لطفی، نظریه پرداز-پژوهشگر (II)

محمدرضا لطفی در برنامه تلویزیونی
محمدرضا لطفی در برنامه تلویزیونی
آثاری که تحت عنوان نظریه‌پردازی و پژوهش از وی در کتاب سال شیدا منتشر شده حول دو محور اصلی متمرکز است. این دومحور که هر دو به گفته‌ی خودش در سال‌های دهه‌ی ۱۳۵۰ (۲) شکل گرفته نوشته‌های وی را به دو قسمت تقسیم کردهاست هر چند که جهان‌بینی لطفی در هر دوی آن‌ها به یک شکل خودنمایی می‌کند. یکی از دو محور اصلی توصیف-تشریح متفکرانه‌ی بخش‌هایی از موسیقی دستگاهی است که پیش از نوشته شدن مقالاتش در فرهنگ شفاهی در مورد آن‌ها نکاتی وجود داشته اما به دقت مورد بررسی قرار نگرفته بود (۳) و دیگری پرداخت نظریه‌ای برای توضیح روابط موسیقی دستگاهی است.

نقد نظری مبانی و دست‌آوردهای مکتبی که او آن را مکتب وزیری می‌نامد یکی از خطوط اصلی کار او است.

ادامه‌ی چالش فکری‌ای که جریان احیای موسیقی دستگاهی را در دهه‌ی ۴۰ و ۵۰ رقم زد و در دهه‌ی ۷۰ با بازگشتن نشریات موسیقی دوباره مطرح شد. به عنوان پایه‌ی فکری برای آفریدن آثار نظری او، مقاله‌ی «آیا موسیقی ایران علمی است؟» (۴) را می‌توان مورد بررسی قرار داد. در این مقاله او سعی می‌کند تعریفی از رابطه‌ی علم با موسیقی در ایران بدهد که به نظرش صحیح‌تر می‌آیدو مقاله در پاسخ به یکی از ایراد‌های اصلی نظریه‌پردازان ملهم از غرب (مانند وزیری و شاگردانش) بر موسیقی ایرانی بود که در جمله‌ی «موسیقی ایرانی علمی نیست» متبلور شده است. او مطابق معمول رابطه‌ی علم و موسیقی را رابطه‌ای استخراجی می‌داند و نتیجه می‌گیرد دانش مرتبط با موسیقی ایرانی باید از درون خودش به دست آید نه از دنیایی دیگر. ضمن این که او این ایراد را نیز وارد نمی‌داند چرا که معتقد است نوع رابطه‌ی علم و موسیقی این اجازه را نمی‌دهد.

از مقالاتی که در نقد اندیشه‌ی وزیری نوشته شده یا به مسائل اجتماعی موسیقی ایران پرداخته که صرف‌نظر شود (۵)، نوشته‌های مهم وی را می‌توان در دو دسته‌ی کلی که پیش‌تر به آن اشاره شد گنجاند.

دسته‌ی دوم همه مرتبط با کتابی هستند به نام «شور مادر دستگاه‌هاست» که در سال‌های مختلف مکرر به آن اشاره شده اما هنوز به چاپ نرسیده است. نطفه‌های اولیه‌ی این کتاب به عنوان جزوه‌ی درسی در سال‌های تدریس در دانشگاه تهران شکل گرفته است (۶). دسته‌ی اول را نیز نوشته‌هایی تشکیل می‌دهد که تحت تاثیر پایان‌نامه‌ی وی در مورد مکاتب آوازی قرار دارند. برای مثال مقاله‌ی «مکتب آواز در اصفهان: شیوه آوازخوانی تاج اصفهانی» (۷).

بخش‌هایی از کتاب «شور مادر دستگاه‌هاست» که در سه مقاله‌ی دنباله‌دار در کتاب سال شیدا به چاپ رسیده را باید بخش اصلی نظریه‌ی موسیقی لطفی حساب کرد. لطفی در این سلسله مقالات و چند مقاله‌ی دیگر که با آن‌ها مرتبط به نظر می‌رسد (۸) بخش‌های اصلی نظریه‌ی موسیقی‌اش را پی‌ریزی می‌کند. به چند بخش از مسائل مهم که در هر نظریه‌ی موسیقی وجود دارد پرداخته است. مسئله‌ی فواصل و رابطه‌ی آن با ساختارهای اجرایی، فرم‌ها، رابطه‌های زمانی در موسیقیدر همین روند او واژه ‌شناسی خود را نیز آفریده است.

