کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (III)

در این روش آهنگساز برای ساختن قطعه از بعضی عبارت‌های ایجاد شده (نه همه آن شکل‌ها) استفاده می‌کند. به بیان دیگر ممکن است این روش تدارک دیدن شکل‌های متفاوت «سری» به صورت هرج و مرج یا آشوبی به نظر برسد اما فرآیند آماده‌سازی پیش- آهنگسازانه‌ای که در سریالیسم اتفاق می‌افتد (تدارک تن های سری‌) عمیقا ریشه در نظم دارد.

یک مثال ساده می‌تواند نشان دهد که چگونه نظم جبری به طور سیستماتیک در پشت این سیستم مخفی است و آنرا پشتیبانی می‌کند:
فرض کنید چهار تن اول یک سری لا، فا دیز، دو و سی باشند. در اینجا آهنگساز از طریق ۴ فرآیند آماده سازی می‌تواند به سری‌های جدید دست یابد.

نخست: فرآیند معکوس کردن (روند قهقرایی) که به سادگی سری را به سی، دو، فا دیز، لا تغییر می‌دهد.

دوم: فرآیند وارونه‌سازی فواصل که باعث معکوس شدن مقدار فواصل سری می‌شود. در این مثال اگر فاصله اول سری دو نیم پرده به سمت پایین است در جریان وارونه‌سازی فاصله اول به دو نیم پرده به سمت بالا تبدیل می‌شود در نتیجه سری به شکل لا، سل، دو دیز، دو در می‌آید.

سوم: فرآیند واژگونی قهقرایی که ترکیب دو روند پیشین است به اینصورت که نتیجه اش سری دو، دودیز، لا، سل است.

چهارم: در آخر با انتقال این سری به اندازه ۴ نیم پرده به سمت بالا می، فا، سی، دو دیز بدست می‌آید.

به طوری که Perle در مثال‌هایش نشان می‌دهد، می‌توان با استفاده از اعداد و ریاضیات سری ها را بوجود آورد. اینکار امکان کنترل دقیق، علمی و غیر انسانی بر فرآیند آهنگسازی را در اختیار آهنگساز قرار می‌دهد (Perle 3).

در یک مثال ساده اگر تمامی دوازده تن موجود در گام دیاتونیک را بخواهیم به اعداد تبدیل کنیم یکی از ساده‌ترین راهها می‌تواند استفاده از تبدیل عددی به نمودار احساسی فواصل باشد به گونه‌ای که فاصله یک اکتاو به ۱۲ قسمت مساوی تقسیم شود و به هر یک از تن‌ها عددی بین۰ تا ۱۲ نسبت داده شود، به این ترتیب مقدار عددی هر نیم پرده ۱ واحد و هر پرده ۲ واحد خواهد بود.

آنگاه کافی است فرآیندهای موسیقایی از جمله فرود، صعود و. . . را به زبان ریاضی ترجمه کنیم تا بتوانیم به سادگی و بدون دخالت مستقیم انسانی سری‌های جدید تهیه کنیم. در مثال قبل اگراز نت دو تا دو اکتاو بعد را شماره‌گذاری کنیم سری اولیه با شماره‌های ۹، ۶، ۰ و ۱- (سی در اکتاو پایین‌تر) خواهد بود حال برای مثال اگر نیاز به انتقال این سری به اندازه دو پرده باشد کافی است تمامی اعداد با عدد ۴ جمع شوند و باقی مانده‌ی آنها بر ۱۲ بدست آید (اگر جواب در محدوده یک اکتاو مورد نظر باشد) یا فرآیند معکوس سازی می‌تواند با تفریق کلیه اعداد یک سری از متمم ۱۲ صورت گیرد و به همین صورت فرآیندهای پیچیده‌تر در جریان آهنگسازی نیز می‌توانند شبیه‌سازی عددی شوند.

سریالیسم شوئنبرگ باعث کنترل آهنگساز بر روی محتوای فواصل گام شد اما ایده‌های سریال در محدوده دیگری غیر از قلمرو فواصل نیز می‌توانند به کار گرفته شوند. چنان که دو تن از شاگردان شوئنبرگ، آلبان برگ و آنتون وبرن، این ایده را برای سریالی کردن عناصر ریتمیک در بعضی از قطعاتشان به کار گرفتند.

