کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (III)

در این روش آهنگساز برای ساختن قطعه از بعضی عبارت‌های ایجاد شده (نه همه آن شکل‌ها) استفاده می‌کند. به بیان دیگر ممکن است این روش تدارک دیدن شکل‌های متفاوت «سری» به صورت هرج و مرج یا آشوبی به نظر برسد اما فرآیند آماده‌سازی پیش- آهنگسازانه‌ای که در سریالیسم اتفاق می‌افتد (تدارک تن های سری‌) عمیقا ریشه در نظم دارد.

یک مثال ساده می‌تواند نشان دهد که چگونه نظم جبری به طور سیستماتیک در پشت این سیستم مخفی است و آنرا پشتیبانی می‌کند:
فرض کنید چهار تن اول یک سری لا، فا دیز، دو و سی باشند. در اینجا آهنگساز از طریق ۴ فرآیند آماده سازی می‌تواند به سری‌های جدید دست یابد.

نخست: فرآیند معکوس کردن (روند قهقرایی) که به سادگی سری را به سی، دو، فا دیز، لا تغییر می‌دهد.

دوم: فرآیند وارونه‌سازی فواصل که باعث معکوس شدن مقدار فواصل سری می‌شود. در این مثال اگر فاصله اول سری دو نیم پرده به سمت پایین است در جریان وارونه‌سازی فاصله اول به دو نیم پرده به سمت بالا تبدیل می‌شود در نتیجه سری به شکل لا، سل، دو دیز، دو در می‌آید.

سوم: فرآیند واژگونی قهقرایی که ترکیب دو روند پیشین است به اینصورت که نتیجه اش سری دو، دودیز، لا، سل است.

چهارم: در آخر با انتقال این سری به اندازه ۴ نیم پرده به سمت بالا می، فا، سی، دو دیز بدست می‌آید.

به طوری که Perle در مثال‌هایش نشان می‌دهد، می‌توان با استفاده از اعداد و ریاضیات سری ها را بوجود آورد. اینکار امکان کنترل دقیق، علمی و غیر انسانی بر فرآیند آهنگسازی را در اختیار آهنگساز قرار می‌دهد (Perle 3).

در یک مثال ساده اگر تمامی دوازده تن موجود در گام دیاتونیک را بخواهیم به اعداد تبدیل کنیم یکی از ساده‌ترین راهها می‌تواند استفاده از تبدیل عددی به نمودار احساسی فواصل باشد به گونه‌ای که فاصله یک اکتاو به ۱۲ قسمت مساوی تقسیم شود و به هر یک از تن‌ها عددی بین۰ تا ۱۲ نسبت داده شود، به این ترتیب مقدار عددی هر نیم پرده ۱ واحد و هر پرده ۲ واحد خواهد بود.

آنگاه کافی است فرآیندهای موسیقایی از جمله فرود، صعود و. . . را به زبان ریاضی ترجمه کنیم تا بتوانیم به سادگی و بدون دخالت مستقیم انسانی سری‌های جدید تهیه کنیم. در مثال قبل اگراز نت دو تا دو اکتاو بعد را شماره‌گذاری کنیم سری اولیه با شماره‌های ۹، ۶، ۰ و ۱- (سی در اکتاو پایین‌تر) خواهد بود حال برای مثال اگر نیاز به انتقال این سری به اندازه دو پرده باشد کافی است تمامی اعداد با عدد ۴ جمع شوند و باقی مانده‌ی آنها بر ۱۲ بدست آید (اگر جواب در محدوده یک اکتاو مورد نظر باشد) یا فرآیند معکوس سازی می‌تواند با تفریق کلیه اعداد یک سری از متمم ۱۲ صورت گیرد و به همین صورت فرآیندهای پیچیده‌تر در جریان آهنگسازی نیز می‌توانند شبیه‌سازی عددی شوند.

سریالیسم شوئنبرگ باعث کنترل آهنگساز بر روی محتوای فواصل گام شد اما ایده‌های سریال در محدوده دیگری غیر از قلمرو فواصل نیز می‌توانند به کار گرفته شوند. چنان که دو تن از شاگردان شوئنبرگ، آلبان برگ و آنتون وبرن، این ایده را برای سریالی کردن عناصر ریتمیک در بعضی از قطعاتشان به کار گرفتند.

سریال‌سازی ریتمیک آنها بسیار شبیه سریالیسم شوئنبرگ برای سازماندهی فواصل موسیقایی بود با این تفاوت که این بار در هر سری فاصله‌های زمانی یا کشش ها به جای ارتفاع قرار گرفته‌اند. آنها به همان ترتیب قبل سری‌ها را با فرآیندهایی مانند سیر قهقرایی، واژگونی و… و بعدها به وسیله تغییر مداوم و یکنواخت در اندازه هر یک از کشش های درون سری دستکاری می‌کردند (‌Griffiths 167).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر کنسرت «پنجگاه»

گذارِ «نقش» از آغاز، که خود را گروه موسیقی دستگاهی می‌نامید، تا امروز، که به «پنجگاه» رسیده، در نزدیک به ده سال فعالیتِ مداومش شاخصه‌هایی در ذهن شنوندگان پیگیر موسیقی کلاسیک ایرانی به جا گذاشته است: اولویت دادن به دغدغه‌های موسیقی‌شناختی در فرایند آهنگسازی، بهره‌گیری از پتانسیل‌های موسیقی قدیم ایران پیرو آموزه‌هایی که نخستین بار در آلبوم «سرخانه» به عمل درآمد و در عین حال بهره‌مندی از عناصر موسیقی قاجاری، دقت در گزینش کلام و الگوبرداری از قالب‌های شعری مانند مستزاد در تجربه‌های پیشین یا مخمس در «پنجگاه» و…

میراث منگوری (III)

وقتی «ریچارد ریکو استوور» در سن ۷۳ سالگی (۳ فوریه) بر اثر سرطان در ایالت واشنگتن (ایالت متحده آمریکا) درگذشت، گیتار کلاسیک جهان چهره مهم دیگری را از دست داد. ریکو، مشهورترین فردی است که تمام زندگی خود را وقف مطالعه و ترویج زندگی و آثار آهنگساز و گیتاریست پاراگوئه ایی، «آگوستین باریوس» کرده بود. او نه تنها زندگی نامه ی قطعی، «شش پرتوی نقره ای ماه»، (زندگی و بارهای آگوستین باریوس منگوره) را نوشت، همچنین بیش از هر شخص دیگری مسئولیت پخش گسترده موسیقی باریوس را برای گیتاریست ها به عهده داشت.

