کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (X) – گفتگوی هارمونیک Harmony Talk

کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (X)

او در انجام این کار با بوجود آوردن سریالیسم موفق شد و این افتخار بزرگی برای او در تاریخ موسیقی محسوب می‌شود. اما او خیلی سخت به ساختار داخلی موسیقیش وفادار ماند. سریالیسم به عنوان روشی منظم برای تهیه سری‌ها، منظره صوتی موجود را درهم ریخت و شنوندگان را با دنیای صوتی نو آفریده‌اش بیگانه کرد. در حقیقت موسیقی شوئنبرگ علی‌رغم اینکه برای تکوین یافتن نیازمند ساختار بود همین ساختار موجب تیرگی و ابهامش می‌شد. در نتیجه سریالیسم منجر به یک زیباشناسی جهانی نشد.

جان کیج –دیگر پیشگام موسیقی در نیمه قرن بیستم- نیز عمرش را بر سر یافتن این زیباشناسی گریزپا گذاشت. کیج این زیباشناسی جهانی را در نابودی ساختار جستجو کرد او حتی از آشوب هم در ارتباط با موسیقی‌اش بهره گرفت اما آنچه کیج به عنوان آشوب درک می‌کرد نوعی حس ابتدایی بود. این احساس خاص از آشوب در قالب تصادف بدون حضور نظم شنوندگان کیج را وامی‌داشت که تلاش کنند از روی قراین با موسیقی‌اش ارتباط برقرار کنند.

البته این تلاش بیهوده‌ای بود چون موسیقی او حاوی هیچ ساختمان یا بافت خاصی نبود تا شنوندگان بتوانند با آن ارتباط برقرار نمایند. به همین دلیل هم آنچه او ابهامش می‌نامید به صورت یک زیباشناسی جهانی در نیامد.

امروز آخرین کوشش‌ها برای دست یافتن به این زیباشناسی جهانی آهنگسازان را مستقیما به سوی نظریه‌ی آشوب راهنمایی کرده است. از خلال دو اصل حساسیت به شرایط اولیه و تکرار نزدیک آنها باید همزمان موجودیت‌های کاملا مخالف هم را می‌ساختند. ریاضیات نظریه‌ی آشوب، موسیقی را وادار به تغییر کرد و همزمان اجازه داد که موسیقی پیشرفت غیر منتظره‌ای باوجود الگوریتم‌های عددی پیچیده بکند. در نظریه‌ی آشوب، موسیقی، زیباشناسی جدیدی را کشف کرد که اجازه می‌داد ساختاری را که لازم داشت همچنان حفظ کند و همزمان جذابیتش را از طریق بوجود آوردن عناصر غیر تکراری بدست آورد.

نظریه آشوب و آهنگسازی مانند دو قطب مخالف هستند اما در CAC آنها با هم یکی می‌شوند: شباهت و تغییر، آشوب و نظم. این دو قطبی‌ها به صورت طبیعی از یکدیگر جدانشدنی‌اند.

بدین ترتیب نظریه آشوب که در ریشه‌هایش تناسب چندانی با موسیقی نداشت ابتدا با نفوذ به حوزه دانش و سپس به ادبیات تصویر جدیدی از هنر ارائه کرد و سپس ارتباطی عمیق با موسیقی همزمان با انقلاب آشوب (در دهه ۸۰ و ۹۰ قرن بیستم) برقرار نمود. نظریه آشوب در این زمان مانند دانه‌ای شد که هر دونیمه‌اش –آشوب و نظم– در فرهنگ، ذهن و هوس‌های انسان جوانه زد و پس از این انسان‌های بیشتری به کمک این دانه به جستجوی هماهنگی در زندگی میروند، هماهنگی که حاصل موازنه میان دو قطبی‌های تغییر و ثبات، نظم وآشوب خواهد بود.

