سایه روشن تاریخ موسیقی ما (IV)

علیت‌یابی نداریم (یا کم داریم) و تصورمان از گذشته هم زمانی آویخته در میان زمان‌ها است. پس انتظارمان از تاریخ می‌شود این‌که وقایع‌نگاری کنیم و نه تحلیل. با وجود این‌که حضور مبهم زیباشناسی و جدل میان دو سبک اخیرا بیشتر شکل تاریخ‌نگارانه به خود گرفته، اما هنوز به دوره‌بندی منجر نشده است. تاریخ موسیقی ما هنوز تاریخ آدم‌ها و نظریه‌ها است و نه آثار موسیقی و روابط‌شان وقتی به نقطه‌ی عطفی تاریخی چون وزیری می‌رسیم بیشتر اوقات به نظم شخصی و توانایی‌های افسانه‌ای او اشاره می‌کنیم و به عکس، کمتر چیزی از دلایل تاریخی موفقیت‌اش می‌شنویم (۹).

این مه‌گرفتگی روایات‌ تاریخی را در این نقل از «بحورالالحان» «فرصت شیرازی» نیز می‌بینیم: «یکی از اساتید این فن وقتی در دارالخلافه‌ی طهران مرا گفت این ترتیب جدید اولی و انسب است و اصلح و ملایم‌تر است طباع را و براهینی اقامه کرد که تفصیل آن در اینجا موجب اطناب خواهد بود ولی اجمالا اینکه این ترتیب دستگاه هفتگانه طوری است که اثر آن در نفوس بیشتر از پیشتر است و بسیاری از حکما خیلی خیلی فکر کرده‌اند تا ترتیب را به اینطور که بعد ذکر می‌شود قرار داده‌اند» (فرصت ۱۳۶۷: ۱۹) او این چند جمله را در مورد تغییر نظام قدیم مقام‌ها به سیستم دستگاهی نوشته است و با حذف نام آن استاد که با وی سخن گفته و دلایلی که وی اقامه می‌کرده ما را از اطلاعات احتمالی در این مورد محروم ساخته است.

این نمونه‌ای است از نگاه ما به موضوع گذشته، که حتا وقایع‌نگاری کاملی را به همراه نمی‌آورد.

به نوشته‌ی کار بازگردیم، چه چیزی یک واقعه‌ی تاریخموسیقی است؟ چه رویدادی به مقام تاریخ ارتقا داده می‌شود؟ نمی‌دانیم. مورخان‌مان اکنون نکاتی پیرامون افراد را شایسته‌ی ثبت می‌دانند، فهرست آثار شاید، اما تاریخ خود آثار هنوز نه. هنوز هم تاریخ‌ها اگر نگوییم خالی از وقایع موسیقایی‌اند باید گفت که از این لحاظ فقیراند.

دیگر موضوع قابل بررسی پرسش درباره‌ی خود نام و حوزه‌ی (۱۰)اعتبار آن است (۱۱). عموما وقتی عنوان «تاریخ موسیقی ایران» مطرح می‌شود (و البته به تبع آن تاریخ‌نگاری) این که کار در مورد چه حوزه‌ی موسیقایی باید انجام گیرد به شکل پیش‌فرض دانسته گرفته می‌شود. باور داریم کهمنظورمان از تاریخ موسیقی ایران روشن است، اما کمی دقت و ریزبینی بیشتر، مطابق معمول به خوبی روشن خواهد ساخت که استدلال عقلی به نفع فرض‌های اولیه گاه دشوارتر از آن است که در ابتدا می‌پنداریم.

دوره‌ای پیش از این (شاید حدود ۲۰ یا ۳۰ سال) حد و حدود حوزه‌ی به کار گرفتن آن روشن‌تر بود یا دست‌کم بیشتر متفکران ما این طور می‌پنداشتند. به زبان خودمانی بسیاری از حوزه‌های تمدنی و چهره‌های شاخص و رویداد‌های موسیقایی باقی‌ مانده از تاریخ دور مدعی‌ای نداشت یا اگر هم داشت در آن فضای کمبود ارتباطات فرهنگی صدایش خیلی به گوش ما نمی‌رسید (۱۲).

همان‌طور که در همین چند سطر مشخص است تلقی ما از حوزه در طول زمان (و گاه بنا به ملاحظات سیاسی، اجتماعی و… ) تغییرپذیر است. این دگرگونی‌ها هم در جغرافیا (یعنی آنچه ما آن را با عنوانگستره‌ی حوزه می‌خوانیم) می‌تواند اتفاق بیفتد هم در تاریخ، به مفهوم طول زمان (که آن را هم به همان شکل طول حوزه می‌نامیم). در حقیقت چه برای تاریخ‌‌نگاران چه برای کسانی که امروز مطالعات تاریخی-تحلیلی را انجام می‌دهند روشن شدن این موضوع می‌تواند به دگرگونی‌های عمیق یا سطحی در موضوعات انتخابی، زاویه‌ی نگاه و حتا روش‌های پژوهشی منجر شود.

