سایه روشن تاریخ موسیقی ما (IV)

علیت‌یابی نداریم (یا کم داریم) و تصورمان از گذشته هم زمانی آویخته در میان زمان‌ها است. پس انتظارمان از تاریخ می‌شود این‌که وقایع‌نگاری کنیم و نه تحلیل. با وجود این‌که حضور مبهم زیباشناسی و جدل میان دو سبک اخیرا بیشتر شکل تاریخ‌نگارانه به خود گرفته، اما هنوز به دوره‌بندی منجر نشده است. تاریخ موسیقی ما هنوز تاریخ آدم‌ها و نظریه‌ها است و نه آثار موسیقی و روابط‌شان وقتی به نقطه‌ی عطفی تاریخی چون وزیری می‌رسیم بیشتر اوقات به نظم شخصی و توانایی‌های افسانه‌ای او اشاره می‌کنیم و به عکس، کمتر چیزی از دلایل تاریخی موفقیت‌اش می‌شنویم (۹).

این مه‌گرفتگی روایات‌ تاریخی را در این نقل از «بحورالالحان» «فرصت شیرازی» نیز می‌بینیم: «یکی از اساتید این فن وقتی در دارالخلافه‌ی طهران مرا گفت این ترتیب جدید اولی و انسب است و اصلح و ملایم‌تر است طباع را و براهینی اقامه کرد که تفصیل آن در اینجا موجب اطناب خواهد بود ولی اجمالا اینکه این ترتیب دستگاه هفتگانه طوری است که اثر آن در نفوس بیشتر از پیشتر است و بسیاری از حکما خیلی خیلی فکر کرده‌اند تا ترتیب را به اینطور که بعد ذکر می‌شود قرار داده‌اند» (فرصت ۱۳۶۷: ۱۹) او این چند جمله را در مورد تغییر نظام قدیم مقام‌ها به سیستم دستگاهی نوشته است و با حذف نام آن استاد که با وی سخن گفته و دلایلی که وی اقامه می‌کرده ما را از اطلاعات احتمالی در این مورد محروم ساخته است.

این نمونه‌ای است از نگاه ما به موضوع گذشته، که حتا وقایع‌نگاری کاملی را به همراه نمی‌آورد.

به نوشته‌ی کار بازگردیم، چه چیزی یک واقعه‌ی تاریخموسیقی است؟ چه رویدادی به مقام تاریخ ارتقا داده می‌شود؟ نمی‌دانیم. مورخان‌مان اکنون نکاتی پیرامون افراد را شایسته‌ی ثبت می‌دانند، فهرست آثار شاید، اما تاریخ خود آثار هنوز نه. هنوز هم تاریخ‌ها اگر نگوییم خالی از وقایع موسیقایی‌اند باید گفت که از این لحاظ فقیراند.

دیگر موضوع قابل بررسی پرسش درباره‌ی خود نام و حوزه‌ی (۱۰)اعتبار آن است (۱۱). عموما وقتی عنوان «تاریخ موسیقی ایران» مطرح می‌شود (و البته به تبع آن تاریخ‌نگاری) این که کار در مورد چه حوزه‌ی موسیقایی باید انجام گیرد به شکل پیش‌فرض دانسته گرفته می‌شود. باور داریم کهمنظورمان از تاریخ موسیقی ایران روشن است، اما کمی دقت و ریزبینی بیشتر، مطابق معمول به خوبی روشن خواهد ساخت که استدلال عقلی به نفع فرض‌های اولیه گاه دشوارتر از آن است که در ابتدا می‌پنداریم.

دوره‌ای پیش از این (شاید حدود ۲۰ یا ۳۰ سال) حد و حدود حوزه‌ی به کار گرفتن آن روشن‌تر بود یا دست‌کم بیشتر متفکران ما این طور می‌پنداشتند. به زبان خودمانی بسیاری از حوزه‌های تمدنی و چهره‌های شاخص و رویداد‌های موسیقایی باقی‌ مانده از تاریخ دور مدعی‌ای نداشت یا اگر هم داشت در آن فضای کمبود ارتباطات فرهنگی صدایش خیلی به گوش ما نمی‌رسید (۱۲).

همان‌طور که در همین چند سطر مشخص است تلقی ما از حوزه در طول زمان (و گاه بنا به ملاحظات سیاسی، اجتماعی و… ) تغییرپذیر است. این دگرگونی‌ها هم در جغرافیا (یعنی آنچه ما آن را با عنوانگستره‌ی حوزه می‌خوانیم) می‌تواند اتفاق بیفتد هم در تاریخ، به مفهوم طول زمان (که آن را هم به همان شکل طول حوزه می‌نامیم). در حقیقت چه برای تاریخ‌‌نگاران چه برای کسانی که امروز مطالعات تاریخی-تحلیلی را انجام می‌دهند روشن شدن این موضوع می‌تواند به دگرگونی‌های عمیق یا سطحی در موضوعات انتخابی، زاویه‌ی نگاه و حتا روش‌های پژوهشی منجر شود.

