در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (III)

ضبط (صوتی) ردیف فقط برای حفظ و نگهداری (و نه در قالب یک اجرای هنری) کمی زودتر از نغمه‌نگاری آغاز گشت، اما بسیار دیرتر به عنوان وسیله‌ای برای انتقال دقیق (با مقاصد آموزشی) مورد قبول واقع شد. دلیل این موضوع شاید اعتماد بیشتر به نوتاسیون برای نگهداری و انتقال صحیح مطالب (به عقیده‌ی مرسوم آن زمان) باشد، از سوی دیگر کیفیت پایین دستگاه‌های ضبط صدا و در اختیار نبودن‌شان (۱۰) و همچنین مدت زمان محدود ضبط صدا روی صفحه (که بیشتر با اندازه‌ی یک یا چند گوشه متناسب بود تا یک دستگاه) نیز ممکن است باعث این موضوع شده باشد.

اولین مجموعه‌ای که می‌توان آن را یک ضبط از ردیف دانست، شامل حدود ۳۴ صفحه از اجرای بهترین نوازندگان دربار پس از سال ۱۲۸۵ (خورشیدی) (نک. فهرست در سپنتا ۱۳۷۷: ۱۴۴-۱۴۳) است. در این ضبط با توجه به مدت زمان هر یک از صفحه‌ها، هر دستگاه بر روی چند صفحه ضبط شده، و (اگر آن را یک ضبط کامل از ردیف بدانیم) از این لحاظ که تنها نمونه‌ی موجود است که چند استاد آن را اجرا کرده‌اند، منحصر به‌فرد است (۱۱).

از این نمونه که بگذریم دیگر نمونه‌ها در سال‌ها‌ی بعد در وزارت فرهنگ و هنر وقت، در رادیو و تلویزیون ملی (و بعد‌ها مرکز حفظ و اشاعه‌ی موسیقی ایران که به همین سازمان وابسته بود) یا توسط افراد علاقه‌مند (با دستگاه‌های ضبط شخصی) ضبط شده‌ است. از آنجا که میان زمان صدابرداری و انتشار بیشتر این آثار فاصله‌ی زمانی زیادی موجود است، تاریخ ضبط بیشتر آن‌ها قابل دسترسی نیست، از طرفی شناسنامه‌ی آثار صوتی در ایران معمولا اطلاعات مربوط به تاریخ ضبط و گاه انتشار را در بر نمی‌گیرد، به همین دلیل تقدم و تاخر ضبط این آثار را نیز به سختی می‌توان مشخص کرد (۱۲).

در مورد این که پدیدآورنده یا مولف ردیفی که نوشته می‌شود در اصل کیست، بحث‌های فراوانی وجود دارد. به خصوص برای ردیف‌ استادان دوره‌ی قاجار، غیر از نام استادی که ردیف به او منسوب است نام یک یا دو راوی و نغمه‌نگار نیز باید نقل شود. از آن‌جا که برای هدف این مقاله بیشتر دانستن و جستجوی نام نغمه‌نگار مهم بوده و همچنین نام مولف (پدیدآورنده) اصلی بسیاری از ردیف‌ها یکی است (برای مثال نک. نگارش‌های مختلف ردیف میرزاعبدالله در زیر)، منابع فهرست شده در این کتاب‌شناسی بر اساس نام نغمه‌نگار مرتب شده‌ است. اطلاعات مربوط به روایت ردیف‌ها را معمولا می‌توان از روی عنوان آن استخراج کرد. به دلیل این‌که تاریخ چاپ هر یک از منابع تنها از روی نمونه‌ی در دسترس و نه اولین یا آخرین چاپ نقل شده است مرتب‌سازی فهرست بر اساس تاریخ انتشار درست به نظر نرسید.