سریال‌سازی ریتمیک آنها بسیار شبیه سریالیسم شوئنبرگ برای سازماندهی فواصل موسیقایی بود با این تفاوت که این بار در هر سری فاصله‌های زمانی یا کشش ها به جای ارتفاع قرار گرفته‌اند. آنها به همان ترتیب قبل سری‌ها را با فرآیندهایی مانند سیر قهقرایی، واژگونی و… و بعدها به وسیله تغییر مداوم و یکنواخت در اندازه هر یک از کشش های درون سری دستکاری می‌کردند (‌Griffiths 167).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

افق‌های مبهم گفت‌وگو (IV)

از چنین راستایی می‌توانیم گفت‌وگو با دیگری فرهنگی را در موسیقی شدنی‌تر بیابیم زیرا آغاز راهش سهل‌تر می‌نماید ( و تنها می‌نماید وگرنه دلیلی نداریم که حقیقتاً باشد). احساس اولیه از دریافت دیگریِ فرهنگ موسیقایی اگر به خودبزرگ‌بینی منجر نشود، همچون طعمه‌ای فریبنده پنجره‌ی گفت‌وگو را می‌گشاید. نخست به این معنا که بدانیم دیگری موسیقایی نیز وجود دارد. بر وجود او آگاه شویم. و سپس خواست فهمیدن او پدید آید. و این خواست مفاهمه چیزی افزون بر آن دارد که پیش‌تر میان دریافت‌کننده و دیگری مؤلف برشمرده شد. اینجا پای «خود» به مفهوم هویت جمعی نیز در میان است.

احمد نونهال: گروه های کر با چالش روبرو هستند

گروه کُر «شانته» به‌ رهبری احمد نونهال با همکاری جشنواره موسیقی صبا در دومین رویداد تابستانه پنج قطعه موسیقی کرال را در موزه نگارخانه کاخ گلستان اجرا کرد. احمد نونهال رهبری جوان و پر انگیزه است و توانسته با وجود مشکلات مختلف این گروه جوان را به روی صحنه ببرد. امروز گفتگوی محمدهادی مجیدی را با او می خوانید:

از روزهای گذشته…

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (IV)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (IV)

الگار، نیاز به سکوت و سرخوشی ِدهکده داشت و در سال ۱۸۹۸ شروع به یافتن کلبه ای در خارج از شهر کرده تا از فشارهای شهری خانه ی قبلی خود رها شود. خانه ای که آنها در چهار مایلی فورلی یافتند، خانه ای با نام بیرچوود بود. الگار این خانه را، از تمام خانه های دیگر خود، به استثنای خانه ی زادگاهش، بیشتر دوست می داشت. نامه های او به دوستش جاگر بیانگرِ میزان آرامش الگار در این خانه است.
عبدالله دوامی، حافظه تاریخی موسیقی ایرانی

عبدالله دوامی، حافظه تاریخی موسیقی ایرانی

عبدالله دوامی فرزند ابوالقاسم خان تعزیه خوان در سال ۱۲۷۰ ش در روستای طاد از توابع تفرش به دنیا آمد. دروس اولیه در مکتب خانه گذرانید در نوجوانی به تهران مهاجرت کرد و در مدرسه تربیت صرف و نحو آموخت؛ در این مدرسه با رکن الدوین مختاری هم کلاسی بود. پس از دوران تحصیل به خدمت اداره پست و بعد به اداره دارایی رفت و تا زمان بازنشستگی در آنجا مشغول به کار بود.
موسیقی با تمام وجود احساس می شود

موسیقی با تمام وجود احساس می شود

تحقیقات دانشمندان نشان داده است هنگامی که به موسیقی گوش می دهید اگر بطور ناخودآگاه پاها و دستهای شما شروع به انجام حرکات منظم کنند و بقولی با ریتم موسیقی همنوازی کنند، پیام های عصبی خاصی به مغز انسان ارسال می شود که باعث تحریک مغز می شود.
برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت اول)

برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت اول)

روش آموزش در نوازندگی ویولن در کنار عواملی چون استعداد فردی، تمرین با برنامه و مستمر، مطالعه و شنیدن آثار موسیقی می تواند زمینه ساز بروز موفقیت و توانمندی در زمینه نوازندگی، ایجاد خلاقیت و رسیدن به آفرینش هنری در سطوح بالاتر در افراد گردد. از اینرو آموزش هدفمند، دارای جایگاهی بی بدیل در نوازندگی است.
سامان ضرابی

