نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی
متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت دوم

معیارهای مقایسه
در همان ابتدا این کتاب‌ها را می‌توان به دو دسته‌ی کلی تقسیم کرد: هارمونی‌های کاربردی و هارمونی‌های تحلیلی. این دو دسته را از جهت تاکید کتاب بر موضوع هارمونی از یکدیگر جدا می‌کنند. هارمونی‌های کاربردی بیشتر به آموزش دستورالعمل‌های فن هارمونی می‌پردازد با این هدف که خواننده پس از مطالعه، توانایی به کارگیری آن‌ها را در ساخته‌های خود داشته باشد.

اما کتاب‌های هارمونی تحلیلی ضمن آوردن دستورات این فن بیشتر به موضوع تجزیه و تحلیل آثار آهنگسازان می‌پردازد و از این طریق زمینه‌ی آموزش خواننده را فراهم می‌آورد. شاید در سطوح بالا و با نگاهی سختگیرانه بتوان گفت که دسته‌ی اول بیشتر با فرآیند تئوری موسیقی و آهنگسازی و دسته‌ی دوم با موسیقی‌شناسی مرتبط است. در این میان نباید فراموش کرد که بیشتر کتاب‌های معمول هارمونی دقیقا در یکی از دو دسته‌ی یاد شده نمی‌گنجد، بلکه به تناسب از هر دو روش بهره گرفته حتا اگر نام آن‌ها تنها به یکی از روش‌ها اشاره کند.

مجموعه‌ی دستورالعمل‌هایی که هارمونی نام گرفته می‌توان بر حسب قرار گرفتن در یکی از این دو دسته‌بندی مورد مقایسه قرار داد. این مجموعه دستورات در دوره‌های مختلف تاریخی و بر حسب سلیقه‌ها و سبک‌های متعدد در موسیقی تغییر کرده است؛ بنابراین اولین چیزی که می‌‌توان انتظار داشت، این است که پاسخ یا راه حل ارائه شده برای هر یک از پرسش‌ها در هارمونی برحسب این که کتاب مورد نظر در چه دوره یا وابسته به کدام یک از سبک‌های آموزشی است، متفاوت باشد. بر این اساس، انتخاب یک (یا چند) موضوع و مقایسه‌ی آن‌ در کتاب‌های مذکور می‌تواند اطلاعاتی در مورد روش‌های آن‌ بدست دهد.

روش‌های آموزش‌ هارمونی به این منظور طراحی می‌شود که هنرجویان علاقه‌مند را با این فن و ادبیات موسیقایی -که بر اساس آن در چند صد سال تکمیل شده- آشنا کند و بعدها بتوانند روش‌شناسی آن را (و نه عین دستورالعمل‌ها) در ساخته‌های خود به کار گرفته یا در هنگام نواختن آثار دیگران (اگر نوازنده‌اند) از بافت آن درک بهتری داشته باشند. کتاب‌های هارمونی از جهت فوق نیز قابل بررسی‌ است؛ یعنی می‌توان میزان آزادی را که به هنرجو می‌دهند بررسی و همچنین مطالعه کرد که آیا مجموعه‌ی تمرین‌هاخلاقیت هنرجو را تحریک می‌کند یا منجر به وابستگی او به مجموعه‌ی دستورات به عنوان راه‌حل‌های از پیش تعیین شده (و احتمالا غیر قابل تغییر) می‌شود (۶).

همین‌طور روش‌ها و کتاب‌ها از منظر تاریخی نیز قابل مقایسه است. گاه در کتاب‌های هارمونی (حتا انواع کاربردی) بدون این که اشاره‌ای به تقدم و تاخر تاریخی فنون بشود نوعی نظم زمانی در ارائه‌ی مطالب به چشم می‌خورد و گاه نیز چنین نظمی در ارئه‌ی مطالب وجود ندارد که به روند آموزش هنرجویان این درس لطمه وارد می‌کند.

انتخاب مثال‌های کتاب نیز گاه اطلاعاتی به خواننده می‌دهد و او را در یک جهت‌گیری خاص هدایت می‌کند. این انتخاب از دیدگاه تاریخی مورد بررسی قرا ر گرفت، اما از دیدگاه‌های دیگری نیز قابل بررسی است. برای مثال اگر دو نویسنده برای نمونه‌ی یک حل به خصوص دو اثر متفاوت را برگزیده‌ باشند و این انتخاب هدف خاصی را دنبال کند، دیدگاهی که موجب چنین انتخابی شده، می‌تواند به عنوان معیاری برای مقایسه مورد استفاده قرار گیرد.