پی نوشت
۲- اولی همان خط کلی پایان نامه‌ی دانشجویی‌اش را دارد و دومی نیز به هنگام تدریس در دانشگاه تهران شکل گرفته است.
۳- در این جا منظور از بررسی همان صورتبندی معطوف به پذیرش گزاره‌های برداشت شده از فرهنگ شفاهی است. و گر نه در نوشته‌های وی کمتر موردی از آزمایش یا نقد یا رد این نوع نقل‌های استادان دیده می‌شود.
۴- اولینکتاب سال شیدا، صص۲۶۷-۲۷۸٫
۵- مانند: مطرب و مطربی در ایران صص ۱۷۹-۱۹۷ یا موسیقی کنونی در ایران «انقلاب مشروطه و موسیقی» صص ۹-۴۴ یا لغزش از کجا شروع شد؟ «نقدی گذرا بر مبانی اندیشه و نظریۀ علینقی وزیری» صص ۱۰۹-۱۳۲ در اولین کتاب سال شیدا.
۶- نوشته‌های این مقالات یک دست نیست و مواردی وجود دارد که نشان می‌دهد همه‌ی قسمت‌ها در یک زمان نوشته نشده یا دست‌کم پیش از چاپ در کتاب سال شیدا مواردی به متن اصلی افزوده شده. البته این به شرطی است که زمان شکل گیری آن بر اساس (چهارمین کتاب سال شیدا، چند باب در شناخت ردیف موسیقی رسمی، ص۳۱) اواسط دهه‌ی ۱۳۵۰ در نظر گرفته شود.
۷- پنجمین کتاب سال شیدا، صص ۶۱-۷۱٫
۸- از جمله تعاریف علمی موسیقی ایران، شناخت فرم‌های موسیقی ایرانی در اولین کتاب سال شیدا صص ۱۶۱-۱۷۸ و ضرب در موسیقی دستگاهی در پنچمین کتاب سال شیدا صص ۸۵-۱۱۵٫

3 دیدگاه

  • نریمان
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۱ در ۱:۱۳ ق.ظ

    سلام برمدیر محترم ودوستان عزیز_من سال هاست به این سایت سر میزنم ولی اولین باریست که پیام میزارم چون احساس کردم باید دین خودمو به استادتمام محمد رضا لطفی ادا کنم_به نظرمن استادتمام که تاریخ ،شرف،وحتی محافظ وریشه دار کردن موسیقی این مرز بوم هستند باید قدرشون رو به اندازه ی پدر خودمون بدونیم من تقریبا تمام کتاب های چاپ شیدا که توسط استادتمام نوشته شده است مطالعه کردمه وباگوش دادن بیش از۱۰سال به موسیقی کلاسیک ایران به اندازه خودمون میتونم نظربدم_ادامه دارد…. .

  • SAGHAR
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۱ در ۹:۲۵ ق.ظ

    آقای نریمان خواهش می کنم دست بردارید از این بت سازی ها!! آقای لطفی با این حرفها و حرکاتی که این سالها داشته نه آبرویی برای خودش نه موسیقی گذاشته
    آقای نریمان توجه داشته باشید که موسیقی مثل ارتش نیست که سرهنگ تمام و سرتیپ تمام داشته باشد…. موسیقی دریایی است که آقای لطفی در آن قطره هم نیست چه برسد به استاد تمام!!

  • نریمان
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۲, ۱۳۹۱ در ۲:۰۴ ق.ظ

    سلام دوست گرام این حقایقی رو که درباب نور مطلق قطب زمان حضرت لطفی(ع)زدم حقیقتیست که نه تنها من بلکه بسیاری از اهل فن وهنر وموسیقی گمان دارن البته خود مخالف بت سازی وسمبلیک کردن در هستی هستم وخود اعتقاد دارم که انسان باید خود در هر زمینه ای که توانایی دارد به بالاترین مرتبه برسد واستاد لطفی هم از این قاعده مستثنا نیست چون استاد لطفی انسانیست همانند ما ولی با توانایی بیشتر در باب موسیقی ولی استاد تمام علاوه بر موسیقی بعدهایی دارد که هر کسی تواتایی درک اورا ندارد چون ساز را برای خودنمایی نمیزند بلکه برای مشتاقان دیدن حق میزند..ادامه دارد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

