«شوشتری برای ویولون و ارکستر» از نگاه ملاح

حسین دهلوی
حسین دهلوی
شوشتری برای ویلن و ارکستر (براساس اثر ابو الحسن صبا)، از حسین دهلوی، ۱۳۶۴
کتابی معرفی می‏شود که کلمات، بیان ‏کنندهء اندیشهء نویسنده، یا مترجم آن نیستند، بلکه بیانگر فکر آفرینندهء نخستین و نشان‏ دهندهء قدرت آراینده و اراءدهندهء آن به‏ گونهء علمی، نغمات و یا بنا به اصطلاح این روزگار «نوت» های موسیقی هستند. این اثر موسیقی چند صوتی (پولیفنیک) به جای اینکه بالفعل ارائه گردد، به‏ گونهء اثری بالقوه، به نام «شوشتری برای ویلن و ارکستر» توسط موسیقی‏دان معاصر آقای حسین دهلوی‏ (استاد و رئیس پیشین هنرستان عالی موسیقی ملی) چاپ و در دسترس جامعهء موسیقی‏ علمی نهاده شده است.

در سالهای گذشته، تعداد قابل‏ ملاحظه‏ ای اثر موسیقی برای یک یا دو ساز، چاپ‏ و انتشار یافته است، ولی هیچ یک، اثری تا این مایه دقیق و کامل و منطبق با تکنیک‏ نوت‏ نویسی موسیقی بین‏ المللی، آنهم برای سازهای یک ارکستر نسبتاً مجهز نبوده است. این‏بار، یکی از نواهای دلنشین محلی که توسط مرحوم صبا یادداشت و برای تکنوازی‏ ویلن، به صورت چهار مضراب آراسته شده بود، به دست توانای هنرمندی آگاه و فرزانه، به شیوهء علمی، برای «ویلن و ارکستر» نوشته شده و بخش رهبری ارکستر، یا«پارتی تور» (Partitur) آن به‏ گونه‏ ای منطبق با اصول نوت‏ نویسی بین‏ المللی به چاپ‏ رسیده است.

مرحوم صبا، در باب چگونگی یافتن این نوای محلی نوشته است: «آوای سوخته‏ دلی از دیار لرستان که صدای خسته‏ اش آلوده به غم زمانه بود، از لابلای میله‏ های‏ آهنین وسیلهء نقلیه‏ای که جسم ناتوان و رنجور او و دیگرانی چون او را به زندان می‏برد، چنین به گوش می‏رسید:
مثل بیشتر مزنم تیر و بر نشونه

مثل پیشتر نمی‏توانم تیر را بر نشانه بزنم
بالم را چرخ روزگار شکسته، دلم را زمانه
مثل کبوتر چاهی، تیر خورده به بالم
از درویی روزگار بر خود می‏پیچم و ناله می‏کنم (ص ب، مقدمه)

به همین سبب نام قطعه، در کتاب دورهء سوم ویلن ردیف ابوالحسن صبا «به زندان» چاپ شده است، آقای حسین دهلوی این قطعه را که به‏ گونهء چهار مضراب در کتاب مرحوم‏ صبا نقل شده است اساس کار خود قرار داده و اثری آفریده است برای ویلن و ارکستر، با یک‏ هم‏آهنگی یا (ارمنی) بسیار مطبوع و لطیف که بار نخست در بیست و نهم فروردین‏ سال ۱۳۳۹ خورشیدی با تکنوازی آقای رحمت الله بدیعی در تلویزیون به اجرا درآمد.

همانطور که خود استاد حسین دهلوی نوشته است:«… در این قطعه کوشش شده است‏ از هارمونی ملایمی استفاده شود تا ویژگی‏های ظریف موسیقی ملی ما تحت‏ تأثیر کاربرد عوامل تکنیکی قرار نگیرد.» (ص:پ:مقدمه) نکتهء درخورد اهمیت این است که: بسیاری‏ پنداشته‏ اند موسیقی ایرانی را نباید به روش چند صوتی (پولیفنیک) نوشت، زیرا حالت‏ و اصالت لحنی خاص خود را از دست می‏دهد. این نظریه از آنجا برخاسته است که در گذشته چند ترانهء محلی برای آواز جمعی، تنظیم گردید که به قول ظریفی «به جای اینکه‏ آرمونیزه {هارمونیزه} بشود ارمنی‏زه شده بود.»