بیشتر مهارتی که از کتاب‌های هارمونی به هنرجوی خواننده منتقل می‌شود، نه از طریق مطالعه‌ی دستورالعمل‌ها بلکه به خاطر انجام تمرین‌هایی است که در متن هر کتاب موجود است. چالش‌هایی که در این تمرینات پیش می‌آید به هنرجو کمک می‌کند تا حالت‌های بیشتری از مسئله راببیند و به راه حل های بیشتری برای آن بیندیشد. در بعضی کتاب‌ها نیز تمرین‌ها به گونه‌ای طراحی شده که خلاقیت هنرجو را بیشتر شکوفا کند. بدین ترتیب چیدمان تمرین‌ها و مسائلی که در آن‌ها پیش می‌آید نیز می‌تواند در مقایسه‌ی این نوع کتاب‌ها مورد بررسی باشد.

روش نشانه‌گذاری هر یک از کتاب‌ها نیز ممکن است به عاملی برای مقایسه تبدیل شود. نوشتن اعداد و علامت‌ها برای نشان دادن وضعیت و وصل آکوردها از دیر باز (باس شیفره به عنوان یک روش مختصرسازی از دوره‌ی باروک به کار می‌رفته است) رواج داشته و چون در همه جا به یک شکل مورد استفاده نیست می‌توان آن را برای مقایسه‌ی کتاب‌ها به کار گرفت.

دست آخر، دیدگاه زیباشناسانه‌ای که کتاب القا می‌کند موضوع جالبی برای بررسی است. هر چند در کتاب‌های هارمونی کمتر دیده شده نویسندگان به طور مستقیم سعی در هدایت زیباشناسانه‌ی خواننده کنند (۷)، اما این کار به طور غیر مستقیم در تمامی کتاب‌ها انجام می‌شود.

پی‌‌نوشت‌ها
۶- احتمالا این گرایش به آهنگسازان روس در [۳] و [۸] علاوه بر روس بودن مولفان و علاقه‌ی طبیعی آنان به مکتب ملی‌شان، به شرایط زمان تالیف و انتشار کتاب‌ها هم برمی‌گردد. در اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی به‌خصوص در عصر استالین، تمایل به اهمیت بخشی به پدیده‌های روسی مشاهده می‌شد و اغلب تا حد اعمال فشار برای دادن اهمیت بیش از حد به رخدادهای داخلی در مقایسه با آنچه در جهان غرب گذشته بود یا می‌گذشت، پیش می‌رفت. نمونه‌هایی از این روش در علم حتا به بازنویسی موقتی تاریخ علم در دوره‌ی حکومت استالین هم منجر شد (برای مثال قضیه‌ی لیسنکو و دانش ژنتیک).
۷- در این مورد و بعضی موارد بعدی مثل شکوفایی خلاقیت هنرجویان، نقش مربیان را نیز نباید دست کم گرفت.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (VI)

برخی از نویسندگان از دگره ای استفاده می کنند که در آن اعداد مختلفی، بسته به برخی از ویژگی های ساز یا رویداد، ممکن است در فواصل زمانی ظاهر شوند: حجم صدای آن، نوع زخمه زنی، یا دیرش آن. برای مثال، برآون دامنه ی رویداد های نت را به وسیله ی دیرش زمانی سنجش می کند (Brown 1993)، که ممکن است هنگام تلاش برای کشف خودکار وزن مفید باشد. در این طرح، ریتم ایو عبارتست از:

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

از روزهای گذشته…

رمضان: سبک آهنگسازی آهنگسازان ایرانی بی ارتباط با عصر زندگی آنهاست

رمضان: سبک آهنگسازی آهنگسازان ایرانی بی ارتباط با عصر زندگی آنهاست

در مورد این سوال شما باید بگویم، خب قطعاتی که ابتدای قرن، مثلاً حدود ۱۰۰ سال پیش نوشته شده اند، بعضی از این آهنگ ها به نسبت خیلی ابتدایی هستند، فقط می توان گفت یک هارمونیزاسیون است، روی یک سری تم های ایرانی که به هر صورت وقتی که موسیقی غربی وارد کشور ایران شد، در آن زمان هنوز پیانیست های حرفه ای از غرب به ایران نیامده بودند که این ساز را به صورت حرفه ای آمورش دهند و پیانو در حقیقت ساز دوم بوده است که در کنار سازهای نظامی که تدریس می شده و در حقیقت پیانو برای درس های هارمونیک استفاده می شده است و همینطور به عنوان یک ساز دوم موزیسین ها روی آن کار می کردند.
لقمان علی، درامر مسلمان (I)

لقمان علی، درامر مسلمان (I)

لقمان علی یک نمونه کامل است، یک الگوی تاریخی… موزیسینی اصیل که پیوسته در حال سفر است. با اینکه زمان و مکان به دنیا آمدنش کاملا مشخص است اما پس از آغاز فعالیت حرفه ایش خانه خود را در هر نقطه ای از دنیا می داند. او تحصیلات موسیقیایی خود را در نوجوانی یعنی در دهه های افسانه ای ۵۰ و ۶۰ قرن بیستم، در موسیقی گاسپل (Gospel Music)، بلوز، موسیقی ریتم و بلوز (R & B) و جز انجام داد.
“ناگهان رستخیز”