کتابشناسی
(***) آذرسینا، مهدی ۱۳۷۹ موسیقی ایران ردیف میرزا عبدالله-برومند. تهران: سروش.
(***) ابراهیمی، محمدرضا؛ صمدپور، علی ۱۳۷۷ ردیف سه‌تار استاد سعید هرمزی. تهران: ماهور. (مجموعه‌ی همساز دوره‌ی دوم از شماره‌ی ۱ تا ۱۰).
(**) اژدری‌، یاسین ۱۳۸۰ ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران: راست کوک، چپ کوک ویژه نی نوازان. سی‌نا.
(**) اطرایی، ارفع ۱۳۸۲ هفت دستگاه و پنج آواز موسیقی ایرانی برای سنتور بر اساس روایت محمود کریمی. چاپ دوم، تهران: ماهور.
(**) بهجت، احد ۱۳۷۹ موسیقی دستگاهی ایران: ردیف میرزا عبدالله، روایت نورعلی خان برومند. تهران: ماهور.
(*) پایور، فرامرز ۱۳۵۹ دوره‌ی عالی برای سنتور. نامعلوم.
(***) ۱۳۷۸ ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی به روایت استاد عبدالله دوامی. چاپ دوم، تهران: ماهور.
(-) پورعیسی، سمن ۱۳۹۰ ماهور به قلم مخبرالسلطنه: نگاهی به نت‌نویسی مهدیقلی هدایت از هفت دستگاه موسیقی ایران به روایت منتظم الحکما. تهران: فرهنگستان هنر. (۱۳)
(***) پیرنیاکان، داریوش ۱۳۸۰ موسیقی دستگاهی ایران ردیف میرزا حسینقلی به روایت علی اکبر شهنازی. تهران: ماهور.
(*) تجویدی، علی ۱۳۷۰ موسیقی ایرانی. تهران: سروش. (۲ جلد).
(***) ترابی، مهرداد ۱۳۸۰ ردیف میرزا عبدالله برای سه‌تار. تهران: تصنیف.
(**) جهانبانی، عبدالله ۱۳۸۴ ردیف هفت دستگاه موسیقی ایران برگرفته از استاد آقا‌حسینقلی برای دوره‌ی عالی ویلن. تهران: رهام.
(*) حضرتی، حسین ۱۳۷۹ دستگاه سه‌گاه. تهران: پارت.
(***) دورینگ، ژان ۱۳۷۰ ردیف سازی موسیقی سنتی ایران روایت نورعلی برومند. تهران: سروش.
(*) صبا، ابولحسن ۱۳۷۹ دوره‌ها‌ی سنتور ردیف استاد ابوالحسن صبا (دوره‌ی ۴ جلدی). زیر نظر فرامرز پایور، تهران: ماهور (منتخب صبا، ۱۸ چاپ به صورت ۴ جلد جداگانه که تاریخ چاپ اول جلد اول آن ۱۳۲۸ است).
۱۳۸۳ دوره‌های ویلن ردیف استاد ابولحسن صبا (دوره‌ی ۳ جلدی). ویرایش و بازنویسی مجید اطمینان، تهران: صفی‌علیشاه. (۱۴)
نامعلوم دوره‌ی اول تار وسه‌تار ردیف استاد ابولحسن صبا. تهران: ؟.
(***) طلایی، داریوش ۱۳۷۶ ردیف میرزا عبدالله: نت‌نویسی آموزشی و تحلیلی. چاپ چهارم، تهران: کاراپیام (مولف، ماهور).
(**) طهماسبی، ارشد ۱۳۷۴ جواب آواز بر اساس ردیف آوازی به روایت استاد محمود کریمی برای تار و سه‌تار. تهران: ماهور.
(***) ظریف، هوشنگ ۱۳۸۰ دستگاه راست و پنج‌گاه. تهران: ماهور.
(*) عسگری‌فراهانی،حاتم ۱۳۷۷ ردیف آوازی ماهور: و سه‌تار داریوش صفوت. دانشگاه هنر.
