نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (III)

حسین دهلوی
حسین دهلوی
آهنگسازی بر اساس «به زندان» و تولد شوشتری برای ویولون و ارکستر
ابوالحسن صبا در کلاس درس ویولون خود شاگردان متعددی داشت که او در اواخر عمرش موفقیت ها و ترقیات آنها را دیده بود ولی یک شاگرد او که بیشتر علاقه اش آهنگسازی تا نوازندگی بود، همیشه مورد توجه و علاقه اش بود؛ این شخص همان شاگرد آهنگسازی حسین ناصحی بود که آنروزها به عنوان یک موزیسین جوان و مستعد شناخته شده بود؛ حسین دهلوی بسیار مورد اطمینان صبا در زمینه کاری موسیقی بود و کسی بود که هنگام تاسیس ارکستر شماره یک هنرهای زیبا، آسیستان او و همکارش در تنظیم قطعه برای این ارکستر بود.

متاسفانه عمر کوتاه صبا و مرگ زود هنگامش اجازه شنیده شدن تنظیم چندین اثر از ساخته هایش توسط شاگرد مستعد او حسین دهلوی را نداد… در سال ۱۳۳۷ یک سال پس از درگذشت صبا، دهلوی که رهبری ارکستر شماره یک را به جای صبا به دست گرفته بود و نام ارکستر را نیز به احترام او ارکستر صبا گذاشته بود، دست به ساخت قطعه ای بر اساس «به زندان» زد و برای اولین بار در کنسرتی رسمی آن را با ویولون بهترین مجری سبک نوازندگی صبا یعنی رحمت الله بدیعی به روی صحنه برد.

دهلوی به خاطر تغییر نگاه اثر و همینطور دردناک بودن نام «به زندان»، تنها در عنوان قطعه به مشخصات موسیقایی آن اشاره کرده و نام این اثر را «شوشتری برای ویولون و ارکستر» گذاشت.

پس از بارها اجرا شدن این قطعه به رهبری دهلوی و شاگردانش، دهلوی پس از انقلاب با نوازنده مستعد و جوان ویولون، ارسلان کامکار «شوشتری برای ویولون و ارکستر» را ضبط کرد.

انتشار پارتیتور «شوشتری برای ویولون و ارکستر»
در سال ۱۳۶۵ حسین دهلوی به انتشار پارتیتور «شوشتری برای ویولون و ارکستر» پرداخت که در پایان کتاب نسخه ای از نت ملودی «به زندان» ابوالحسن صبا ضمیمه شده بود. در توضیحات پارتیتور این اثر به دو نکته اشاره شده که یکی نحوه نوشتن واژه «ویولون» به این شکل به زبان فارسی است و دیگری امکان اجرای این اثر بدون استفاده از فواصل ایرانی است که در واقع مایه آن را از شوشتری به مینور تغییر میدهد.

در واقع پس از انتشار این اثر توسط دهلوی بود که ارکسترهای مختلف به اجرای این اثر پرداختند و باعث ترویج بیشتر آن شدند.

نگاهی به ضبطهای «شوشتری برای ویولون و ارکستر»
امروز تنها ضبطی که از این اثر قابل دسترس و با کیفت بالا است مربوط به همکاری دهلوی و ارسلان کامکار است؛ اجرای ارسلان کامکار با رهبری دهلوی در کاستی به نام «آثار حسین دهلوی شماره ۱» به انتشار رسید و با استقبال خوبی مواجه شد، هرچند ارسلان کامکار در مصاحبه ای (۵) عنوان کرده بود که به دلیل تمرین نداشتن و در آوردن این قطعه در استودیو، نتوانسته نهایت مهارت خود را برای اجرای این قطعه به کار گیرد.

در نمونه صوتی ارسلان کامکار این اثر به مدت تقریبی ۶:۵۵ دقیقه به اجرا در آمده که مطابق با پارتیتور منتشر شده از این اثر است و کادانس ندارد.

یک نمونه صوتی کمیاب با کیفیتی وضوح بسیار نازل نیز از این اثر با اجرای ویولون علی رهبری و رهبری حسین دهلوی وجود دارد که به دلیل ذکر شده چندان قابل بررسی نیست ولی خصوصیت مهمی که این ضبط دارد، طول زمانی بیشتر این قطعه نسبت به اجرای ارسلان کامکار است که مشخص می کند که آهنگساز بعداً قسمتهایی از اثر را حذف کرده است.

پی نوشت
۵- پورقناد، سجاد، گفتگو با ارسلان کامکار، روزنامه آرمان، ۱۲ خرداد ۱۳۹۰

3 دیدگاه

  • امین
    ارسال شده در دی ۳۰, ۱۳۹۰ در ۲:۲۰ ق.ظ

    سلام.
    تصور می کنم در خط ششم به جای نام استاد دهلوی،از زنده یاد استاد حسین ناصحی نام برده اید.

  • ارسال شده در بهمن ۱, ۱۳۹۰ در ۱۲:۵۸ ب.ظ

    دوست عزیز، بنده به استاد دیگر آقای دهلوی اشاره کردم که جناب ناصحی هستند.