پی نوشت
۹- در خود این جملات نیز اهمیت تاریخی آدم‌ها واضح است؛ واقعا آیا وزیری نقطه‌ی عطفی بود یا زمانی که در آن می‌زیست زمان دگرگونی بود؟ به نظر می‌رسد عواملی بیش از تنها تلاش فردی یک شخص جمع می‌شود تا او بتواند تغییراتی را ایجاد کند؛ تاریخ زمان او بیان این عوامل، روابط و دلایل تاثیرشان است و نه سال تولد یا مرگ‌اش یا شاید گسستی که او از موسیقی پیشین می‌خواست.
۱۰- Scope
۱۱- شاید خواننده این بحث را بیش از حد مربوط به فلسفه‌ی تاریخ بداند اما از آن‌جا که دگرگونی‌های کوچک در برداشت پژوهش‌گران از این مقوله به دگرگونی‌های بزرگ در نتایج منجر خواهد شد ناچار این بحث مطرح شده است.
۱۲- نمونه‌ی پیچیده‌تری از این تغییر نگاه جهانی به مفاخر فرهنگی را می‌توان در تاریخ ادبیات و علم جستجو کرد. جایی که به ویژه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال جمهوری‌های آسیای مرکزی از آن، رقابتی ناگفته را بر سر مفاخر فرهنگی شکل داد. برای مثال تا دیروز به راحتی می‌توانستیم رودکی را شاعر ایرانی بنامیم اما امروز شاید عنوان شاعر پارسی‌گوی عادلانه‌ترین و عاقلانه‌ترین واژه برای نمایش وابستگی او باشد.

یک دیدگاه

  • علي
    ارسال شده در فروردین ۶, ۱۳۹۱ در ۵:۰۷ ب.ظ

    با سلام و تشکر.
    در مورد سینتی سایزرهای مخصوص گیتار بنویسید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

از روزهای گذشته…

نمودی از جهان متن اثر (XVII)

نمودی از جهان متن اثر (XVII)

شدیدترین نقدی که از این زاویه بر آنالیز وارد شده نوشته‌ی جوزف کرمن است (۷۸). همان‌طور که قبلا چند بار به آن اشاره شد فرا رفتن از این ناتوانی آنالیز با توجه به ایده‌ی مرکزی‌اش (نزدیک شدن به دانش تجربی) تنها از طریق گرویدن به نوعی «طبقه‌بندی کور» میسر است.
قیطاسی: همرنگ جماعت شو!

قیطاسی: همرنگ جماعت شو!

هرچند سابقا موسیقی کلاسیک بهتری داشتیم اما درکل موسیقی کلاسیک ما به صورت ریشه ای دچار اشکال است، چه قبل از انقلاب در جایگاه خودش و چه بعد از انقلاب که مشکلاتش بیشتر شده است، به خاطر آنکه به خوبی شناسانده و تعریف نشده است به همین دلیل گروه های کوچک مثل ما قابل فهم نیستند –البته ما این مطلب را به جایگاه خودش می رسانیم- و مطلب بعدی آن است که موسیقی های مردمی و موسیقی های سنتی خیلی بیشتر در میان مردم جایگاه پیدا کردند و مردم گوش شنوای خودشان را از دست دادند و این ها باعث شد که بیشتر بحرانها به موسیقی کلاسیک دامن بزند و اینها را بیشتر زیر سوال ببرد، مثلا مردم موسیقی کلاسیک کمتر گوش می کنند چون بیشتر به موسیقی پاپ و کمی موسیقی سنتی گرایش دارند و برایشان قابل فهم تر است ولی کلا درک موسیقی مردم بسیار از پیش بالاتر رفته است.
هنرمند افسانه ای

هنرمند افسانه ای

براستی انسان تا چه حد می تواند در مقابل سختی ها قوی باشد؟ به چه مقدار و تا کی می تواند در زندگی اشتباه کند؟ چرا انسان با حسادت این زندگی کوتاه را خراب میکند؟ چرا باید در تنهایی ها حسادت را بعنوان یار و همدم خود انتخاب کرد؟ و …
آوانگاری به روش «ابجد» در موسیقی قدیم ایرانی (II)

آوانگاری به روش «ابجد» در موسیقی قدیم ایرانی (II)