۷- نمی‌دانم که انتخاب عدد ۱۲ برای تعداد خوانندگان ارتباطی با تکنیک‌های سریال دارد یا خیر.
۸- Golah در لغت به معنای نوعی کشتی فنیقی است. iota به معنی ذره و همچنین حرف نهم الفبای یونانی است. نلسون در این آهنگ سفر افسانه‌ای فنیقی‌ها به آمریکای جنوبی را، که گفته می‌شود هزاران سال پیش از کلمب انجام شده است، به عنوان ماده اولیه‌ی کارش مورد استفاده قرار می‌دهد (تمثیلی استعاری از ذره بودن این کشتی کوچک در اقیانوس در این نامگذاری مشاهده می‌شود).
۹- از آنجا که آثار صوتی نامبرده در متن مقاله برای بیشتر خوانندگان در ایران قابل دسترسی نیست آدرس‌های اینترنتی زیر که بعضی از این آثار را به صورت رایگان در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌دهند، می‌تواند مفید باشد.


سایتها
www.mike-andrews.com
http://mywebpages. comcast. net/djsnow/KLAVIER/NONETTE. HTM
http://www. timara. oberlin. edu/~gnelson/gnelson. htm
http://vbs. ahk. nl/david/PlentyPowerfulProg. html#Pictures

کتابنامه
جواهری نیا، فرامرز. نگرشی ژرف به یی چینگ و مفاهیم آن. بدیهه، ۱۳۷۹٫
ریگدن، جان. ابو کاظمی، محمد ابراهیم، دانشنامه فیزیک. مرکز تحصیلات تکمیلی در علوم پایه و بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی، ۱۳۸۱٫
شونبرگ، آرنولد. عبدالله زاده اسماعیلی، نسرین اصول آهنگسازی. دانشگاه هنر، ۱۳۷۸٫
Adorno, Theodor W. Philosophy of Modern Music. New York: Seabury Press, 1973.
Andrews, Mike. Chaos in the Modern Jazz Movement. http://www. gweep. net/~rocko/ sufficiency/node1. html, 1996.
Bidlack, Rick. “Chaotic Systems as Simple (but Complex) Compositional Algorithms. ” Computer Music Journal vol. 16 n. 3 (1992): 33-47.
Cage, John. John Cage: An Autobiographical Statement. New York: TheJohnCageTrust. http://www. newalbion. com/artists/cagej/autobiog. html, 1989.
Griffiths, Paul. “Serialism. ” New Groves Dictionary of Music and Musicians. Ed. Stanley Sadie. Vol. 17. Washington, D. C.: MacMillan, 1980. 20 vols.
Grout, Donald, and Claude Palisca. A History of Western Music. 5th ed. New York: W. W. Norton, 1996.
Hayles, N. Katherine. Chaos Bound: Orderly disorder in Contemporary Literature and Science. New York: Cornell University Press, 1990.
Järveläinen, Hanna. Algorithmic Musical Composition. Helsinki University of Technology, Telecommunications software and multimedia laboratory, Seminar on content creation, 2000.
Kostelanetz, Richard. John Cage. New York: Preager, 1970.
Little, David Clark. Composing with Chaos: Applications of a New Science for Music. http:// www. xs4all. nl/~19521952/dcl/COMPwCHAOS. html
Lorenz, Edward. The Essence of Chaos. Seattle: University of Washington Press, 1993.
Nelson, Gary Lee. Wind, Sand, and Sea Voyages: An Application of Granular Synthesis and Chaos to Musical Composition. http://www-ks. rus. uni-stuttgart. de/people/schulz/ fmusic/gnelson. html.
Perle, George. Serial Composition and Atonality: an Introduction to the Music of Schönberg, Berg, and Webern. Los Angeles: University of California Press, 1972.
Peyser, Joan. The New Music: The Sense Behind the Sound. New York: Delacorte Press, 1971. Retallack, Joan. “Poethics of a Complex Realism. ” John Cage: Composed in America. Marjorie Perloff and Charles Junkerman, ed. Chicago: University of Chicago Press, 1994.
Walker, Elaine. Chaos Melody Theory TM. 2003. Whittall, Arnold. Musical Composition in the Twentith Century. London:OXFORD UNIVERSITY PRESS, 1999.
Xenakis, Iannis. Composer and architect. Iannis Xenakis: the Man and his Music. With Mario Bois. London: Boosey and Hawkes, 1967.

