است، این طریق که در قدیم تنها روش {آموختن} موسیقی بود، امروز به واسطه آنکه دستگاه های پخش موسیقی از قبیل رادیو و تلویزیون و گرامافون خواه ناخواه حافظه موسیقی را دستخوش تغییر مینمایند، دیگر نمیتواند طریق مطمئن و علمی جهت حفظ آثار موسیقی باشد.

دوم ـ آنچه در استوانه های مومی از دستگاه فنو گراف بجای مانده است.

فنوگراف دستگاهی است که صدا را روی استوانه ای از موم ضبط مینماید و بعد عیناً همان صدا را بازگو میسازد، این دستگاه اختراع ادیسن است که بعدها تکمیل شد و به صورت گرامافون به بازار آمد، نمونه هائی از ساز اساتید عهد ناصرالدین شاه روی استوانه های مومی و صفحات گرامافون در دست است که بی کم و کاست سبک نوازندگی نامبردگان را بدست میدهد.

سوم ـ آنچه از ردیف موسیقی ایرانی که به خط بین المللی نت نوشته شده و امروز میتوان از روی نتهای نوشته شده ردیفهای مذکور را نواخت.

در مورد قسمت اول لازم به توضیح است که شاگردان اساتید قدیم قسمتهائی از ردیف آنها را به خط نت نوشتند ولی بعضی ها هم از حافظه خود استفاده کردند که مسلماً حافظه نمیتواند مانند صفحات گرامافون و یا نوشته های نت مستند و بدون تغییر باقی بماند.

آنچه امروز ردیف قدما را بدون کم و کاست بدست میدهد، آثار ضبط شده ای است که از ساز نوازندگانی مانند دو برادر سابق الذکر از عهد ناصرالدین شاه در ابتدا روی استوانه های مومی و چند سال بعد در صفحات گرامافون ضبط شد و امروزه به جای مانده است، گو اینکه آثار مذکور بسیار نادر میباشد ولی بسیار جالب است که همان سازی را که نوازنده دربار ناصرالدین شاه در هفتاد سال پیش مینواخته است، امروز میتوان به کمک همان لوله های مومی فنوگراف شنید و قسمتهائی از ردیف موسیقی ایران را از آن استخراج کرد.

همچنین نمونه هایی از ساز دیگر اساتید آن عهد مانند نایب اسدالله نی زن بجای مانده است، بعدها که ضبط صفحات گرامافون رایج شد، باز نمونه هایی از ساز اساتید فوق روی آنها ضبط شد و به جای ماند، مزیت این آثار هر آنچه سینه به سینه نقل شده و یا نوشته شده آن است که آنچه خود نوازندگان نواخته اند، مستقیماً میتوان شنید و از این نظر از تمام روشهای دیگر مستندتر میباشد ولی البته معلوم است که آنچه بدین طریق به جای مانده است از نظر کمیت بسیار قلیل میباشد و بدین طریق آثار زیادی به جای مانده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

کتاب سازشناسی کاربردی (سازهای موسیقی کلاسیک ایران) از مجید کولیوند منتشر شد

کتاب سازشناسی کاربردی )سازهای موسیقی کلاسیک ایران( با نویسندگی مجید کولیوند، نوازنده سنتور، آهنگساز و مدرس دانشگاه هنر تهران، با همکاری نشر نای و نی منتشر شد. کتاب در سه بخش نگارش شده است. بخش نخست هوا صداها (سازهای بادی) که ساز نی را در بر می گیرد. بخش دوم، زه صداها که خود به دو بخش زهی مضرابی شامل سازهای سنتور، قانون، تار، سه تار و عود و زهی آرشه ای شامل کمانچه، قیچک سوپرانو، قیچک آلتو، قیچک باس می باشد. در نهایت بخش سوم به پوست صداها (سازهای کوبه ای) اختصاص داده شده که شامل ساز تنبک و دف است.