(**) فریدونی، نیما ۱۳۸۴ جواب آواز استاد عبدالله دوامی (ویژه‌ تار و سه‌تار)، تهران: پارت.
(**) کاربند، شاملو ۱۳۷۹ ردیف‌های کامل شور و ماهور (برای ویولون و کمانچه)، تهران: مولف.
(***) کامران، طلیعه و منا، شهاب ۱۳۸۸ بخش‌هایی از ردیف حبیب سماعی به روایت طلیعه کامران، تهران: نشر موسیقی عارف.
(**) کامیان، جهانگیر ۱۳۸۳ ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی اثر استاد موسی معروفی برای ویلن، فلوت، نی. تهران: رهام. (***) کیانی، مجید ۱۳۶۹ دستگاه شور ردیف میرزا عبدالله. تهران : نشر نی.
(*) لشکری، منوچهر ۱۳۸۲ ردیف آوازهای ایرانی برای ویلن، کمانچه، فلوت. تهران: چنگ.
(***) لطفی، محمد رضا ۱۳۵۴ موسیقی آوازی ایران (شور): ردیف استاد عبدالله دوامی. تهران: توس (گوتنبرگ [خرمشاهی ۱۳۸۳]).
(***) مسعودیه‌، محمد تقی ۱۳۷۶ ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود کریمی: آوانویسی و تجزیه وتحلیل. تهران: انجمن موسیقی ایران با همکاری ماهور.
(**/***)مشکری، مهران ۱۳۸۲ موسیقی آوازی ایران: ردیف عبدالله دوامی. تهران: سروستاه.
(*) معروفی، جواد ۱۳۷۲ ردیف موسیقی ایرانی برای پیانو. تهران: ایران صدا.
(***) معروفی، موسی ۱۳۲۷ دستگاه دشتی. تهران: لطف‌الله مفخم پایان.
(*/***) معروفی، موسی ۱۳۴۲ ردیف موسیقی ایران. تهران: اداره‌ی [کل] هنر‌های زیبا (سال انتشار این اثر در کتاب‌شناسی موسیقی ۱۳۲۱
[خرمشاهی ۱۳۸۳: ۲۴۷] و اداره‌ی هنرهای زیبا به صورت وزارت فرهنگ و هنر آمده است) (ماهور/ انجمن موسیقی ایران).
(**) مفخم‌پایان، لطف‌الله ۱۳۵۶ دستگاه‌های موسیقی سنتی ایران، گردآورده‌ی موسی معروفی از ردیف‌های آقامیرزا عبدالله، آقاحسینقلی و درویش خان. تهران: انستیتوی موسیقی‌شناسی ایران.
(*) ملک، اسدالله ۱۳۷۳ ردیف اول، دوم و سوم موسیقی ایرانی. تهران: سنایی.
(***) منا، شهاب ۱۳۸۴ ردیف میرزا عبدالله برای سنتور بر اساس اجرای مجید کیانی. تهران: ماهور.
(***) مین باشیان، غلامرضا ۱۲۹۰ دستگاه ماهور، برلین: ؟.
(***) ندیمی، بهزاد ۱۳۸۳ ردیف میرزا عبدالله برای سنتور [بر اساس اجرای] پشنگ کامکار. تهران: نشر هستان.
(**) نریمان، منصور ۱۳۸۹ ردیف موسیقی ایرانی برای عود، تهران: سوره مهر.
(***) وهدانی، رضا ۱۳۷۶ ردیف سازی موسیقی سنتی ایران به روایت استاد بزرگ علی اکبر شهنازی، معروف به روایت ردیف میرزا حسینقلی. سازمان فرهنگی و انتشاراتی جام.
(***) هدایت، مهدیقلی ۱۳۰۸ مجمع‌الادوار. نسخه‌ی خطی. کتابخانه‌ی دانشگاه تهران. (۱۵)
(***) نامعلوم (۱۶) ۱۳۷۷ ردیف دوره‌ی عالی: استاد علی اکبر خان شهنازی. تهران: نشر آروین.

