گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

من از «کارمن» و «فوست» و سایر قطعات اروپائی که احیانا وزیری‏ در ارکستر شبهای پذیرائی خود میگذارد، بدم می آید، برای اینکه گوشم عادت‏ به این سنخ آوازها ندارد. چندان شیفته قطعاتی که خودش ساخته و در میان مردم مشهور به «موسیقی اروپائی» است نیز نیستم. بعضی از آنها حقیقتا قشنگ و جذّاب و دلرباست و بعضی دیگر در سامعه من مطلوب و دلپسند نیست و این هم تقصیر استادی و مهارت وزیری نیست، بلکه نقص در گوش ماست‏ که به آهنگ‏های مخصوصی عادت کرده است زیرا علینقی خان معتقد نیست که‏ موسیقی ایران منحصر به همان آوازهائی که تاکنون پیدا شده و سامعه‏ ما بدآنها مأنوس شده است باشد، بلکه میخواهد مثل دامنه افق نامحدود و مانند موسیقی اروپا، نامحصور بوده و به عقیده او زمینه موسیقی ایران‏ برای اینکار حاضرتر است.

من از «کارمن» و «فوست» و سایر قطعات اروپائی که احیانا وزیری‏ در ارکستر شبهای پذیرائی خود میگذارد، بدم می آید، برای اینکه گوشم عادت‏ به این سنخ آوازها ندارد. چندان شیفته قطعاتی که خودش ساخته و در میان مردم مشهور به «موسیقی اروپائی» است نیز نیستم. بعضی از آنها حقیقتا قشنگ و جذّاب و دلرباست و بعضی دیگر در سامعه من مطلوب و دلپسند نیست و این هم تقصیر استادی و مهارت وزیری نیست، بلکه نقص در گوش ماست‏ که به آهنگ‏های مخصوصی عادت کرده است زیرا علینقی خان معتقد نیست که‏ موسیقی ایران منحصر به همان آوازهائی که تاکنون پیدا شده و سامعه‏ ما بدآنها مأنوس شده است باشد، بلکه میخواهد مثل دامنه افق نامحدود و مانند موسیقی اروپا، نامحصور بوده و به عقیده او زمینه موسیقی ایران‏ برای اینکار حاضرتر است.

علی نقی خان میخواهد انقلاب بزرگی در موسیقی ایران وارد سازد، نه اینکه موسیقی اروپائی را (چنانکه مشهور است و بعضی هم میگویند) در ایران معمول کند.

برای توضیح اجازه دهید موسیقی را به شعر تشبیه کنم: شعر مرکب است از کلمات و کلمات مرکب است (در فارسی) از ۳۲ حرف. از این ۳۲ حرف صدها هزار کلمه و از این کلمات ملیونها شعر میتوان‏ ساخت. به این معنی که از اختلاف ترکیب حروف کلمات مختلفه و از اختلاف‏ ترکیب کلمات اشعار مختلفه با معانی مختلفه ایجاد میشود. در صورتی که مبدأ میلیونها شعر و کتب فارسی فقط ۳۲ حرف است.

همینطور موسیقی و بلکه تمام اصواتی که در دنیا موجود است‏ مرکب است از هفت نت اصلی: «دو، ره، می، فا، سل، لا، سی» مابین این نوت‏های اصلی فواصلی موجود است که میشود آنرا اصوات‏ فرعی نامید، مثل همان رنگ‏هائی که در طیف شمسی مثلا مابین رنگ‏ سرخ و بنفش موجود است که یا کاملا متمایل به سرخ یا کاملا متمایل به‏ بنفش یا اندکی متمایل به سرخ یا اندکی متمایل به بنفس و یا بین بین است.

مجموع اصوات مفردی که از این هفت نوت اصلی و فواصل بین آنها ایجاد میشود، در موسیقی اروپائی به ۱۲ و در موسیقی ایرانی برحسب تتبعات و تحقیقات‏ وزیری به ۲۴ صورت مفرد بالغ میشود و به این قاعده، زمینهء موسیقی ایران‏ در مقابل موسیقی اروپائی بیشتر قابل وسعت و تبحّر است. خلاصه این بیست و چهار صوت از حیث زیر و بم و از لحاظ کشش مثل تضعیف و تجزیه‏ در «ماتماتیک» وسیع و به صدها اصوات مفرد بالغ میشود که به منزله‏ حروف هستند.

از ترکیب چند صدای مفرد، صداهای مرکب که به منزله‏ کلماتند پیدا شده که از ترکیب آنها هزارها قطعات موسیقی ممکن است ایجاد شود که از جمله آنها همین آوازهای امروزه ایرانی است؛ وزیری‏ معتقد است که نباید به همین قطعاتی که سابقین از برای ما ساخته‏اند اکتفا کرد، بلکه باید دائما فکر و قریحه را بکار انداخت و از این هزارها صدای اصلی و فرعی که در موسیقی موجود است ترکیب نمود و قطعات‏ تازه‏ای بر قطعات سابق علاوه کرد.

این قطعات مختلفه‏ای که شبهای‏ «سالون» در «ارکستر» مدرسه موسیقی میشنوید (باستثناء چند آواز مشهور اروپائی) همه از این قبیل یعنی از ترکیبات خود اوست که صداها را به مناسبت اشعار با خیال و فکر خود انتخاب نموده، آنها را با ذوق و سلیقه خود ترکیب کرده و اسم آنرا گذاشته است مثلا «نیمه شب».

در این قطعات تالیفی او هرکدام بیشتر صداها و ترکیبات نزدیک‏ به منصوری و سه گاه و شور و ماهور و سایر آوازهای مانوسه ما داشته‏ باشد، بیشتر خوشمان می آید و آنها که کمتر داشته باشد، خوشمان نیامده‏ و میگوئیم اروپائی است، در صورتیکه اروپائی نیست بلکه بعقیده علی‏ نقی خان موسیقی جدید ایرانی است.

گفتگوی هارمونیک

۱ نظر

بیشتر بحث شده است