از همین دیدگاه است که کار آقای حسین دهلوی، اهمیت بیشتری پیدا می‏کند، این هنرمند آگاه، اثر خود را براساس قواعد علم هم‏آهنگی موسیقی ایرانی نوشته است، یعنی فاصلهء ربع پرده‏ای (که در این قطعه فا سری است را تبدیل به فا دیز توفیق یافته است که اصالت گوشهء شوشتری را به نحوی مطلوب حفظ کند. سازهایی که‏ اجرای این اثر چند صوتی را برعهده دارند عبارتند از: فلوت، ابوا، کلارینت، کلارینت باس، دو-سنتور، دو-تار، دو-عود، ویلن، ویلن آلتو، ویلنسل، و کنترباس.

بطوری‏که ملاحظه می‏شود، سازهای بادی چوبی که بسیاری از موسیقی‏ دانها در گذشته معتقد بودند قادر نیستند فواصل ربع پرده‏ای را دقیق و درست استخراج‏ کنند، در این مجموعهء ارکستری منظور شده است. استاد دهلوی، آثار دیگری هم با همین‏ روش تصنیف و به چاپ رسانیده است که طبق فهرست پایان کتاب از این قرار است:
دوئو سنتور (در سه‏ گاه)، سبکبال (در شور برای ارکستر)، شورآفرین‏ (در ابو عطا برای ارکستر)، چهار نوازی مضرابی (در اصفهان)، کنسرتینو برای‏ سنتور و ارکستر، فانتزی برای تار و ارکستر (براساس قطعهء بندباز)، سوئیت‏ بیژن و منیژه (برای ارکستر زهی)، دو نوازی سنتور (در نوا)، فانتزی برای گروه‏ تمبک و ارکستر، شوشتری برای ویلن و ارکستر.

برجسته‏ ترین اثر آقای دهلوی، سوئیت بیژن و منیژه است که صورت کمال یافتهء آن با ارکستر سنفنیک وین {ارکستر سمفونیک رادیو وین}، در اتریش اجرا شده و صورت معدودتر (از لحاظ سازها) برای ارکستر زهی نوشته شده و در اردیبهشت سال ۱۳۶۴ به چاپ رسیده است. توفیق‏ هرچه بیشتر این هنرمند فرزانه و شیدای موسیقی ملی ایران را آرزومندم.

آینده

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

از روزهای گذشته…

گزارش جلسه چهاردهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه چهاردهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گونه‌ی دیگری از رابطه‌ی میان نقد و سیاست، نقد بر پایه‌ی ایدئولوژی حزبی است. این نوع نقد معمولاً بیش از هر چیزی در نظر غیرمتخصص‌ها نقد سیاسی به حساب می‌آید و به‌ویژه در حکومت‌های ایدئولوژیک که مایلند برای تمامی جنبه‌های زندگی مردمشان- از جمله موسیقی‌ای که می‌شنوند- نسخه‌ای بپیچند، بسیار رواج دارد. هر چند که گاه ممکن است چنین نوشتارهایی شکل نقد موسیقی به معنای مورد نظر در این کلاس را نیز به خود بگیرد اما بیشتر شبیه بخش‌نامه‌های حزبی است و اگر هم بر نقدِ اثر، مجموعه‌ی آثار یا سبکی متمرکز می‌شود، هدفی مربوط به خارج از دنیای موسیقی را دنبال می‌کند؛ «مهار گوش شنوندگان».
نکته های پزشکی و روانشانسی، برای همه نوازندگان (I)

نکته های پزشکی و روانشانسی، برای همه نوازندگان (I)

بسیاری از نکات هستند که رعایت آنها در هنگام تمرینات تاثیر بسزایی در پیشرفت شما دارند. همانند یک نوازنده حرفه ای فکر کنید حتی اگر امروز شروع به یادگیری ساز نموده اید! نوازندگان حرفه ای بسیاری بوده اند که بدلیل عدم توجه به بدن و اعضای خود و تمرینات مداوم بعد از سالها دیگر نمیتوانند به نوازندگی ادامه دهند و دچار مشکلات حاد جسمی شده اند.
عرضه آثار استاد حسین دهلوی

عرضه آثار استاد حسین دهلوی

علاقمندان رشته موسیقی می توانند پارتیتور ۱۸ اثر از ساخته های استاد حسین دهلوی را به صورت یک مجموعه، از طریق این سایت خریداری کنند.
مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (I)

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (I)