سامان ضرابی

متولد ۱۳۵۳ تهران نوازنده و مدرس سنتور لیسانس مدیریت صنعتی دانشگاه آزاد تهران مرکز [email protected]
گزارشی از جلسه نقد «پیمان عشق» و پخش مستند «هزارداستان امیرجاهد» (III)

گزارشی از جلسه نقد «پیمان عشق» و پخش مستند «هزارداستان امیرجاهد» (III)

پس از کامیار صلواتی، سعید یعقوبیان به عنوان سومین منتقد با اشاره به اهمیت جایگاه امیرجاهد به عنوان سومین تصنیف ساز بزرگ ایران بعد از شیدا و عارف گفت: «با اینکه می توان دلایلی را برای برجسته‌تر بودن جایگاه شیدا و عارف نسبت به امیرجاهد برشمرد اما با این حال در مورد امیرجاهد شاید یک درصد ارزشی که آثارش دارد هنوز مورد توجه و استفاده قرار نگرفته است، برای همین آلبوم پیمان عشق از این نظر بسیار با اهمیت است که بالاخره کسی پیدا شده که دست گذاشته روی تصانیف امیرجاهدی که آنطور که باید شناخته شده نیست و روی کارهایش کار چندان جدی صورت نگرفته است. در این مجموعه غیر از بازسازی، تالیف هم صورت گرفته است و از این نگاه با اینکه بنیان بر اساس تصانیف امیرجاهد است ولی تألیف هم به عقیده من صورت گرفته است.
جان کیج و ذن بودیسم (I)

جان کیج و ذن بودیسم (I)

پژوهش در خصوص آثار “جان کیج” به عنوان یکی از چهره های شاخص موسیقی مدرن که به مثابه پلی، گذر از موسیقی مدرن به پست مدرن را امکان پذیر می کند، با اکتفای تنها به تحلیل و آنالیز آثار وی حاصل نمی شود. چرا که موسیقی او به عنوان یک اثر موسیقائی مورد توجه است که حاصل نوع نگرشی است که او به چیستی و چرائی حیات دارد. با این توجه، این گونه هنرمندی،اگر به جای موسیقی هر حرفه ی دیگری را هم برگزیده بود، آنقدر در حوزه فعالیتش با اهمیت می نمود که امروزه بتواند اهل قلم را به تفحص در آثارش وادار کند. در این نوشتار با نگاهی گذرا به زندگی شخصی و ویژگی های زمانه ای که جان کیج را اینگونه تربیت کرده بود تا راه باشد نه تنها راهرو، بیشتر به جستجو در سیر تفکر کیج که آن را عامل اصلی خلق آثارش می شناسیم، خواهیم پرداخت.
نشست پژوهشی «نگاهی میان-فرهنگی به «اُپرا» به عنوان پدیده ای اجتماعی» برگزار می شود

نشست پژوهشی «نگاهی میان-فرهنگی به «اُپرا» به عنوان پدیده ای اجتماعی» برگزار می شود

نشست پژوهشی «نگاهی میان-فرهنگی به «اُپرا» به عنوان پدیده ای اجتماعی» با همکاری گروه جامعه شناسی هنر انجمن جامعه شناسی ایران و انجمن انسان شناسی ایران در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار خواهد شد. این پژوهش در ادامه سلسله جلسات هنر اجتماعی این گروه خواهد بود که پیش از این میزبان پژوهشگرانی چون دکتر بابک خضرایی، دکتر احمد بخارایی، پوریا رمضانیان و کامران فلاحتی نیز بوده است.
بانگ چاووش (I)

بانگ چاووش (I)

در سال ۱۳۴۷، وقتی داریوش صفوت در حال گلچین کردن شاگردان با استعداد «دانشگاه هنرهای زیبا»، برای تشکیل هسته شاگردان سنت گرای «مرکز حفظ و اشاعه موسیقی» بود، هیچگاه گمان نمی کرد که نه سال بعد، همین جوانان مقلد، روزی سنت شکنان مشهور تاریخ موسیقی ایران شوند و مسیری دیگر برگزینند.
جندقی: آواز مخاطب خاص دارد

جندقی: آواز مخاطب خاص دارد

ایشان از جایگاه خاصی برخوردار هستند اگر دقت کنیم بسیاری از بانوان خواننده در قبل از انقلاب در کاباره ها می خواندند ولی تعداد اندکی نرفتند و جایگاه خود را حفظ کردند مثل خانم معصومه مهرعلی، خانم هنگامه اخوان و تنی چند دیگر…