جلیل شهناز و چهارمضراب (VII)

جلیل شهناز
جلیل شهناز
از لحاظ جمله‌بندی تقسیم این قطعات به چند فراز جداگانه ممکن است. گاهی اوقات ارتباط جملات پیاپی در یک قطعه زیاد برقرار نیست. این موضوع نباید تعجب زیادی برانگیزد چرا که شرایط بداهه گاه استفاده از چنین تضادهایی را ایجاب می‌کند. علاوه بر این تضادها، گاه به نظر می‌رسد سکوت‌های میان جملات نیز کاربردی دوگانه می‌یابد؛ اولی که در جملات پیش مشخص شد اما دیگری ممکن است فراهم کردن فرصتی برای لختی اندیشیدن و آفریدن جمله‌ی بعدی باشد.

در میان آثار بداهه یا نیمه‌بداهه‌ی شهناز گاه پیش می‌آید که وی تصمیم می‌گیرد در اجراهای بعدی اثری را تکرار کند. این اتفاق کمتر در مورد چهارمضراب‌هایش رخ داده (به عکس پیش درآمدها) و نشان می‌دهد تلقی وی (و احتمالا دیگر نوازندگان هم عصر او) به این نوع قطعه بیشتر بداهه یا حداقل نیمه‌بداهه بوده است.

تضمین یا اشاره کردن به چهارمضراب‌های دیگر آهنگ‌سازان نیز در آثار او وجود دارد برای مثال چهارمضراب ماهور در [شهناز الف]. در این قطعه شهناز با وجود این که از پایه‌ای که خود ساخته شروع می‌کند پس از لختی با چهارمضراب منسوب به درویش خان -که البته تا حدودی آن را تغییر نیز داده- ادامه می‌دهد و پس از اتمام آن و دگره‌ای با تمپوی بالاتر از همین چهارمضراب قطعه را به پایان می‌برد.

پیشنهادهایی برای پژوهش‌های بعدی
رابطه‌ی گردش ملودی با ردیف در مکتب اصفهان و ساختار بیشتر آوازی و مبتنی بر شعر آن هنوز بررسی نشده و جا دارد که مورد پژوهش قرار گیرد. همچنین تکنیک‌های مخصوص تار که در این قطعات به کار رفته (چه در پایه، چه ملودی) نیز از جمله مسائلی است که می‌تواند کاویده شود.از طرفی بررسی سیر تحول ساختمانی این نوع قطعات در دوره‌های مختلف زندگی وی با دقت بیشتری قابل پی‌گیری است، به‌خصوص در دوره‌ی پس از عصر طلایی رادیو که برخی دیدگاه‌های موسیقایی در ایران تغییر کرد.

کتاب‌نامه
بهارلو، محمد
۱۳۳۹ کتاب ششم موسیقی ایرانی، تهران: فردوسی.


پایور، فرامرز
۱۳۶۸ سی قطعه چهارمضراب، اصفهان: انتشارات واحد سرود و موسیقی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی.


جعفرزاده، خسرو
۱۳۷۸ «فرم در موسیقی ایرانی»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، سال دوم، پاییز: ۴۷-۳۷٫
جم، افشین
۱۳۸۴ بررسی سیر تحول چهار مضراب نزد نوازندگان تار،استاد راهنما: کیوان ساکت، پ.ک، موسسه آموزش عالی سوره.

خضرایی، بابک
۱۳۸۳ «نگاهی به ساختار و نقش چهارمضراب در موسیقی ایرانی»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، سال ششم، شماره‌ی ۲۴، تابستان: ۱۴۲-۱۳۵٫

دورینگ، ژان
۱۳۸۳ سنت و تحول در موسیقی ایرانی، ترجمه‌ی سودابه‌ فضائلی، تهران: توس، چاپ اول.

ذوالفنون، جلال
۱۳۸۰ تجزیه و تحلیل موسیقی ایران، تهران: هستان، چاپ اول.


زونیس، الا
۱۳۷۷ موسیقی کلاسیک ایرانی، ترجمه‌ی مهدی پورمحمد، تهران: پارت، چاپ اول.

ستایشگر، مهدی
۱۳۷۴ واژه نامۀ موسیقی ایران زمین، تهران: اطلاعات، چاپ اول.

صداقت‌کیش، آروین
۱۳۸۴ «تحول چهارمضراب در صد سال گذشته»، متن منتشر نشده‌ی سخنرانی در تالار حافظ شیراز.

ظریف، هوشنگ
۱۳۸۷ جلیل شهناز: ۱۵ قطعه برای تار و سه‌تار، ویرایش هوشنگ ظریف وهوشنگ گرگین‌زاده، تهران: سرود، چاپ دوم.