از روزهای گذشته…

ارکستر سمفونیک جوانان بیلکنت

ارکستر سمفونیک جوانان بیلکنت

ارکستر سمفونیک جوانان بیلکنت (BGSO) یکی از ارکستر های جوان و برجسته در ترکیه است. نوازندگان این ارکستر همگی موزیسین های جوانی هستند که تحصیلات خود را در موسیقی، از سنین پایین و در مدرسه ابتدایی دانشگاه موسیقی و هنرهای اجرایی آغاز کردند. ارکستر سمفونیک جوانان بیلکنت در سال ۱۹۹۴ به عنوان یک گروه مجلسی و با مدیریت ماهیر چاکار (Mahir Çakar) پایه ریزی شد.
ریچارد دانیل پور، آهنگساز یهودی ایرانی تبار

ریچارد دانیل پور، آهنگساز یهودی ایرانی تبار

ریچارد دانیل پور (Richard Danielpour) آهنگساز آمریکایی دارنده جایزه گرمی، آهنگسازی برجسته در تمام دوران است؛ شخصی که می داند چطور به روشی ساده و مستقیم ارتباطی عمیق برقرار کند. صدای موسیقی آمریکایی متمایز وی، مالکیت حرکاتی رومانتیک و بزرگ را دارا می باشد و به طور درخشانی با ریتمی بیانگر و کوبنده برای ارکستر تنظیم شده است. آثارش موسیقیدانان مشهور را جذب نموده و به عنوان استادی فداکار تاثیری قابل توجه بر روی نسل جوان تر گذارده است.
فواصل زمانی (I)

فواصل زمانی (I)

مقدمه: ساختار متریک – ریتمیک موسیقایی، طبق اصول و قواعد تئوریک رایج، براساس سیستم نمائی با پایه۲ شکل گرفته است. این سیستم زمانبندی موسیقی دارای یک نظم ریاضی مرتبط با عدد دواست: دو برابر شدن سرعت و نصف شدن زمان. با اینحال هنگامی که زمان بندی موسیقی از نسبتهای سیستم نمائی خارج می شود و به سوی فواصل زمانی ترکیبی (مانند ترکیبات نقطه دار) یا فواصل تبدیلی (تقسیمات مضرب اعداد فرد مانند ۳،۵،۶،۷،۹،۱۰،۱۱،۱۲،۱۳،…) گرایش پیدا می کند، خروج از ساختار نمائی فوق الذکرمشاهده می شود.
صادقی: نوری از ابتذال گریزان بود

صادقی: نوری از ابتذال گریزان بود

نهم مرداد ماه سال ۱۳۸۹ ما پشت در بیمارستان جم… بنده و چند نفر از شاگردان استاد، خبر فوت ایشان را شنیدیم و البته شب خیلی تلخی برایمان بود؛ آن شب غم انگیز که همراه با خبر این ضایعه بزرگ برای جامعه موسیقی ایران بود، به منزل استاد رفتیم، برای عرض تسلیت به همسر ایشان. از فردای آن روز تلاش کرده بودیم که مراسم با شکوهی را برای بدرقه ایشان محیا کنیم البته به کمک خانه موسیقی ایران، استاد محمد سریر، جناب گنجی و دیگر دوستانشان و همینطور بدرقه بسیار خوب ملت هنر پرور که حضورشان، بسیار مراسم را با شکوه کرده بود. جناب محمد نوری فقط یک نام نبوده اند، چه از نظر شخصیت فردی و اجتماعی چه هویت هنری؛ ایشان در سال های دور هم به ابتذال رایج در آن دوران نمی پرداخته اند و همیشه با استفاده از مضامین بسیار پر محتوا از بهترین شعرا زمان خودشان و همکاری با بهترین آهنگسازان دوره خودشان، سعی می کرده اند که آثاری را درست بکنند که جاودان و ماندگار شود و چیزی نزدیک به ۵ دهه این موسیقی زمزمه بشود.
تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (I)

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (I)