از روزهای گذشته…

نه زن، نه گریه

نه زن، نه گریه

بدون شک یکی از موفق ترین کارهای باب مارلی در طول زندگی هنری اش، ترانه No Woman No Cry است که یاد آور خاطرات باب در زمانی است که در “Trench Town” در همسایگی “Kisgston” پایتخت جامائیکا زندگی می کرده است.
مشکاتیان را تنها باید شنید (I)

مشکاتیان را تنها باید شنید (I)

این نوشته را دو یا سه سال پیش، دقیقاً یادم نیست در همان حوالی نوشتم و حالا بسیار متاسفم که در چنین شرایطی آن را برای خواندن در اختیارتان قرار می دهم. نوشتن درباره ی بعضی ها آن قدر دشوار است که خواندن ترجیح داده می شود. درباره ی مشکاتیان از این هم دشوارتر است. مشکاتیان را تنها باید شنید و تنها، باید شنید …
سلیقه موسیقی مغز

سلیقه موسیقی مغز

در سن ۱۱ سالگی برای اولین بار تصمیم گرفتم که شخصیت موسیقایی خود را به همه نشان دهم و اولین کاست گلچین ترانه های مورد علاقه ام را از روی رادیو ضبط کنم. ساعتها با انگشتی که روی دگمه REC. خشک شده بود منتظر ماندم تا بالاخره توانستم یک کاست گلچین ضبط کرده و از شر نوارهای موسیقی قدیمی مادرم راحت شوم.
اولین مسابقه سایتها و وبلاگهای موسیقی فردا در خانه هنرمندان

اولین مسابقه سایتها و وبلاگهای موسیقی فردا در خانه هنرمندان

جمعه هفدهم تیرماه، ساعت ۱۴ تا ۱۶ خانه هنرمندان ایران میزبان اولین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی خواهد بود. در این روز قرار است به برگزیدگان مسابقه سایتها و وبلاگهای موسیقی جوایزی اهدا شود.
گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

«چرا نقد دانشگاهی دست رد به سنیۀ تحلیل ذاتی و درونی می‌زند؟ (البته اصل تحلیل ذاتی غالبا چندان درک نمی‌شود). پاسخهایی که فعلا می‌توان داد، پاسخهای ممکن است: شاید علتش اطاعت بی‌چون و چرا از مرام جبر علمی است که به موجب آن اثر حتما «معلول» علتی است و علل بیرونی بیشتر از علل دیگر «علت» پنداشته می‌شوند. شاید نیز به این جهت است که رد نقد علی و قبول نقد کارکردها و دلالتها مستلزم تغییر عمیق ضوابط دانش، یعنی تغییر شیوه است و این کار تغییر شغل فرد دانشگاهی محسوب می‌شود.» (ص ۳۶)
زوموزیکولوژی

زوموزیکولوژی

Zoomusicology یکی از شاخه های موزیکولوژی و جانورشاسی میباشد. این شاخه به بررسی موسیقی در میان حیوانات میپردازد که میتوان به دو عنوان تبدیل شود : ۱- تاثیر موسیقی بر حیوانات ۲- صوت و نقش آن در ارتباط ما بین همنوعانشان.
توماس فتس والر، اسطوره جز (I)

توماس فتس والر، اسطوره جز (I)

به جرات می توان گفت که بزرگترین پیانیست و خواننده Jazz ای که توانایی آنرا داشته که ساعت ها برای مردم ساز بزند و بخواند بدون آنکه مردم احساس خستگی و یکنواختی کنند کسی نبوده جز توماس فتس والر.
نقد ردیف علی اکبر شهنازی، آلبوم عکس

نقد ردیف علی اکبر شهنازی، آلبوم عکس

آلبوم عکس به همراه موسیقی از مراسم نقد ردیف میرزاحسینقلی فراهانی
لطفی را در خور لطفی نشناختیم

لطفی را در خور لطفی نشناختیم

از درگذشت محمد رضا لطفی بیش از یک سال می گذرد؛ تحقیق و مطالعه ی آثار لطفی نیازمند سالها پژوهش است. درایت و آگاهی لطفی به جمله بندی و فواصل دقیق موسیقی ایرانی از شاخصه های نوازندگی او محسوب می شود. نوازندگی ای که نیازمند پژوهشی ژرف است و بیانگر رمز و رازهای نوازندگی لطفی است.
یک جنتلمن با ویلونش

یک جنتلمن با ویلونش

آقای جهانشاه برومند یک پزشک موسیقیدان است. ساده ترین تعریفی که می توان از ایشان ارائه داد همین است! اما واقعیت به این سادگی نیست. در نگاهی دقیق، می توان دید که جناب جهانشاه برومند حسابی جداگانه است از سایر پزشکان که ساز را می نوازند و اتفاقا بیشتر آنها از اهالی ویولن هستند و کمابیش هم می نوازند اما حضور موثری در موسیقی کشورمان نداشته اند.