فرزین، کیوان
۱۳۸۴ بررسی روند چهارمضراب در آثار ساخته شده برای سنتور،استاد راهنما: اسماعیل تهرانی، پ.کا، دانشگاه هنر.

فرهت، هرمز
۱۳۸۰ دستگاه در موسیقی ایرانی، ترجمه‌ی مهدی پورمحمد، تهران: پارت، چاپ اول.

کیانی، مجید
۱۳۷۱ ردیف هفت دستگاه موسیقی ایران، تهران: سروستاه، چاپ دوم.

لطفی، محمد رضا
۱۳۷۷ «تعاریف علمی موسیقی ایرانی: شناخت فرم‌های موسیقی ایرانی»، کتاب سال شیدا، شماره‌ی ۱، چاپ سوم: ۱۷۸-۱۶۱٫

Azadefar, Mohammad reza
۲۰۰۶ Rhythmic structure in Iranian music, Tehran: Univ. Of Art Press.

During, Jean
۱۹۸۲ ČAHĀRMEŻRĀB.In Encyclopedia Iranica, Edited by Yarshatir, Ihsan. London:
Routledge&Keganpaul: 630.

During, Jean, and Zia Mirabdolbaghi
۱۹۹۱ Translated by Manuchehr Anvar, Edited By Stephen Blum. Washington: Mega Publishers. Fahat, Hormoz

۲۰۰۱ Iran. InThe New Grove Dictionary Of Music And Musicians, Edited by Sadie, Stanley.Vol XII. Macmillan Publishers LTD: 521-46.

منابع صوتی و تصویری
آذرخش، مسیح
۱۳۸۵ دیسکوگرافی آثار ضبط شده چهارمضراب بر روی صفحات سنگی [سی دی سخنرانی در برنامه‌ی پژوهشی «چهارمضراب»به تاریخ ۱/۱۰/۱۳۸۵]، تهران: آوای مهربانی.

آقایی، سیامک
۱۳۸۲ بررسی مکتب استاد فرامرز پایور [فایل فشرده شده‌]، برنامه‌ی نیستان، رادیو فرهنگ

شهناز، جلیل
۱۳۷۸ چهارمضراب: بداهه‌نوازی‌های استاد جلیل شهناز، همراه تمبک محمد اسماعیلی، ناصر فرهنگ‌فر و…، تهران: چهارباغ. الف عطرافشان، تمبک: ناصر افتتاح، تهران: چهارباغ.

ب آوای جان: بداهه‌نوازی‌های استادان موسیقی ایران، کمانچه: اصغر بهاری، سنتور: رضا ورزنده، تمبک: ناصر افتتاح، تهران چهارباغ.

پ باغ نوا بداهه‌نوازی استاد جلیل شهناز، تهران چهارباغ.

ت دل من، آواز: علی رستمیان، به اهتمام فریدون شهبازیان، تهران: چهارباغ.

ث پانزده قطعه برگزیده برای تار از آثار استاد جلیل شهناز، تهران: چهارباغ.

دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی شماره ۱

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آثار مرتضی محجوبی به انتشار رسید

ردیف و قطعاتی از مرتضی محجوبی به انتشار رسید. این کتاب، حاصل اندیشه و انگیزه شهرام محذوف در تبدیل دست‌نوشته‌های مرتضی محجوبی به خط نت بین‌المللی است که با همکاری فخری ملک‌پور، در طول مدت ۳سال به انجام رسیده است که دارای ۱۲ مقام (شامل ۷ دستگاه و ۵ آواز) است. تنظیم تمامی پیش‌درآمدها، قطعات ضربی، تصنیف‌ها و رِنگ‌ها توسط شهرام محذوف صورت گرفته است.

همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (II)

این تجربه‌ای است که به ندرت می‌شود به آن رسید، و به‌نظر من همین گروه کر شهر تهران چه اعضای دائمی و چه اعضایی که به آن اضافه شده‌اند، این تجربه را همراه خودشان در زمان‌های طولانی خواهند داشت و همین باعث خواهد شد که مطمئناً بیشتر علاقه‌مند بشوند و فعال‌تر بشوند و در کارشان ثابت‌قدم‌تر شوند.