تفکر امپرسیونیسم که ابتدا در نقاشی قرن نوزدهم شکل گرفت پس از مدت کوتاهی در سایر هنرها نیز جایگاه خود را پیدا کرد. هرچند درباره موسیقی به این دلیل که هنری کاملاً غیر مفهومی است به سختی می توان بیان غیر واقعی اندیشه ها را خلق کرد (چرا که موسیقی از بیان واقعی پدیده ها معذور است تا چه رسد به بیان غیر واقعی آنها) با این حال نهضتی را که در موسیقی با آثار کلود دبوسی شکل گرفت به موسیقی امپرسیونیستی تعبیر می کنند. در این سبک آهنگساز با رهایی از تقید قوانین هارمونی و پیوند آکوردها سعی در خلق آثاری دارد که درآنها صدا بر هارمونی و ملودی تقدم اصالت دارد. نوشته زیر از “Reinier Maliepaard” موسیقی دان، مدرس تئوری و تاریخ موسیقی در کنسرواتوار “Artez” هلند، روانشناس و مهندس نرم افزار است که مقاله های زیادی را در مورد جنبه ها و سبک های مختلف موسیقی نوشته است. همچنین نرم افزارهای رایگان ساخت او را که در حوزه نت نویسی و ساخت موسیقی برای ویندوز و مک نوشته شده اند را می توان از سایت www.mcmusiceditor.com دانلود کرد. نوشته رینر مالیپارد را می خوانید:
گفتگو با مخترع “ضرب ادراک”

گفتگو با مخترع “ضرب ادراک”

“‌ ضرب ادراک “ نام دستگاهی است که بر اساس گرایش اول یک تئوری نوین اختراع گردیده واحتمال تغییراتی را در نحوه آموزش موسیقی به همراه دارد نکته حائز اهمیت اینکه برای اولین بار در جهان ادعای این تئوری و اختراع و تحول احتمالی در نحوه آموزش موسیقی به نوآموزان را یک هنرمند ومخترع ایرانی به نام علی نواب زاده ودر کشور عزیزمان ایران ارائه کرده است.
گفتگو با جیمز دپریست (V)

گفتگو با جیمز دپریست (V)

فکر می کنم حتما اتفاق خواهد افتاد و البته اتفاق نخواهد افتاد اگر ما هوشمندانه بدانیم که چه کاری انجام می دهیم و چرا چیزی را می خریم. ما سی دی را می خریم برای آنکه بشنویم هنرمندان محبوب ما چطور اجرا کرده اند. در یک کار ضبط شده جزئیات یک قطعه بسیار واضح شنیده می شود که هیچ وقت در اجرای زنده یک کنسرت آنگونه دریافتش نخواهیم کرد. اما اگر یک اثر را بارها و بارها گوش دهیم و تمریم کنیم بعد به همان کنسرت برویم، در مقایسه با سی دی آن، یا خیلی کند است یا تند!
فقط تصور کن! (I)

فقط تصور کن! (I)

گلوله ای درست مغز او را نشانه گرفت؛ گلوله ای که پیش از آن هم انتظارش را داشت. زمانی که جان لنون گفته بود شاید مثل کندی و گاندی به ضرب گلوله کشته شود، شاید بسیاری از مردم در دل به او پوزخند زدند، اما حقیقت آن بود که خود به درستی فهمیده بود تحت کنترل شدید سازمان سی. آی. ای و اف. بی. آی است. سال ها از این ماجرا می گذرد و هنوز ماهیت این ترور به درستی روشن نشد و هنوز بحث بر سر آن است که آیا این گلوله را مارک چاپمن به اراده خود شلیک کرده یا آلت دستی بیش نبوده است؟
پنج ترانه اول سال نو میلادی

پنج ترانه اول سال نو میلادی

در این هفته با توجه به شروع سال جدید میلادی و عید کریسمس، بازار ترانه های مناسب با این حال و هوا داغ است و تقریبا تمام خوانندگان مطرح جدید و قدیمی به اجرای سرودها یا ترانه هایی با موضوع کریسمس دست زده اند.
فرج نژاد: معتمدی را خواننده توانمندی می بینم

فرج نژاد: معتمدی را خواننده توانمندی می بینم

خواننده‌ها هر کدام یک قواعدی دارند و صدا و رنگ صدا و تکنیک‌های خواننده‌ها هر کدام یک احساسی را به مخاطب منتقل می‌کنند، من احساس کردم در این مجموعه صدای محمد معتمدی و نوع بیان شعرش و دراماتیک اجرا کردن او با دیدگاه من به عنوان یک آهنگساز و با هدف عالی من برای این آلبوم سنخیت بیشتری داشت و خوب نتیجه فکر می‌کنم نتیجه‌ای شد که امروز وقتی به آن فکر می‌کنم من را خشنود می‌کند و خوب سینای سرلک خواننده بزرگی است و مسلماً من همکاری خودم را با سینای سرلک هم ادامه خواهم داد هر دو از دوستان و هنرمندان بسیار خوب هستند.