خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (VI)

نتیجه
۱- خیام در شیوه ثبت ذو الاربع‏هاى عصر خود از روش حکیم سلف خود ابو نصر فارابى که در کتاب جامع موسیقى کبیر بیادگار مانده است، پیروى کرده است. در بعضى موارد مانند ذو الاربع‏هاى شماره ۳-۵-۱۳۸ خود خیام آنها را با انواعى که فارابى آورده است، مقایسه کرده است. نگارنده این مقاله با تعجب ملاحظه نمود که ترتیب توالى شماره ذو الاربع‏هاى ارجاعى به فارابى (توسط خیام) برحسب تصادف! با اعداد سرى فیبوناچى ریاضى دان مشهور ایتالیائى (درگذشت حدود ۱۲۵۰ میلادى) مطابقت دارد! در اعداد فیبوناچى هر عدد مساوى حاصل جمع دو عدد ماقبل خود است.

۲- خیام در توصیفات خود به رساله‏هاى موسیقى ابن سینا (۳۷۰-۴۲۸ ق) بویژه کتاب شفا و فصول مربوط به ابعاد و اجناس موسیقى آن توجه خاص داشته است و در ردیف ۹ و ۱۰ از اقسام بیست و یک گانه ذو الاربع‏هاى خود از ابن سینا یاد کرده است.

۳- علاوه بر جنبه‏هاى نظرى موسیقى که در زمان خیام جزئى از ریاضیات بشمار مى‏آمده است، آنچنانکه از جمله‏هاى خیام برمى‏آید، او داراى حس تشخیص نغمات مطبوع موسیقى بوده است. احتمال دارد خیام هم مانند اکثر شعراى آن عهد بصورت عملى هم دستى در نوازندگى داشته است. در مکتب قدیم موسیقى شناسان ایرانى مانند فارابى و خیام، آزمایش عملى و تشخیص مطبوع بودن نغمه‏ها به گوش مورد نظر بوده است و این راه را براى پیشرفت هم آهنگى موسیقى هموار مى‏کرده است.

۴- برخى از گوشه‏هاى دستگاههاى موسیقى کنونى ایرانى با آنچه خیام در رساله خود آورده است، قابل تطبیق است و این اصالت موسیقى دستگاهى کنونى ایران را که توسط استادان دوره قاجار روایت شده است مى‏رساند و نشان مى‏دهد که موسیقى سنت دستگاه ایرانى ریشه در فرهنگ گذشته ایران را دارد.

توضیحات:
۱- استخراج و تبدیل ارقام ریاضى رساله خیام به واحد موسیقائى-فیزیکى و تطبیق آن با گام موسیقى کنونى ایران حاصل بررسى‏هاى آزمایشگاهى نگارنده است.
۲- «سنت» واحد موسیقى، مورد استفاده در سنجش‏هاى صورت شناسى از ابتکارات الکساندر.ج.الیس (۱۸۱۴-۱۸۹۰ م) دانشمند انگلیسى است. او یک اکتاو موسیقى را به ۱۲۰۰ سنت تقسیم کرد.
۳- صوت بنیادى صوتى است که به هنگام تکلم یا آواز توسط ارتعاش تارهاى صوتى حنجره ایجاد مى‏شود.
۴- اکتاو (هنگام): فاصله دونت تکرار شونده هم نام را که بسامد یکى از آنها دو برابر نت دیگرى باشد اکتاو گویند.
۵-بسآمد (فرکانس): عبارت است از تعداد حرکات نوسانى یا ارتعاش در ثانیه.
۶- گام عبارت است از اجراى متوالى صورت‏هاى مابین یک اکتاو که با فاصله‏هاى معین و حساب شده دنبال هم قرار گیرد.
۷- ذو الاربع (دانگ): عبارت است از چهار نت پى در پى که حدود آن یک فاصله چهارم درست (دو پرده و یک نیم پرده) را تشکیل بدهد.
۸- فاصله ساختارى: این فاصله بین دو صداى اصلى است که نقاط اتکاء یا عطف ملودى را تشکیل مى‏دهد. هر یک از این دو صدا مى‏تواند به عنوان نت فوقانى یا زیرین فاصله ساختارى برداشت گردد.
۹- نام نت‏ها با حروف الفبا عبارت است: C (دو)، D (ر)، E (مى)، F (فا) G (سل)، A (لا)، B (سى).
۱۰- موتیو، کوچک‏ترین ارکان یا جزء یک کمپزیسیون (قطعه ساخته شده توسط آهنگساز) است.
۱۱- سری وکرن: از اصطلاحات ابتکارى علنیقى وزیرى است. برحسب یافته‏هاى آزمایشگاهى نگارنده، سرى حدود ۴۵ سنت بیشتر از نت (خنثى) مربوط در گام ایرانى و حدود ۳۵ سنت در گام تعدیل شده باخ است. کرن حدود ۷۰ سنت کمتر از نت (خنثى) مربوطه در گام ایرانى و ۶۵ سنت کمتر از نت مربوطه در گام تعدیل شده باخ است.
۱۲- دیز: نت را نیم پرده بالاتر مى‏برد یعنى صداى آن را نیم پرده زیرتر مى‏کند.