فرهنگ و آهنگ شماره‌های ۶ و ۷

یک دیدگاه

  • mahsa
    ارسال شده در آبان ۳, ۱۳۹۱ در ۱۲:۳۱ ق.ظ

    مقاله بسیار جالبی بود .با سیستم های دینامیکی اشنا بودم ولی پیوند بین نظریه آشوب و موسیقی خیلی جالب بود

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

امامی: استقبال خوبی از برنامه ما در سوئیس شد

من علاقه زیادی به موسیقی قدیم ایران داشته ام و سعی کرده ام در حد توانم بر روی آن حوزه موسیقی کارکرده و بر روی موسیقی دوره قاجار و هم قبل از آن دوره مطالعات مختصری داشته ام و به طبع در آثارم از آن ها بهره می برده ام در این سال ها آلبوم های تولید کرده ایم با همراهی دوستانم مثل آلبوم برافشان و آلبوم چهار سو که با آهنگسازی دوست خوبم حمید شریفی بوده و همچنین آلبوم بزم ۲ با آهنگسازی دوستانم سعید کورد مافی و علی کاظمی که همه این آلبوم ها توسط انتشارات ماهور منتشر شده است و تمامی این آثار رویکردی که ما داشته ایم استفاده از امکانات بالقوه موسیقی قدیم ایران بوده است و اینکه این امکانات بالفعل کرده و امکاناتی نظیر فرم و دورها و متدهای متفاوتی که در آن موسیقی وجود داشته است و الان کمرنگ شده است و یا کمتر استفاده می شوده است. این امکانات در هر صورت به ما راهی را نشان می دهند که شاید از این طریق بتوان رنگ و بوی تازه از موسیقی ایران رو شنید، البته شاید! در هر صورت راهی است که می شود در بستر تاریخی اصالت ها را حفظ کرد و موسیقی گذشته را به این شکل منتقل کرد.

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (X)

شورانگیز (چهارمضراب شور): این قطعه با الگوی ساختاری چهارمضراب طراحی و ساخته شده است. وزن اصلی قطعه دو ضربی ترکیبی بوده و از ابتدا تا انتها با سرعت ثابت و بدون تغییر ادامه می یابد. نکتۀ بارز و اصلی این اثر در استفادۀ آهنگساز از ترکیبات متفاوت و متنوع در وزن و ضرباهنگ اثر است و با اینکه وزن اثر تا انتها ثابت است ولی تغییرات درونی در سرضرب ها و استفاده از حالات متنوع آنها فضایی متفاوت به این اثر بخشیده است.

از روزهای گذشته…

موسیقی آفریقای جنوبی (VII)

موسیقی آفریقای جنوبی (VII)

در اواسط دهه هفتاد قرن بیستم، گروه Rabbitt در آفریقای جنوبی به شهرت رسید. این گروه متشکل بود از ۴ مرد جوان که کار خود را با اجرای دوباره قطعه ” Jethro Tull ” آغاز نمودند و در اقدامی جسارت آمیز عکس برهنه ای را بر جلد دومین آلبوم خود به نام ” A Croak and a Grunt in the Night ” قرار دادند.
از نمایشگاه فلزیاب و آلات موسیقی دیدن کنید (II)

از نمایشگاه فلزیاب و آلات موسیقی دیدن کنید (II)

واضح‌ترین نمونه این عدم توجه عمومی به موسیقی الکترونیکی در برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی این حوزه به‌چشم می‌خورد. لطفا به جدولی که به همراه این مطلب آمده توجه کنید. البته به‌دلیل ناقص بودن اطلاعات موجود در اینترنت و فقدان محتوای همیشگی وب‌سایت‌های فارسی، این جدول هم ناقص است. با وجود نقصان، این جدول عمق فاجعه را به‌خوبی و وضوح تمام بازگو می‌کند.
کنسرت زمستان؛ اثری فروتر از انتظار (II)

کنسرت زمستان؛ اثری فروتر از انتظار (II)

آنچه که از شهروز شعاعی در این دو نوازی شنیده می شد دو ویژگی مهم داشت. اول اینکه با فرض حذف ایشان از صحنه ی اجرا، برای کلیّتِ اثر هیچ اتفاقی نمی افتاد. به این معنا که در این دو نوازی، ساز کوبه ای صاحب شخصیت مستقلی نبود و حتی در ارائه ی انگاره های ریتمیک، وابسته و تحت سلطه ی سه تار عمل می کرد. و دوم اینکه اجرای شعاعی توجیهی عقل پذیر برای حضور سازی سه قسمتی را به مخاطب ارائه نمی کرد. زیاد شنیده ایم که نوازندگان سازهای کوبه ای از مناطق مختلف پوست یک ساز صداهای به مراتب متنوع تری را تولید می کنند.
«نقد موسیقی چیست؟»