“ناگهان رستخیز”

به تازگی احمد پژمان، اثری را به سفارش حوزه هنری بر روی اشعار مولانا برای ارکستر سمفونیک و کر تنظیم کرده است که چند ماه است که ضبط آن به اتمام رسیده ولی هنوز توسط انتشارات حوزه هنری به بازار نیامده است. این اثر یکی از معدود آثار سمفونیک سمفونیک ساخته شده توسط این آهنگساز برجسته است در ۳۰ ساله اخیر.
صمد پور: براى بعضى اتفاقات، پشت دست خایانم!

صمد پور: براى بعضى اتفاقات، پشت دست خایانم!

مى توانم بگویم که یادم نیست چطور! موسیقى درونى ترین لایه ى حس و وجود من بود و شخصى ترین انتخاب. هرچند نمى دانم که با این حس عمیق چه کرده ام و چقدر موفق بوده ام. در خانه اى بزرگ شدم که انواع و اقسام سازها در آن بود به لطف برادرهاى بزرگ تر! ولى بازى کردن با سازها از بچگى عادت شد و بعدتر جنگ مقدارى رشته ى پیوندم با موسیقى را براى چند سالى گسست تا دوباره از ١۴ سالگى با تار آموختن را شروع کردم و بالاخره راضى شدم در ١٧ سالگى به کلاس آقاى ظریف بروم.
متبسم: در کنار جوانان با افتخار ساز می زنم

متبسم: در کنار جوانان با افتخار ساز می زنم

در یک گروه بزرگ نوازندگان مشکل شنیدن یکدیگر را دارند و به همین دلیل نیاز به کسی است که همه از او پیروی کنند و سرعت ضرب ها و اندازه نوانس ها را از وی بگیرند. بعلاوه در گروه مضراب همه چیز جنبه آموزشی دارد و بنای کار حرفه ای نیست، از این رو انتظار هم در همین حد است.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه چهارم

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه چهارم

در بخش اول این مبحث، به تعاریف و مفاهیم موسیقی‌شناسی و رشته‌های وابسته به آن پرداخته می‌شود. این مفاهیم و دسته‌بندی‌ها تاحدود زیادی پایه‌گذار و تعیین کنندۀ چارچوب شاخه‌های اتنوموزیکولوژی می‌باشند.
رهبر ارکستر

رهبر ارکستر

رهبر ارکستر کیست؟ وظیفه او چیست؟ چگونه با نگاه ها و اشاره هایش همه سازها را کنترل و هدایت می کند؟ چرا با این وجود بسیاری از مردم در این فکر هستند که او در میان نوازندگان کار خاصی انجام نمی دهد؟ آیا او تنها، فردی است که باید لباسهای شیک و تمیز بپوشد و مانند ناظم یک مدرسه به هنگام اجرا مراقب حرکات نوازندگان باشد؟
نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VI)

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VI)

در اجراهای دیگر مانند ردیف آوازی محمود کریمی به شور بم هم اشاره می شود که «درآمد خارا » نام دارد. اما اگر اینجا هم «تجزیه» کنیم، می بینیم که ارزش صدا هادر شور بم، کمتر از صدا های اصلی در فاصله فا تا دو است.
سیستم فیثاغورثی و اعتدال مساوی (IV)

سیستم فیثاغورثی و اعتدال مساوی (IV)

اعداد ۱۲ و ۱۲- مرز های Boundary چرخه یا تعداد جمع شدن و کم شدن پنجم ها یا به عبارت صحیح تر بالا و پایین رفتن از نردبان پنجم ها را نشان می دهد . در این شکل جایگاه درجات مختلف چرخه های بالارونده و پایین رونده پنجم در ساختار گام ۲۴ قسمتی نامساوی دیاتونیک – کروماتیک فیثاغورثی نشان داده شده است :
درباره موسسه فرهنگی هنری «پل هنر»

درباره موسسه فرهنگی هنری «پل هنر»

یکی از این راه های ارتباطی بین ایران و کشور اتریش برقرار گردیده؛ با توجه به فعالیت هنرمندان ایرانی مستعد در زمینه موسیقی و خلا امکانات مناسب در امور آموزش و اجرایی و از سوی دیگر مطرح بودن و بالا بودن سطح کیفی این رشته در کشور اتریش، این موسسه فرهنگی هنری «پل هنر» در نظر دارد جهت ارتقای سطح کیفی و هنری در حوزه موسیقی و مبادلات علمی و تکنیکی در این زمینه و حمایت از هنرمندان ایرانی، فرصتی مناسب برای آنان فراهم آورد.