در اندیشه برداشت های دیگر از موسیقی دفاع مقدس (I)

پیش از شروع به نوشتن این مطلب، یکی از دوستان نویسنده در تاریخ دفاع ۸ ساله، به آرامی و با تاکید، یادآور شد که ما «موسیقی جنگ» نداریم بلکه موسیقی دفاع مقدس داریم؛ در واقع، تاکیدش بر پرهیز از واژه «جنگ» بود. دوست ما بار سیاسی و حتی تاریخی این واژه را در نظر داشت. درست می گفت که ما مردمی جنگ طلب نیستیم. ولی نمی شد انکار کرد که همین واژه منحوس که به قول ملک الشعرای بهار «فغان ز جغد جنگ و مرغوای او که تا ابد بریده باد نای او در تمام ۸ سالی که ایران درگیر آن بود، میلیون ها بار از طریق رسانه های نوشتاری و شنیداری و دیداری، پخش شد.

از روزهای گذشته…

اجرای آثار جیپسی کینگز در ایران

اجرای آثار جیپسی کینگز در ایران

در تاریخ ۲۹ و ۳۰ مهرماه شاهد برگزاری کنسرتی متفاوت در زمینه نوازندگی گیتار در اریکه ایرانیان میباشیم که در نوع خود کم نظیر میباشد. گروهی متشکل از از نوازندگان حرفه ای گیتار فلامنکو ایران بهمراه نوازندگان حرفه ای پرکاشن و درامز به سرپرستی مهدی محققی گروهی را تشکیل داده اند که در برنامه آنها اجرای قطعاتی از گروه جیپسی کینگز، موسیقی لاتین و فلامنکو مشاهده میشود. شاید نام جیپسی کینگز برای همگان تعبیری از ساز گیتار نماید اما مهمترین نکته این کنسرت اجرای بیش از هفت قطعه مشهور این گروه بهمراه آواز حسن نجف برای اولین بار در ایران میباشد.
چالشهای یک موسیقی

چالشهای یک موسیقی

موسیقی ایران از دیرباز متاثر از فرهنگ و آداب و رسوم ایرانی و همواره به فراخور شرایط زمانی در حال تغییر و تحول بوده است. این موضوع به گونه ای موجب شده است که بیان عواطف و احساسات مردم به عنوان یکی از اهداف موسیقی تلقی شود. هدفی که اکثر موسیقیدانان و آهنگسازان در تلاشند تا با بررسی اوضاع و احوال اجتماعی و تطبیق آن با فعالیتهای هنری خود به آن نایل آیند.
اعضای انجمن صنفی هنرمندان موسیقی خواستار رفع عدم نمایش ساز از سیما شدند

اعضای انجمن صنفی هنرمندان موسیقی خواستار رفع عدم نمایش ساز از سیما شدند

اعضای انجمن صنفی هنرمندان موسیقی طی انتشار نامه‌ای سرگشاده به علی عسگری، رئیس صداوسیما، درخواست‌ رفع نمایش ساز را خواستار شدند. اعضای انجمن صنفی هنرمندان موسیقی باتوجه به وضعیت بحرانی فعلی به دلیل شیوع بیماری کرونا خطاب به رییس صداوسیما نامه‌ای سرگشاده نوشته‌اند.
تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (IV)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (IV)

خلفای اموی چون امپراطوری بزرگ اسلامی را شالوده گذاشتند، اسلام از سند تا اقیانوس اطلس و جبال پیرنه و ارس تا دریای پارس و عمان و مرکز افریقا کشیده شد. انتقال مقر خلافت از مدینه به دمشق سبب شد که از اندیشه و ذوق و استعداد حکما و هنرمندان ایرانی و روم بهره گرفته شود و اندوخته‌های علمی و هنری کشورهای تابعه اسلام، تقویت و گسترش پیدا کرده و در حقیقت پایه و اصول هنری و فرهنگی «رنسانس» عهد نوزایی در اروپا گردد.
آوانگاری به روش «ابجد» در موسیقی قدیم ایرانی (I)