بعد از ابن زیله، صفی الدین ارموی طرحی را به بدعت گذاشت که در آن اکتاو از هجده نغمه با تکرار نت اول تشکیل شده بود و چون این هجده نغمه هفده فاصله را ایجاد می کردند به گام هفده قسمتی صفی الدین معروف شد. در این نظام تطابق نام نغمات با نامگذاری ابجد، نسبت به سیستم ابن زیله متفاوت است. این گام از مبنای دو به شرح زیر است:
طبقه بندی تکنیک های تنبک (II)

طبقه بندی تکنیک های تنبک (II)

این مشخصه مربوط به نحوه اجرای تکنیک و تولید صدا می باشد. به طور کلی در تنبک نوازی می توان چندین نوع مختلف از شکل اجرا را تشخیص داد:
فراخوان عضویت در انجمن صنفی هنرمندان موسیقی

فراخوان عضویت در انجمن صنفی هنرمندان موسیقی

انجمن صنفی هنرمندان موسیقی ایران با گواهینامه ثبتی از وزارت کار و امور اجتماعی (۱۳۷۷)، تائید شده سازمان بین المللی کار ILO در ژنو (۱۳۷۶)، دارای گواهینامه عضویت در فدراسیون بین المللی موسیقیدانان FIM به مرکزیت پاریس (۱۳۸۷) می باشد. اهداف انجمن صنفی هنرمندان موسیقی ایران طبق اساسنامه تایید شده وزارت کار، حمایت از حقوق مدنی، خواسته های صنفی و قانونی هنرمندان عضو می باشد.
گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (I)

گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (I)

نوشته ای که پیش رو دارید گفتگویی است که توسط مژگان محمدحسینی (نوازنده قانون) در حاشیه برگزاری کارگاه”نوازندگی قانون” در تهران با استاد این کارگاه «عمر زیاد حکمت» قانون نواز برجسته‌ی اهل عراق، انجام شده است. این کارگاه در شهریورماه گذشته به همت “میثاق نامی” (نوازنده قانون) برگزار شده است. محور این گفتگوی کوتاه وضعیت موسیقی و نوازندگی در کشورهایی است که در آنها ساز قانون جزو سازهای اصلی ارکستر به شمار می رود و نقش مهمی را در موسیقی شان ایفا می‌کند.
ریچارد اشتراوس (I)

ریچارد اشتراوس (I)

ریچارد جورج اشتروس ( ۱۱ ژوئن ۱۸۶۴- ۸ سپتامبر ۱۹۴۹) آهنگسازی آلمانی از اواخر دوره رمانتیک و اوایل دوره مدرن بود که به ویژه اپراها و موسیقی با کلامش برجسته بود، معروفترین آنها Also sprach Zarathustra ( بخش آغاز فیلم ادیسه فضایی :۲۰۰۱ از استنلی کوبریک). او همچنین به دلیل رهبریش نیز مشهور بود.
امپرسیونسیم در موسیقی

امپرسیونسیم در موسیقی

تفکر امپرسیونسیم در قرن نوزدهم از فرانسه آغاز شد، تفکری که درست بر خلاف روشهای آکادمیک هنری موجود مانند رئالیسم شکل گرفت. این تفکر تقریبا” در تمامی هنرها رسوخ کرد اما حرکتهای ابتدایی توسط نقاشانی چون Claude Monet و Pierre-Auguste Renoir و Alfred Sisley و …. آغاز شد.
وام‌گیری موسیقایی به مثابه ارجاع به هویت (I)

وام‌گیری موسیقایی به مثابه ارجاع به هویت (I)

مساله‌ی انتخاب مواد و مصالح اولیه برای آهنگسازی یکی از دغدغه‌های موسیقی‌دانان ایرانی است که به موسیقی سمفونیک می‌پردازند. این موسیقی‌دانان چه در ایران کار کنند و چه خارج از آن با این چالش روبرو می‌شوند که چه عناصری را برای کار خودشان برگزینند. به طور معمول این دغدغه‌ای است که هر آهنگسازی ممکن است با آن مواجه شود، اما نزد ما معنایی فراتر از مکاشفه‌ای هنرمندانه برای یافتن آوایی نو نیز می‌تواند داشته باشد. معناهایی مانند: روبرو شدن با هویت‌مان تحت تاثیر تحمیلیِ «دیگری»، سازوکار دفاعی هویت‌گرا (که هر دو می‌توانند به گونه‌ای ژرف با سطوح مختلفی از حساسیت‌های ملی‌گرایانه ترکیب شود)، داشتن سبک و زبانی متمایز در موسیقی‌ سمفونیک، یا حتا به سادگی چون نمی‌توانیم جور دیگری تصنیف کنیم، که می‌توانند در مجموعه‌ای از علاقه‌مندی‌ها و گرایش‌های فنی نهان شوند.