اصطلاحات موسیقى مندرج در این مقاله و معادل انگلیسى آن
۱- آهنگ کلام‏
Intonation -2
۳- بسامد – Frequency
۴- تار آواها – Vocal Cards
۵- جنس لین -‏ Minor
۶- جنس قوى‏ – Major
۷- خرک‏ – Bridge
۸- دستگاه حافظ الاصوات‏ – Phonograph Wax Cylindre
۹- فاصله ساختارى‏ – Strctural
۱۰- موتیو – Motive
۱۱- واگ‏دار – Voiced Cosonants-
۱۲- هنگام -‏ Octave
فصلنامه فرهنگ

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مکتب و مکتب داری (IV)

نمونه ای دیگر، کنسرت گروه اساتید (به کوشش فرامرز پایور) در مایه دشتی به سال ۱۳۵۸ همراه صدای محمدرضا شجریان است. در آلبوم «پیغام اهل راز» استاد فرامرز پایور، روایتی دیگر و برداشتی خاص از تصنیف «خون جوانان وطن» اثر عارف را ارائه داده و یکی از زیبا ترین اجراهای استاد اسماعیلی در همین آلبوم است. ارتباط شنونده این آثار باصدای ضرب (تنبک) استاد، ارتباطی ناخودآگاه است. مانند ارتباط شنونده ارکستر سمفونیک با صدای کنترباس ها و ویولونسل ها و دست چپ پیانو.

یادداشتی بر آلبوم «گلعذار»

گوش‌ها را به شنیدن و چشم‌ها را به خواندن رنجه نساختن، در تنه‌ی موسیقی خلأ اندیشه و خِرد را با ایدئولوژی پر کردن‌، از هنر جز ژست گرفتنش را نداشتن، از جعل و شید تاریخ ساختن، کندذهنی و بی‌دقتی و درجا زدن در بنیان‌های سستِ آموزش‌های علیلِ آمیخته با انواع توهمات و خرافات، همه و همه ثمرِ آفت‌زده‌ای جز همان «انبساط خاطر» و زبان‌آوری‌های مجانی و بی‌باج در دورهمی‌های موسیقایی‌ای که حال به لطفِ بسترِ مهیا‌ی خانه‌ی عفافِ نشر در ایران رسمیت یافته‌اند نخواهد داشت.

از روزهای گذشته…

گروه موسیقی هه رمان

گروه موسیقی هه رمان

گروه سنتی کردی _ فارسی هه رمان در سال ۸۳ توسط آرش نجم الدینی و گروهی از نوازندگان کرد مثل: آراس رجبی نوازنده نی و منا سیمیاری نوازنده بم تار و داود رحمان پور نوازنده سنتور به خوانندگی مصطفی محمودی و شادی بهیار تشکیل شد. این گروه اولین کنسرت بزرگ خود را در آذر ماه ۸۶ در تهران تالار حرکت و کنسرت دوم را در سنندج برگزار کرد، بعد از آن در اردیبهشت ۸۷ در تالار فارابی کنسرت سوم خود را اجرا کردند؛ در اینجا مصاحبه ای با آرش نجم الدینی سرپرست این گروه را می خوانید:
ارکستر ایالتی باواریا

ارکستر ایالتی باواریا

ارکستر ایالتی باواریا (Bavarian State Orchestra) ارکستری متعلق به اپرای ایالتی باواریا می باشد. ارکستر باواریا در سال ۱۵۲۳ توسط لودویگ سنفل (Ludwig Senfl) در شهر مونیخ آلمان به وجود آمد. سنفل آهنگساز سوئیسی دوره رنسانس بود که در آلمان فعالیت هنری داشت. وی مشهورترین هنرجوی هنریش ایزاک (Heinrich Isaac)، همچنین مدیر موسیقی کاخ سلطنتی ماکسیمیلیان اول و چهره ای برجسته در توسعه روش “پولیفونیک فرانسوی-فلمیش” (Franco-Flemish polyphonic) در آلمان بوده است.
د-دورز (I)