آوانگاری به روش «ابجد» در موسیقی قدیم ایرانی (I)

مقاله ای که در پیش رو دارید، به روش نت نگاری «ابجد» در موسیقی قدیم ایران می پردازد. این نوشته توسط ابوالفضل زنده بودی و علی علیشاهی، جمع آوری و تالیف شده است.
گفتگو با پولینی (I)

گفتگو با پولینی (I)

۵۰ سال از زمانی که پلینی ۱۸ ساله جایزه مسابقه بین المللی پیانو شوپن را در ورشو دریافت کرد می گذرد. ناظران این مسابقه که هر پنج سال یک بار برگزار می شود، هم برندگان و هم بازندگان آنند. برندگانی مانند مارتا آرگریش (Martha Argerich) و کریستین زیمرمن (Krystian Zimerman) که اکنون پلینی نیز یکی از آنهاست و از بازندگان این رقابت موسیقیایی کسانی ولادمیر اشکنازی (Vladimir Ashkenazy) و میتسوکو اوچیدا (Mitsuko Uchida) به عنوان کسانی که به جایگاه دوم دست یافتند حضور دارند.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VI)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VI)

تنها ابزار براى بررسىِ پیشرفت در زمینه ى هنر، من جمله موسیقى و نوازندگى، مقوله ى “مقایسه” مى باشد. مقایسه به سه صورت امکان دارد: یک، مقایسه ى مقدار پیشرفتِ خودِ فرد با توانایى هاى باالفعل و باالقوه ى خودش؛ دو، مقایسه هنرجویان با یکدیگر؛ سه، مقایسه ى هر هنرجو با استانداردِ تعیین شده که طبق تجربه بدست آمده است.
رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

جا دارد از آقایان هومان اسعدی، بهنام ابوالقاسم، مانی جعفرزاده، حمیدرضا دیبازر، فردین خلعتبری و کارن کیهانی بابت صحبتهای پر مهرشان تشکر کنم و همچنین از استاد نادر مشایخی، علی صمدپور، مرتضی شیرکوهی، شهرام توکلی، مهیار علیزاده، هومن اتابکی و سایر عزیزانم که با وجود ترافیک کاری زیاد امروز حضور پیدا کردند.
آلبوم گزیده آثار، ناگوار برای گروههای موسیقی

آلبوم گزیده آثار، ناگوار برای گروههای موسیقی

یکی از عوارض جانبی صنعت آسیب دیده و سردرگم موسیقی، ثابت نبودن معنای “آلبوم گزیده آثار” است. از یک طرف، آلبوم گزیده آثار برای کمپانیها و تهیه کنندگان منبع بزرگ پولسازی است که موجب شده است این کمپانیها هنرمندان تحت قرارداد خود را وادار کنند قبل از اینکه در کار خود به جایی برسند، یک مجموعه از بهترین آثار-گاهی مختصر- خود را برای پخش آماده کنند. از طرف دیگر، وجود رسانه ای چون iTunes، تهیه آلبوم بهترینها را به چیزی مازاد بر احتیاج تبدیل کرده است زیرا هرکس میتواند ترانه های مورد علاقه خود از هر خواننده یا گروه را به ترتیب مورد نظر خود به شکل یک مجموعه درآورده و در آرشیو خود داشته باشد.
نحوه اجرای ریز با سنتور

نحوه اجرای ریز با سنتور

ساز سنتور یکی از محبوب موسیقی ایرانی می باشد که از دیر باز جزو اصلی ترین سازها تکنوازی و ارکسترال بوده است. با توجه به خصوصیات ظاهری این ساز، در می یابیم که نواختن این ساز اندکی با سازهای رایج تفاوت دارد. به طوری که نحوه فرود آمدن مضراب و حتی استفاده از مضراب های گوناگون در صدادهی ساز تاثیر گذار می باشد. مانند مضرابهای بدون نمد قدیم و با نمد فعلی و شکل های مختلف مضراب ها.