پی نوشت
۱۰- دوره‌ی اول ضبط‌های موسیقی زمانی انجام شد که هنوز در ایران دستگاه ضبط صدا با کیفیت مناسب و صنعتی موجود نبود؛ به ناچار موسیقی یا باید در خارج از ایران ضبط‌ می‌شد یا متخصصان شرکت‌های ضبط به ایران می‌آمدند.
۱۱- تشخیص این موضوع که کدام ضبط یک ضبط ردیف است، به این دلیل که اجرای ردیف موضوع اکثر آثار صوتی موسیقی ایران است و همچنین این‌که در اجراهای قدیمی نوازندگان عملا خیلی از ردیف دور نمی‌شوند، بسیار دشوار است به همین علت در این مقاله تنها ضبط‌هایی که حاوی تمام ردیف یا بخش‌هایی از ردیف و اجرای یک نوازنده یا خواننده (به غیر از اولین نمونه‌ی ضبط ردیف) را شامل می‌شود مورد توجه قرار گرفته‌ است. برای مثالی از دشواری تشخیص میان یک اجرای هنری و یک ضبط ردیف می‌توان اشاره کرد به (لطفی ۱۳۶۹: ۹) در آنجا محمدرضا لطفی آلبوم «به یاد سید حسین طاهرزاده» را تحت عنوان «ردیف طاهرزاده به روایت نگارنده» و جزئی از دسته‌بندی روایت‌های دیگری که مهجور مانده‌‌اند آورده در حالی که چنین اثری را طبق دسته‌بندی‌ها و تعاریف مقاله‌ی حاضر به سختی یک ضبط ردیف به حساب آورد.
۱۲- تاریخ‌هایی که گاه در متن همراه شناسنامه‌ی آثار صوتی آمده همگی تاریخ انتشار است. گاهی که تاریخ ضبط نیز مشخص بوده در پرانتز در کنار تاریخ انتشار آمده و با حرف «ض» (مخفف ضبط) متمایز شده است.
۱۳- این منبع را که ترکیبی است از یک تاریخچه‌ی نسبتا مفصل درباره‌ی مهدیقلی هدایت، روش نغمه‌نگاریش و البته نغمه‌نگاری مجدد دستگاه ماهور با استانداردهای امروزی از روی نوشته‌های او، به جهت دربرداشتن نغمه‌نگاری کامل یک دستگاه این نمونه هم نغمه‌نگاری ردیف در نظر گرفته و فهرست شد. به دلیل اینکه کار سمن پورعیسی به نوعی برگردان مستقیم روش نغمه‌نگاری هدایت به روش امروزی است -و با هیچ یک از گونه‌های سه گانه که در متن مورد بحث قرار گرفت، تطابق ندارد- بنابراین با نشانه‌ی (-) از دیگر نغمه‌نگاری‌ها متمایز شد.
۱۴- در مورد منابعی که چندین بار چاپ شده‌ تنها چاپ آخر که احتمالا در دسترس است مورد توجه قرار گرفته، و گاهی نیز به‌دلیل عدم دسترسی به چاپ آخر، همان نسخه‌ای که در دسترس بوده فهرست شده است. اگر چاپ‌های مختلف را ناشران مختلفی انجام داده باشند در پایان تنها به نام دیگر ناشران اشاره می‌شود.
۱۵- این منبع عینا از فهرست منابع مقاله‌ی «نقد و بررسی نگارش ژان دورینگ از ردیف میرزا عبدالله» نقل شده است. تاریخ پایان این کتاب در مقاله‌ی «موسیقی‌شناس» در مجله‌ی موزیک ایران نقل شده است. (نک. کتابنامه). در این مقاله به عکس مقاله‌ی فرشاد توکلی نغمه‌نگاری ردیف از مجمع‌الادوار مخبرالسلطنه جدا دانسته شده است (گویا هم تحت عنوان رساله‌ی ابجدی و هم به صورت ضمیمه‌ی مجمع‌الادوار به چاپ رسیده). تاریخ چاپ این اثر را کتاب‌شناسی‌های دیگر زمان‌های متفاوتی ذکر کرده‌اند: «دستور ابجدی در کتابت موسیقی» (خرمشاهی ۱۳۸۳) چاپ ۱۳۱۷، «مجمع الادوار» (میرعلی‌نقی ۱۳۸۶: ۳۱۲) چاپ سنگی ۱۳۱۷ و «مجمع الادوار و دستور ابجدی» ۱۳۰۸ (میرعلی‌نقی ۱۳۸۶: ۳۱۲). به این ترتیب باید نتیجه گرفت که با وجود این‌که احتمالا نغمه‌نگاری ردیف از سال۱۲۹۴ تا ۱۳۰۱، یا به قولی دیگر از۱۲۹۴ تا ۱۳۰۰ به درازا کشیده (پورعیسی ۱۳۹۰: ۱۶) اما تا سال ۱۳۰۸ (و شاید تا ۱۳۱۷) به چاپ نرسیده بوده است. به هر حال تاریخ ۱۳۰۸ به عنوان اولین چاپ این کتاب در نظر گرفته شد.
۱۶- در متن این اثر به این‌که نغمه‌نگاری را چه کسی انجام داده اشاره‌ای نیست فقط از «آقای صالحی» تشکر شده است. احتمال دارد که نغمه‌نگاری این ردیف را او انجام داده باشد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیانیه گروه کر شانته درباره عدم حضور در جشنواره موسیقی فجر