پی نوشت
۹- در خود این جملات نیز اهمیت تاریخی آدم‌ها واضح است؛ واقعا آیا وزیری نقطه‌ی عطفی بود یا زمانی که در آن می‌زیست زمان دگرگونی بود؟ به نظر می‌رسد عواملی بیش از تنها تلاش فردی یک شخص جمع می‌شود تا او بتواند تغییراتی را ایجاد کند؛ تاریخ زمان او بیان این عوامل، روابط و دلایل تاثیرشان است و نه سال تولد یا مرگ‌اش یا شاید گسستی که او از موسیقی پیشین می‌خواست.
۱۰- Scope
۱۱- شاید خواننده این بحث را بیش از حد مربوط به فلسفه‌ی تاریخ بداند اما از آن‌جا که دگرگونی‌های کوچک در برداشت پژوهش‌گران از این مقوله به دگرگونی‌های بزرگ در نتایج منجر خواهد شد ناچار این بحث مطرح شده است.
۱۲- نمونه‌ی پیچیده‌تری از این تغییر نگاه جهانی به مفاخر فرهنگی را می‌توان در تاریخ ادبیات و علم جستجو کرد. جایی که به ویژه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال جمهوری‌های آسیای مرکزی از آن، رقابتی ناگفته را بر سر مفاخر فرهنگی شکل داد. برای مثال تا دیروز به راحتی می‌توانستیم رودکی را شاعر ایرانی بنامیم اما امروز شاید عنوان شاعر پارسی‌گوی عادلانه‌ترین و عاقلانه‌ترین واژه برای نمایش وابستگی او باشد.

یک دیدگاه

  • علي
    ارسال شده در فروردین ۶, ۱۳۹۱ در ۵:۰۷ ب.ظ

    با سلام و تشکر.
    در مورد سینتی سایزرهای مخصوص گیتار بنویسید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

مروری بر کتاب «موسیقی ایرانی در شعر سایه»

«سایه» در دوره‌ای از موسیقی ایران تأثیرگذار بوده است. این تأثیرگذاری می‌تواند موضوع مقاله‌ای تحلیلی-انتقادی باشد. چنین پژوهش‌هایی نه تنها در مورد سایه بلکه در مورد دیگر هم‌دوره‌هایش نیز باید صورت گیرد (که به هر دلیل هنوز انجام نشده). سایه با موسیقی دستگاهی نیز در حد یک موسیقی‌دوستِ بسیار پیگیر که معاشرت‌هایی با اهالی این موسیقی داشته، آشنایی‌هایی دارد. از مجموع صحبت‌های او در منابع مختلف چنین برمی‌آید که این آشنایی، علمی و چندان عمیق نیست و بالطبع شامل داده‌هایی درست و غلط از دیده‌ها و شنیده‌هاست (مانند بیگجه‌خانی را شاگرد درویش‌خان دانستن! و موارد دیگر). واژگانِ موسیقایی نیز در شعرِ او فراوان‌اند.

از روزهای گذشته…

محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

پس از “یاد ایام” تا ۱۰ سال هیچ یک از کارهای شجریان با گروههای کوچک از ساختاری مانند سه گانه های ۶۹ برخوردار نبود، تا اینکه “بی تو به سر نمی شود” به انتشار رسید. سه گانه های شجریان و گروه جدیدش “زمستان است”، “بی تو بسر نمی شود” و “فریاد” مشهورترین کنسرتهای شجریان تا کنون بوده است.
پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VIII)

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VIII)

مجموعه ۱ تا ۴ برای آواز است و پیانو. مجموعه شماره ۵ برای کر خانم‌ها و آنسامبل و سولو است. مجموعه شماره ۷ برای آواز و ارکستر است و مجموعه شماره ۸ برای آواز و آنسامبل است و مجموعه شماره ۹ برای فلوت و ویلن‌سل است. یعنی اساساً سازی است.
ده ترانه برتر اولین هفته دسامبر

ده ترانه برتر اولین هفته دسامبر

در فهرست ده تایی این هفته (منتهی به پنجم دسامبر)، هرچند ترانه های Drop it like it’s hot و Lose my breath همچنان در صدر جدول قرار دارند، اما تغییرات اساسی در جدول پیش آمده است. به جدول نگاه کنید :

سه خبر

دو فیلم بر اساس زندگی آنتونیو ویوالدی، ویولونیست و آهنگساز برجسته ایتالیایی در دوران باروک، در حال ساخته شدن هستند. کمپانی کلمبیا و ایمیج اینترتینمنت (Image Entertainment) در پاییز گذشته ساخته شدن فیلمی به نام ویوالدی را اعلام کردند. این فیلم که با کارگردانی کاترین هاردویک آغاز شده است، بیشتر بر رابطه بین ویوالدی که یک کشیش بوده است و معشوقه اش آنا ژیرار (Anna Girard) پرداخته است. از طرفی یک کمپانی مستقل به نام مکانیکز (Mechaniks) مشغول تولید فیلم دومی است که آنتونیو ویوالدی نام دارد و فیلمنامه آنرا روزنامه نگاری به نام جفری فریدمن (Jeffrey Freedman) نوشته و قرار است ویولونیست سبک هارد راک اشلی مک آیزاک (Ashley MacIsaac)، نقش ویوالدی را ایفا کند. این فیلمنامه بر روی دوران تدریس ویوالدی در مدرسه دختران بی سرپرست و موفقیت او در مقام معلم موسیقی که به اجرای برنامه در مقابل پاپ انجامید، بنا شده است.
پرتو: کسی که یک سال پیانو زده به خود اجازه تدریس میدهد