د-دورز (I)

د – دُرز (The Doors) گروه راک آمریکایی که در سال ۱۹۶۵ در لس انجلس-کالیفورنیا تشکیل شد. در بیشترین مدت زمان بقای این گروه؛ جیم موریسون (Jim Morrison) خواننده، ری منزارک (Ray Manzarek) نوازنده کیبورد، جان دنسمور (John Densmore) درامر و روبی کریگر (Robby Krieger) گیتاریست گروه، بوده اند. در دهه ۱۹۶۰ آنان از جمله جنجال آفرین ترین گروهها بودند، به ویژه اشعار خشن موریسون و شخصیت غیر قابل پیش بینی وی بر روی سن معروف و بحث برانگیز بود.
تئوری بنیادین موسیقی (قسمت اول)

تئوری بنیادین موسیقی (قسمت اول)

ما برای انجام بسیاری از کارهایمان، به قوانین و استانداردها رجوع می کنیم، وقتی در موسیقی از چیزی به نام نت یا نگارش موسیقی به میان می آید، بی شک لازم است تا استانداردی وجود داشته باشد تا توانایی خوانش آن برای همه قابل دسترسی باشد. در موسیقی قاعده و قراردادهایی وجود دارد و این قانون و قواعد در تمام دنیا به یک شکل ثابتی قابل دسترسی است. با کمک تئوری موسیقی، هنرمندان موسیقی (و بخصوص اهالی موسیقی کلاسیک)، موسیقی را اجرا و آنالیز میکنند.
نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (III)

نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (III)

یکی از خصیصه های مهم آواز ایرج، یکدست بودن صدای او در بخش بم، میانی و اوج است، به تعبیر دیگر چنین تصور میشود که صدای بم و زیر او متعلق به دو خواننده میباشد، چراکه کمتر خواننده ای کل وسعت صدایش اینقدر در مهار و کنترلش است.
ECM

ECM

شرکت ECM (مختصر شده از عنوان Edition of Contemporary Music) یکی از شرکتهای معتبر در موسیقی میباشد که در سال ۱۹۶۹ در شهر مونیخ آلمان توسط Manfred Eicher تاسیس شد.
بازگشت به بلوز

بازگشت به بلوز

سالهای پایانی دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ دوران تحقیق و بررسی برای یافتن بهترین بستر موسیقایی برای استعدادهای مور بود. او مجددا” با فیل لینوت (Phil Lynott) همکاری کرد که حاصل آن تک ترانه قدرتمند و بسیار موفق Out In The Fields در سال ۸۵ بود.
منبری: علاقه زیادی به خلق موسیقی داشتم

منبری: علاقه زیادی به خلق موسیقی داشتم

با یکی از دوستانم آقای افشار که شاگرد ارشد آقای جعفری استاد هنرستان موسیقی بودند در آن سالها که نوازنده حرفه ای کلارینت هم بودند. ابتدا با متد رودولف و بعدها پوزولی را کار کردم. سلفژ ریتم هم شروع کردم و به موازاتش کلاس تنبک رفتم. سال بعدش توسط خود آقای شجریان به استاد پایور معرفی شدم که ایشان علاقه من را دیدند و با روی باز و مشفقانه بنده را پذیرفتند؛ بطوریکه من سازی هم نداشتم، یکی از سازهای خودشان را به من دادند و گفتند تا زمانیکه سازی تهیه کنی با این ساز تمرین کن. بعدها من با پس اندازم و با کمک و حمایت مادر بالاخره به قیمت ۲۵۰۰ تومان، یک ساز دم دستی و بازاری خریدم.
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (I)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (I)

مقاله ای که پیش رو دارید، نوشته ویکتور . آدوی بل است در باره وضعیت موسیقی ایران در سال ۱۸۸۵ میلادی که توسط حسینعلی ملاح به فارسی ترجمه شده و در سال ۱۳۵۳ در مجله «هنر و مردم» به انتشار رسیده که امروز اولین شماره آن را می خوانید.
از یافتن نسبت موسیقی با امر دراماتیک تا بررسی گرایشات موسیقی در قرن بیستم

از یافتن نسبت موسیقی با امر دراماتیک تا بررسی گرایشات موسیقی در قرن بیستم

«موسیقی و امر دراماتیک» و «گرایش‌های موسیقی قرن بیستم با نگاهی به تاریخ هنر» عناوین سخنرانی‌های آروین صداقت‌کیش و نیما عطرکار روشن هستند که دوشنبه، نهم اردیبهشت در قالب سمیناری در شانزدهمین هفته بزرگداشت تئاتر برگزار می‌شوند.