هنر برای هنرمند اعتراض است. او این اعتراض را نثار هرچیزی می‌کند که مانع رشد است و سلامت. تراژدی یونانی با سرنوشت انسان دست‌وپنجه نرم می‌کند، موسیقی بتهوون بر روزمرگی می‌تازد، شعر حافظ از تزویر و ریا می‌نالد، و نقاشی‌های کاراواجو تا اعماق درون شخصیت‌هایش را به‌مبارزه می‌کشد.

رمضانیان: دولت وظیفه‌اش اعتماد به ملت است

روشن است. چون این برنامه‌ها برای ماست. دولت وظیفه‌اش اعتماد به ملت است. اگر جشنواره‌ی فجر در تعامل مستقیم با محیط‌های آکادمیک موسیقی و جامعه‌ی جدی هنری باشد و سیاست‌هایی را پیاده کند که به نفع دانشجویان موسیقی، موسیقی‌دانان جدی، و هنر فاخر است، چرا شرکت نکنیم؟ باورتان می‌شود من تابه‌حال یک بار در یکی از اجراهای جشنواره‌ی فجر شرکت نکرده‌ام. چون اصلاً سیاست‌هایش را به رسمیت نشناختم. اصلاً انگار نه انگار که دانشجوی موسیقی، و متخصصان بسیار حرفه‌ای در این جامعه حرفی برای گفتن دارند. برای من جشنواره‌ی موسیقی فجر در این سال‌ها با جشنواره‌ی مد و لباس‌اش فرقی نداشته. اما خب امسال به‌خاطر برگزیده‌ها گفتیم شرکت می‌کنیم. چون لااقل در بخشی از سیاست‌گذاری‌اش به‌نحو غیر مستقیم سهیم بودیم.

از روزهای گذشته…

شکوری: استاد باید شاگردش را به اطرافش حساس و هوشیار کند

شکوری: استاد باید شاگردش را به اطرافش حساس و هوشیار کند

اول از اینکه بنده به تدریس علاقه دارم و فکر می کنم وقتی که شما کاری را دوست دارید، خود به خود در آن ایده های نو هم دوست دارید بیاورید و با آن بیشتر می توانید کارهای که می خواهید را انجام دهید. بنده فکر می کنم درسی که من داده ام برای شاگردانی که ۵ ساله هستند یا کسانی که مثلا ۸۵ ساله هستند باید تفاوت داشته باشد ولی مسئله ای که در آن مشترک است آن وصلی است که به سازشان دارند، بنده به این موضوع تاکید می کنم برای آن که اگر آن را نداشته باشند و اگر واقعا ندانند که چکار دارند می کنند و برای چه دارند ساز می زنند به بی راهه می روند.
اولین کنگره‏ بین المللی موسیقی در تهران (II)

اولین کنگره‏ بین المللی موسیقی در تهران (II)

در یکی از جلسات، دکتر رعدی طی یک سخنرانی طولانی، مقام موسیقی را تشریح نمود و موسیقی را زبان و روح ملت‏ها نامید و گفت: «موسیقی زبانی است که بیگانه نمی‏شناسد؛ موسیقی گاهی از شعر مدد می‏گیرد؛ گاهی به شعر مدد می‏رساند؛ هر دو به یکدیگر نیازمندند، ولی اگر کار به دعوای بی‏نیازی کشد، شاید موسیقی بی‏نیازتر یا لا اقل کم‏نیازتر باشد.»
موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (II)

موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (II)

گفتیم که انتخاب حوزه کاری و عنوان مناسب به چه میزانی اهمیت دارد؛ حالا سئوال اینجاست که آیا یک نوازنده دوتار حق ندارد وارد حیطه موسیقی کلاسیک شده و دست به نوآوری هایی بزند؟
MIDI را بهتر بشناسیم – قسمت سوم

MIDI را بهتر بشناسیم – قسمت سوم

در نوشته های گذشته راجع به رابط MIDI ، نحوه برقرار کردن ارتباط میان سازها و کامپیوتر با یکدیگر و لوازم مورد نیاز برای اینکار صحبت کردیم. همچنین به بررسی انواع پیامها در ساختار نرم افزاری MIDI پرداختیم و به تشریح پیامهای نمونه هایی چون Note On / Note Off پرداختیم؛ هم اکنون توجه شما را به ادامه این سلسله مطالب جلب می کنیم.
کر شهر تهران آثار کرال قرن بیستم را اجرا می کند

کر شهر تهران آثار کرال قرن بیستم را اجرا می کند

گروه کر شهر تهران در روز ۲۸ آذر ماه ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۳۰، در تالار وحدت قطعاتی از موسیقی قرن بیستم را به رهبری مهدی قاسمی اجرا خواهد کرد. در بخش اول این کنسرت، آگنوس دئی (آداجیو) اثر ساموئل باربر و همچنین گلوریا اثر فرانسیس پولانک برای نخستین بار در ایران اجرا می شود. در بخش دوم این کنسرت، مگنیفیکات اثر جان راتر به اجرا گذاشته می شود. پندار پارسی کنسرت مایستر ارکستری است که در این اجرا گروه کر شهر تهران را همراهی می کنند.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (V)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (V)