در تمامی دانشگاه ها و کنسرواتوارهای دنیا درسی به نام پداگوژی (pedagogy) وجود دارد که همان شیوه «آموزش» است اما متاسفانه در ایران چنین رشته ای مورد کم توجهی قرار گرفته و به اندازه کافی به آن پرداخته نشده است. یک فارغ التحصیل موسیقی شاید به تمام علم موسیقی اشراف داشته باشد اما شناسایی نیازهای آموزشی یک مقوله جدا از خود دانش موسیقی است. اینکه بدانیم یک کودک یا فردی که از موسیقی چیز زیادی نمی داند اولین نیازهایش چه چیزی می تواند باشد از ضروریات آموزش می باشد؛ در نتیجه پداگوژی، آموزش شاگرد محور است.
نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (IV)

نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (IV)

برلیوز در مقدمه ی این موومان تنهایی در دامان طبیعت را تداعی می کند: یک کرآنگله ی سولو، نغمه ای را می نوازد و پژواک آن یک اکتاو بالاتر به وسیله ابوا به صدا در می آید (تداعی گر نوای نی دو چوپان). پیش از این هرگز موومانی از یک سمفونی با دوئت این سازها آغاز نشده بود. نوای نی چوپان که در مقدمه (میزان های ۱ تا ۲۰) و دیگر بار در پایان موومان به گوش می رسد، یادآور شباهت هایی در حالت بیان و رنگ آمیزی (استفاده از کرانگله)، در رومانس مارگریت از اپرای فاوست (۹-۱۸۲۸) اثر گونود است که نسبت به سمفونی فانتاستیک خیلی هم قدیمی نیست.
حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹ (قسمت سوم)

حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹ (قسمت سوم)

موسیقی بیش از هر چیزی با مفهوم و اندیشه سرو کار دارد و بیانگر مفهوم بوده و هست و اگر بخواهیم جنبه ی روایی موسیقی را در مفهوم مجرد آن دنبال کنیم باید بگوییم که جنبه ی روایی یا توصیفی آن نیز مفهومی است. موسیقی انقلاب بیش از هر چیز بر روی نه اندیشه نخبگان فرهنگی که در واقع بر اساس آثار آهنگسازان کم تعداد آن زمان به پیش می رفت. موسیقی آن دوره را نباید در خواب و خیال و هوا جستجو کرد، موسیقی انقلاب واقعیتی بود که در بستر خاص خود جاری گردید.
تاکول و شکوه هورن (II)

تاکول و شکوه هورن (II)

بری در سال ۱۹۶۲ ارکستری ۳ نفره با برنتن لنگبین (ویولون نواز) و مورین جونز (پیانو نواز) برای اجرای تریوی هورن که دان بنکز ساخته بود به سفارش جشنواره ادینبورگ تشکیل داد. این ارکستر ۳ نفره تا قبل از مرگ برنتن لنگبین به کار اجرا در اروپا، آسیا و استرالیا پرداختند. آن ها تریوی بنکز، تریوی بِرهمز و ۴ قطعه کوچکِ شارل کوشلین را برای شرکت تیودر ضبط کردند. بری همچنین گروه کوئینتِت بادی را نیز پایه گذاری کرد که کنسرت-های زیادی را در سطح بین المللی اجرا کردند.
۲۶اردیبهشت ماه، افتتاح نخستین نشست رسمی پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران

۲۶اردیبهشت ماه، افتتاح نخستین نشست رسمی پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران

نخستین نشست رسمی پایگاه های اطلاع رسانی موسیقی با حضور اعضای جامعه ی مجازی آن، در تاریخ چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ماه ۱۳۸۶ در شهر شیراز و در سالن “سبز کوچک” آّبنوس این شهر افتتاح خواهد شد. این نشست که به مدت سه روز برگزار خواهد شد، در یک حرکت خودجوش با هدف بررسی و تببین نقش فضای مجازی در معرفی، رشد، توسعه، اعتلای موسیقی و فرهنگ نقد و پژوهش در این زمینه انجام خواهد شد.
خداوندگار سنتور (II)

خداوندگار سنتور (II)

استاد فرامرز پایور در جهت حفظ میراث موسیقی ایرانی، «رنگ شهر آشوب» که یکی از آثار قدیمی موسیقی ایرانی است را در خرداد ماه ۱۳۶۳، به نت درآورد و بعد آن را به طور کامل اجرا و ضبط کرد
محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

متاسفانه در ایران خیلی وقتها ناتوان ترین افراد در موسیقی می آیند و کار رهبری انجام میدهند و نوازنده ها هم از آنها تبعیت میکنند فقط به این دلیل که آنها روانشناسهای خوبی هستند و با ارتباطهای خوبی که در سیستم دارند یا پولی که خرج میکنند می آیند و رهبری میکنند. اصولا این افراد فقط روبروی ارکستر دست تکان میدهند و فرق دو چهارمشان را با چهار چهارمشان را نمیفهمید!