«نقد موسیقی چیست؟»

بارها پیش آمده که ببینیم عده‌ای در مورد نوشته‌ای که عنوان نقد دارد با هم اختلاف نظر داشته باشند که آیا نقد است یا نیست. گاهی مشابه این جمله را می‌گویندکه نوشته را رد/حقیر کنند. خب، این نوع شک را می‌توان به حال خود گذاشت. فرض کنیم قصد تحقیر و تخفیف نوشته در کار نیست و سوال واقعی است. اگر این‌طور باشد برای اینکه با اطمینان بگوییم این نوشته نقد است یا نیست، باید ببینیم «نقد» چیست و چون ما در حوزه‌ی موسیقی کار می‌کنیم، درستش این است که بپرسیم «نقد موسیقی» چیست؟
تاثیر لیست بر موسیقی

تاثیر لیست بر موسیقی

در باره موسیقی لیست بحث و جدل فراوان است. برخی آن را سطحی و گزافه گو می دانند و برخی از شیوایی برون گرایانه رمانتیک آن لذت می برند، اما کمتر کسی نو آوری، تاثیر گذاری و اهمیت لیست را به عنوان یک پدیدآورنده پویم سنفنیک (Symphonic Poem) نفی می کنند.
نی و قابلیت های آن (XV)

نی و قابلیت های آن (XV)

در قسمت قبل اشاره به برخی قابلیت های نی در قالب تکنوازی و همنوازی شد. این ساز در گروهنوازی ساز های ایرانی هم از جایگاه ویژه ای برخوردار است و اگر آهنگسازان و تنظیم کنندگان به خوبی با قابلیت های اجرایی نی آشنا باشند از آن می توانند به بهترین نحو ممکن در کار های گروهی استفاده نمایند.
حنانه: عدالت این نیست که همه چیز بر گردن من باشد

حنانه: عدالت این نیست که همه چیز بر گردن من باشد

با ارکستر سمفونیک فارابی در رادیو تهران ضبط و در یوسنکو پخش شد، بعد هم ارکستر سمفونیک ایرلند آن را اجرا کرد که در رادیوی ایرلند پخش شد. فکر میکنم با کیفیت خوب هم نوار ضبط شده این ارکستر را روی ریل داشته باشم.
میشا مایسکی

میشا مایسکی

میشا مایسکی (Mischa Maisky) متولد ۱۹۴۸ در Riga، Latvia است؛ موسیقی را برای اولین بار وقتی به Children’s Music School و هنرستان هنرهای زیبا رفت آغاز کرد. در سال ۱۹۶۲ وارد هنرستان Leningrad شد. در سال ۱۹۶۵ نام مستعار Rostropovich of the Future برای خود انتخاب کرد و همکاری با Leningrad Philharmonic را شروع کرد. یک سال بعد او برنده جایزه مسابقه بین المللی چایکوفسکی در مسکو شد و تحصیلات خود را تحت نظر Rostropovich در هنرستان هنرهای زیبای مسکو شروع کرد.
کنسرت گروه هیراب در خانه هنرمندان

کنسرت گروه هیراب در خانه هنرمندان

کنسرت گروه هیراب در تاریخ ۳ و ۴ دی ماه در تالار استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان برگزار می شود. این کنسرت دومین کنسرت پیام بحیرایی به عنوان آهنگساز می باشد که با حمایت خانه موسیقی در خانه هنرمندان تهران در دو بخش به اجرا در می آید.
به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (V)

به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (V)

این نظریه که ” قضاوت فرد کاملاٌ وابسته به اول، سواد و دوم اطلاعات و سوم دید کاملاٌ بی تعصبانه نسبت به یک موضوع است ” به صورت کلی مصداقی تجربه شده دارد. طبیعی است اگر ما به نوازندگی نوازنده ای گوش می کنیم صریحاٌ نظر به اینکه ما این سبک را می پسندیم یا خیر قضاوت می کنیم بدون اینکه به پیشینه و چرایی بوجود آمدن آن سبک دقت کافی به خرج دهیم.