معنی این نوع نگارش – هرچند کشش‌ها در نغمه‌نگاری ردیف نسبی و بسته به شرایط زمان اجرا است – این است که از دیدگاه بهجت (دست‌کم در نغمه‌نگاری) ریزهای با کشش نت سیاه باید پرتر اجرا شوند. به‌علاوه در مورد تک ریزها هم کتاب منا طیف گسترده‌تری از امکانات را در اختیار قرار می‌دهد. از نظر کشش تک‌های پیش از ریز هم این نوشته‌ها با یکدیگر یکسان نیستند؛ بهجت در بیشتر ریزهای سیاه، تک را دولاچنگ و ریز را مجموعه‌ی سه‌لاچنگ‌های سکستوله می‌آورد (به جز – بهجت: ۱۳۷۹: ۱۳ شماره‌ی ۲۴)، ندیمی هم با این که از سکستوله استفاده نمی‌کند تک ریز را به همین گونه تفسیر کرده در حالی که منا در همین ریزها همه جا تک را چنگ و ریزها را سه‌لاچنگ می‌گیرد که نتیجه‌اش ایجاد تضاد بیشتر میان تک‌ها و بدنه‌ی ریز است.
آموزش گیتار به کودکان (V)

آموزش گیتار به کودکان (V)

علم روانشناسی کودک تنبیه‌هایی که باعث سرخوردگی و تحقیر کودک شود را از اساس نفی و تقبیح می‌کند. مطلقا هنرجوی کوچک و دوست داشتنی ما علاقه‌ای به دیدن چهره‌ی عبوس و لحن صدای بالای مدرس ندارد که چنین برخوردی می‌تواند سوهان روح و مخل آرامش هنرجو شود و حتی باعث شود که از جلسه‌ی بعد در کلاس حاضر نشود!
کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت گروه موسیقی سرو آزاد در تاریخ ۱۹ مهر ماه ۱۳۹۲ با حضور افتخاری استاد مجید درخشانی در تالار وحدت برگزار شد. این کنسرت در دو بخش اجرا شد که در یک بخش، آثار اعضای این گروه و در بخش دیگر آثار استاد مجید درخشانی به اجرا رسید.
نقدی بر نوشته‌ی «وهم یا نبوغ»: زنجیره‌ی تقلیل، جبر و انفعال

نقدی بر نوشته‌ی «وهم یا نبوغ»: زنجیره‌ی تقلیل، جبر و انفعال

نوشته‌ «وهم یا نبوغ» دوست خوبم سعید یعقوبیان که در گفتگوی هارمونیک انتشار یافت با واکنش‌های مختلفی مواجه شد. عمده‌ی این واکنش‌ها معطوف به گزاره‌ی مبنایی نوشته یعنی پایین بودن ضریب هوش ایرانی‌ها در قیاس با مردمان سایر کشورهای جهان بود که از نظر نویسنده باعث افت کیفی آثار موسیقایی ایران می‌شود. مقصود نوشته‌ی حاضر امّا ردّ گزاره‌هایی مانند پایین بودن ضریب هوش ایرانیان نیست و مفروض من این است که نتایج اشاره ‌شده در نوشته‌ی «وهم یا نبوغ» قابل‌اطمینان‌ترین یافته‌ها در زمینه‌ی ضریب هوشی کشورهای مختلف هستند. آنچه به نقد آن خواهم پرداخت لایه‌ای دیگر – و به‌زعم من مهم‌تر – در تحلیل موجود در نوشته‌ی «وهم یا نبوغ» است.
موسیقی منبع الهام نابغه بزرگ  فیزیک

موسیقی منبع الهام نابغه بزرگ فیزیک

در سال ۲۰۰۵ مقارن با صدمین سالگرد قانون E=mc2، نشست ها و کنسرت های بسیاری در این زمینه برگزار شد و مقالات بسیاری در ارتباط با آلبرت انیشتین ارائه گردید. همچنین در ژانویه سال ۲۰۰۶ مراسم مشابهی به منظور بزرگداشت ولفگانگ آمادئوس موتزارت، یکی دیگر از نوابغ جهان، برگزار شد.