  • امین
    ارسال شده در بهمن ۱, ۱۳۹۰ در ۷:۳۸ ب.ظ

    سلام.
    حق با شماست.من بی دقتی کردم.عذرخواهی می کنم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد آرای محمدرضا درویشی (I)

از اواخر دهه‌ی شصت، ناظر و پیگیرِ اتفاقات و جریان‌های فکریِ هنر در ایران بوده‌ام. به‌نظر می‌رسد، اغلبِ کسانی که حرفی نو در حوزه‌ی نظر و اندیشه‌ی هنر در ایران داشته‌اند، آن را از اندیشمندان علوم انسانی اخذ کرده‌اند و ترجمه و برگردانش را در حیطه‌ی هنر، بسط و نشر داده‌اند. البته هنرمندان صاحب‌فکر و اندیشه هم در هنرِ ایران دیده می‌شوند، ولی انگشت‌شمارند.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

از روزهای گذشته…

فیروزه نوایی: کر فلوت تهران مدیون اساتید فلوت ایران است

فیروزه نوایی: کر فلوت تهران مدیون اساتید فلوت ایران است

متاسفانه به خاطر یک سری ناهماهنگی ها نتوانستیم با کر فلوت در زمان مقرر در شیراز کنسرت داشته باشیم ولی به زودی امیدوارم هماهنگی های لازم برای برگزاری این کنسرت انجام شود.
بوطیقای ریتم (IX)

بوطیقای ریتم (IX)

هر دو موضوعی که بررسی شد کمک می‌کند که موسیقی از دید شنونده تکراری شنیده نشود. او نوعی بی‌قاعدگی (Irregularity) در ریتم را در مقیاس جمله‌ی ریتمیک پدید می‌آورد. در این جا ممکن است این سوال پیش بیاید که اگر بی‌قاعدگی بر مقیاس جملات حاکم باشد پس چگونه حس ریتمیک-متریک و تناوب حفظ می‌شود؟
تفاوتهای صوتی استردیواری و گوارنری (V)

تفاوتهای صوتی استردیواری و گوارنری (V)

واریاسون بین این ۳۰ ویولون حدودا ۷ تا ۱۰ دسی بل است. این واریاسیون کاملا قابل شنیدن است هرچند که منحنی ها با چند استثنا شبیه یکدیگرند که نشان دهنده یکسانی تمبر (timbre) است.
ساز دهنی (I)

ساز دهنی (I)

سازدهنی‌ها، همه جا هستـنـد؛ در فیلم‌هایی از جنــگ جهانـی دوم ۱ در فیلم‌هایی از جنگ‌های داخلی آمریکا ۲ در فیلم‌هایی راجع به افسردگی و ماتم ۳ و به همین ترتیـب شمـا می ‌توانیـد سازدهنی‌ هـا را درکـارخانـه ‌هـای ماشین ‌سازی، در دسته گانگسترها و در جیب گاوچران‌ های آوازخوان، پیدا کنید.
ریموند کورزوایل

ریموند کورزوایل

… استیو واندر از ریموند کورزوایل خواست تا در صورت امکان سینتی سایزری تهیه کند که تا آنجا که ممکن است بتواند صدایی نزدیک به سازهای آکوستیک داشته باشد. نتیجه این جلسه و پیگیری های آن تاسیس شرکتی با نام Kurzweil Music Systems بود.
MIDI را بهتر بشناسیم – قسمت اول

MIDI را بهتر بشناسیم – قسمت اول

همانطور که در نوشته قبل اشاره کردیم، MIDI استانداردی است که برای تبادل اطلاعات میان سازهای دیجیتال با یکدیگر و کامپیوتر تدوین شده است و شاید اغراق نباشد اگر بگوییم بدون استفاده از این پروتکل امکان استفاده بهینه از سازهای دیجیتال وجود ندارد. در این نوشته سعی می کنیم برخی از اصطلاحات و موضوعات مرتبط با این استاندارد صنعتی را برای شما تشریح کنیم.
سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (II)

سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (II)

فارابی * در کتاب “موسیقی کبیر” ، تنبور بغدادی را از انواع معروف سازهای گروه تنبور ذکر می کند. به گفته او این ساز را در شهرهای عراق و حوالی آن و نیز مغرب و جنوب آن می نواختند. تنبور بغدادی کاسه کوچکتر از تنبور خراسان داشته و ۲ سیم بر آن می بستند. برای پرده بندی آن نیز طول بین شیطانک و خرک را تقسیم بر ۸ کرده و پرده ای بر آن جا می بستند.
تصویر تنال (II)

تصویر تنال (II)

همانطور که گفته شد(در اینجا) موسیقی تجربی، موسیقی است که طی دوران زندگی فراگرفته می شود و درک آن برای کسی که روی این موسیقی شناختی ندارد، ممکن نیست. همین مسئله باعث می شود که کودکان به بعضی از انواع موسیقی علاقه نشان ندهند.
کنسرت خیریهء گروه همایون اجرا می شود

کنسرت خیریهء گروه همایون اجرا می شود

با همکاری شورای شهر و شهرداری لواسان، در روزهای ۱۶ تا ۱۸ بهمن ماه کنسرت موسیقی ایرانی گروه همایون به سرپرستی مهران مهرنیا و خوانندگی امیر اثنی عشری در لواسان، به روی صحنه میرود. این اجرا در دو بخش چهارگاه و ماهور اجرا میگردد.
وزیری زاده: رو به پیشرفت هستیم

وزیری زاده: رو به پیشرفت هستیم

سابقه همکاری من با آقای قاسمی به سال ۸۱ به یک همکاری کوتاه در کر در فرهنگسرای بهمن برمی گردد. در این دوره کوتاه با گروه، صدا سازی را کار می کردم. بعد از آن، به قصد تحصیل از ایران رفتم و مدت زیادی نیست که دوباره در حال کار با همدیگر هستیم. زمان بسیار کوتاهی داشتیم که فقط توانستیم روی صدای اعضای گروه، تکنیک های آوازی و نفس گیری و بخش هایی از قطعات به صورت قسمت قسمت کار کنیم. در یکی یا دو جلسه تمام اعضای گروه بودند.