از روزهای گذشته…

کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت گروه موسیقی سرو آزاد در تاریخ ۱۹ مهر ماه ۱۳۹۲ با حضور افتخاری استاد مجید درخشانی در تالار وحدت برگزار شد. این کنسرت در دو بخش اجرا شد که در یک بخش، آثار اعضای این گروه و در بخش دیگر آثار استاد مجید درخشانی به اجرا رسید.
یکصد سال گمنامی

یکصد سال گمنامی

شاید جالب باشد اگر بدانید که تا یک صد سال پس از مرگ یوهان سباستیان باخ هیچ کس وی را بعنوان یک موسیقی دان بزرگ نمی شناخت!
برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت سوم)

برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت سوم)

ادامه آموزش های مربوط به پوزیسیون ها، اتودها و قطعات ویولن کلاسیک از برنامه های این دوره است. در این ترم، آموزش اتودهای منتخب کتاب ولفارت که از ترم قبل آغاز گردیده بود، پی گیری می گردد.
سه خبر از مارک کان ، نیل یانگ و جان لنون

سه خبر از مارک کان ، نیل یانگ و جان لنون

مارک کان، خواننده مشهور و برنده جایزه گرمی “Grammy”، پس از خارج شدن از کنسرتش در دنور، مورد حمله یک سارق اتوموبیل قرار گرفت. در این حمله، سارق گلوله ای به سر او شلیک کرد و کان، به طور معجزه آسایی از این حمله جان سالم به دربرد.
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

اعتراضی بودن این سبک موسیقی را به این قضیه تاریخی نسبت می دهند که اولین بار رپ در زبان سرخ پوستی بومیان جنگل های آمریکایی برای اعتراضات قومی و قبیله ای به کار رفت. تا این جا می توان رپ و هیپ هاپ را فرزندان یک مادر به حساب آورد و آن چیزی نیست جز موسیقی جز.
آنا نتربکو، سلطان اپراخوانی زنان در قرن جدید

آنا نتربکو، سلطان اپراخوانی زنان در قرن جدید

آنا نتربکو (Anna Yur’yevna Netrebko) یکی از مشهورترین خوانندگان کلاسیک در جهان میباشد. صدای زیبای سوپرانوی وی در بسیاری از سالنهای اپرای جهان طنین افکنده است. او در ۱۸ سپتامبر سال ۱۹۷۱ در کراسنودار روسیه متولد شده است. نترپکو، خانواده ای متمول نداشت تا او را در زمینه تحصیل موسیقی کمک مالی نمایند؛ در زمانی که در کنسرواتوار سن پترزبورگ مشغول تحصیل بود، آنا در تئاتر St. Petersburg’s Mariinsky Theatre به عنوان پله شور و خدمتکار فعالیت میکرد!
طرّاحی دیتیل برای نی و تنبک (I)

طرّاحی دیتیل برای نی و تنبک (I)

دکتر حسین عمومی، در فضای موسیقی دستگاهی ایران چهره‌ای کاملاً شناخته‌شده است. او نی‌نواز و ردیف‌دانی است که سبکش را در ادامۀ سبکِ بزرگانی چون نایب‌اسدلله و حسن کسایی، از نوازندگان و موسیقی‌دانان مکتب اصفهان، می‌دانند. علاوه بر این، او در زمینۀ پژوهش و نیز طرّاحی و اصلاح ساختار دو ساز تنبک و نی فعالیّت‌هایی داشته که با بازخوردهایی مثبت از سوی جامعۀ موسیقی مواجه شده است.
جان سوزان منتشر شد

جان سوزان منتشر شد

آلبوم موسیقی «جان سوزان» اثری در قالب کلاسیک ایرانی، با خوانندگی اسحاق انور، تنظیم حسین کاج و میلاد موحدی و تهیه کنندگی قاسم عابدین روانه بازار موسیقی شد. این آلبوم در ۲ بخش ابوعطا و بیات اصفهان ساخته شده که تنظیم بخش ابوعطا را حسین کاج و بخش بیات اصفهان را میلاد موحدی بر عهده داشته‌اند.
نوروز تو راه نیست!

نوروز تو راه نیست!

در طول ایام تعطیلات نوروزی، بارها دوستان گرامی با منزل ثمین باغچه بان و همسر وفادارش ئولین تماس می گرفتند و بوق ممتد، تماس ایشان را بی پاسخ می گذاشت… در این مدت به کار بروی قطعه «دو زلفونت بود…» اثر ثمین باغچه بان برای پیانو و ارکستر کار می کردم و در نظر داشتم تا پس از اتمام کار تنظیم آن برای ارکستر، در تماسی با وی تنظیم مجدد آن را تقدیم این بزرگمرد موسیقی ارکسترال ایرانی نمایم. تلفن ها کماکان بدون پاسخ می ماند…
کنسرت خیریهء گروه همایون اجرا می شود

کنسرت خیریهء گروه همایون اجرا می شود

با همکاری شورای شهر و شهرداری لواسان، در روزهای ۱۶ تا ۱۸ بهمن ماه کنسرت موسیقی ایرانی گروه همایون به سرپرستی مهران مهرنیا و خوانندگی امیر اثنی عشری در لواسان، به روی صحنه میرود. این اجرا در دو بخش چهارگاه و ماهور اجرا میگردد.