پرتو: کسی که یک سال پیانو زده به خود اجازه تدریس میدهد

افلیا پرتو اول دی ماه ۱۳۱۷ در خانواده ای در تهران به دنیا آمد که همه اهل موسیقی بوند. پدر و مادر او کنسرتهای انجمن موسیقی ملی به رهبری استاد روح الله خالقی را دنبال میکردند و گویا حتی در انجمن عضویت هم داشته اند. استادان بزرگی چون، حسین خان هنگ آفرین و موسی معروفی به خانه آنها رفت و آمد داشتند و با پدر خانواده که نوازنده ای پی گیر و علاقمند بود، دوست بودند.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (II)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (II)

ایقاع مخصوص موسیقی بود. طویس اولین خواننده ای بود که در مدینه از ایقاع استفاده کرد. او با اضافه کردن نت های زینت و به کاربردن فواصل ملایم شیوه ای جدید را در موسیقی به کار گرفت که آن را غناءالمتقین (آواز هنری) می گفتند. نخستین خواننده ای که در حجاز به معرفی و ترویج ایقاع پرداخت عزه المیلاء بود که ایقاع را غناءالموقع نامید و سائب خاثر نیز در این زمینه تلاش فراوانی کرد در دوره ی خلفای اموی ایقاع شکل علمی تری به خود گرفت و دایره هایی برای معرفی آن وضع گردید. ضربهای این دوره ثقل اول، ثقل ثانی، خفیف ثقیل، هزج، رمل و رمل طنبوری بود.
لطفی، نظریه پرداز-پژوهشگر (III)

لطفی، نظریه پرداز-پژوهشگر (III)

در مورد فواصل او مانند بعضی از دیگر همدوره‌هایش (۹) سعی می‌کند پلی بر نظریات نظریه‌پردازان مشهور قرون گذشته در خاورمیانه بزند (مانند عبدالقادر مراغی و صفی‌الدین ارموی) و از آن‌ها برای توضیح مسائل امروزی موسیقی ایران بهره گیرد هر چند که او بر این نکته واقف است که ساختار اجرایی موسیقی دستگاهی با دوره‌ی مورد بحث تفاوت‌های اساسی دارد اما به دنبال قرابت‌ها می‌گردد و سعی می‌کند نشان دهد که فواصل از دوره‌ی مورد بحث تاکنون تغییری نکرده‌ است (البته در میزان موفقیت وی و دیگر همفکرانش هنوز جای بحث هست).
مایکل برکر، نوازنده برجسته ساکسفون درگذشت

مایکل برکر، نوازنده برجسته ساکسفون درگذشت

مایکل برکر Michael Brecker نوازنده ساکسفون، برنده ۱۱ جایزه Grammy و از بزرگترین نوازندگان جز معاصر، روز ۱۳ ژانویه ۲۰۰۷ در سن ۵۷ سالگی در شهر نیویورک زندگی را بدرود گفت.
نگاهی به فعالیتهای موسسه فرهنگی هنری آوای مهربانی (II)

نگاهی به فعالیتهای موسسه فرهنگی هنری آوای مهربانی (II)

در این جلسه که بیش از حد ظرفیت سالن، پذیرای علاقمندان بود، پس از قرائت قرآن، توسط یکی از هنرمندان و سخنان مجری، آقای بهروز مبصری از پژوهشگران معاصر، سخنان مبسوطی درباره تجزیه و تحلیل ساختار اجتماعی تصنیف در اواخر دوره قاجاریه و تأثیرات ساختار اجتماعی بر روند تصنیف خوانی و معرفی تصنیف سرایان و تصنیف خوانان این دوره ایراد نمودند.
سوزانا باکا، وزیر جدید فرهنگ پرو!

سوزانا باکا، وزیر جدید فرهنگ پرو!

سوزانا باکا خواننده آفریقایی-پرویایی فولکلور در کابینه جدید پوپولیستی رئیس جمهور الانتا هومالا که هفته پیش آغاز به کار کرد به وزارت فرهنگ کشور پرو گماشته شد. باکا که توانست با سی دی “Lamento Negro” خود جایزه گرمی لاتین را در سال ۲۰۰۲ از آن خود کند، اولین پرویایی سیاه پوست است که از زمان استقلال این کشور از اسپانیا در سال ۱۸۲۱ وزیر کابینه شده است. باکا همچنین نمونه دیگری از یک شخصیت آمریکای جنوبی است که در گرایش اخیر این کشورها به درگیر کردن هنرمندان در سیاست های فرهنگی دولت مسئولیتی را پذیرفته است.