جواهری: بعد از چاووش کاربرد بمتار عوض شد

عليرضا جواهري
عليرضا جواهري
بعد از کارهای استاد پایور با ارکسترفرهنگ و هنر، کارهای دیگر بصورت متفرقه انجام می شد و کارها مدون و منسجمی نبود، مثلا” یک تک کار بود که مثلا” آقای محمد حیدری اجرا می کرد یک تک کار دیگر بود که ساخته می شد خانم اطرایی اجرا می کرد یک کنسرتینو بود که مثلا آقای مجید وفادار ساختند و خانم ارفع اطرائی اجرا کردند.

پارتیتور بعضی از این کارها هم موجود هست. اینکارها بصورت متفرقه انجام می شد ولی بعد از شکل گیری گروه “شیدا” به سرپرستی آقای محمدرضالطفی گروه” شیدا” یکی از اهداف عمده اش بازسازی موسیقی قدیم ایران بود که بوسیله گروه اجرا می شد و این ترکیب باز فضای جدیدی بود در موسیقی ایران…

بیشتر، همون بحثی که کردید، موسیقی {این گروه بیشتر} یکصدایی بود و سازها یک ملودی را می زدند، بعضی وقتها ممکن بود یک تغییرات لحظه ای انجام بشه… ولی وقتی اینها تشکیلات چاووش را بوجود آوردند، {و بعد به} گروه های “عارف” و “شیدا” تقسیم شد و کارهای سرودها و … بخاطر اول انقلاب شکل گرفت، اینها اومدند و یک سازهایی را باب کردند مثل بمتار، که فضای خیلی خاصی را به موسیقی ایران داد.

شما مثلا” اگر ارکستر وزارت فرهنگ و هنر یادتون باشه بیشتر باسش عود بود یا مثلا رباب بود، ولی بمتار که اومد شخصیت خیلی خاصی به کارها داد و خیلی باس این مجموعه کارها (چاووش) مبتنی بر همین ساز هستش چون اکثرا” عود ملودی میزنه در این کارها، چیزهایی که سنتور می زد و کمانچه می زد… در اینکارها جایگاه بمتار خاص هست.

البته قبل از این هم بمتار بوده در ارکستر آقای وزیری و دهلوی …
بله، فقط به اینصورت استفاده نشده بود که الان به گوش ما آشناست. اینکارها در گروه عارف و شیدا شکل گرفت و یکسری کارهایی که بخصوص در کارهای “چاووش۲″، “چاووش۳″، “چاووش۴″، ” چاووش۶″، “چاووش۷” و در “چاووش۸” که “کاروان شهید” هست هم خوب، خط بمتار خیلی مشخص هست.

از اینجا ما یک موسیقی چند صدایی (به اصطلاح) لحظه ای داریم که اینجوری میشه تحلیلش کرد که ما یک خط ملودیک داریم، خوب بین سازها تقسیم می شد و یک خط باس داریم که تقریبا” متضاد این خط بود؛ همزمان بصورت اتفاقی یکسری سازها ملودیهایی عکس اینها می زدند، که قاعده خاصی هم نمی تونید شما براش در نظر بگیرید که مثلا طبق فلان رابطه کنترپوان شکل گرفته! نه، حسی و تجربی بوده و به زیبایی نگاه کردن، بیبنن که این ملودی همزمان زیبا هست یا نه! خیلی هاش هم شما گوش کنید شاید از نظر صدایی دیسونانس باشه ولی چون به یک حالت خاصی از هم گذر می کنند، خیلی نامطبوع به گوش نمی رسه و فضای خوب و زیبایی را بوجود آورده.

فایل های صوتی از مصاحبه :

Audio File قسمت اول
Audio File قسمت دوم
Audio File قسمت سوم
بنا براین این ماجرا برای من جالب شد که با نوشتن و بازنگری روی اینها هم یک تجربه ای برای خودم بشه هم امکانی باشه که چاپ بشه و در دسترس بچه ها قرار بگیره و همونطور که گفتم آثار آقای مشکاتیان مثل: “پیروزی”، “رزم مشترک”، “لاله بهار “،” محبوب من وطن”، “بیداد” و “، “چکاد” که البته بعدها ساخته شده و مال دوره چاووش نبود… خوب منتشر شده و در دسترس علاقه مندان قرار گرفته؛ کارهای دیگری هم هستش، کارهای آقای هوشنگ کامکار، حسین علیزاده و محمدر ضالطفی به همین منوال نوشته شده که مربوط به دوره چاووش بوده.

در مورد چگونگی کار ارکستر” پایور” صحبت کنید
خوب کارهای آقای پایور را اینطور حساب کنید که همزمان با ساخت قطعاتش نگارشش هم پیش می رفت، شما ببینید! کتاب “سی قطعه چهار مضراب” با اون کیفیت چاپ بالا و با اون نت نویسی قوی و دقیق حدود سال ۱۳۴۰ منتشر شده! اون سالها که ما اصلا” چیزی به نام پارتیتور و کتاب موسیقی نداریم کتاب “سی قطعه چهار مضراب” چاپ شده! و همزمان با اون آقای پایور یکی یکی کارهاشون را منتشر کردند، کارهایی مثلا” اومد بیرون مثل “رهگذر” {برای فلوت و سنتور}، “فانوس” {برای دو سنتور}، “پرنیان” {برای تار و سنتور}…

خوب اینها به نسبت زمان خودش خیلی جلوتر بود. اینها سالها پیش انجام شده و زمانی بوده که نه کامپیوتری بوده نه امکاناتی بوده! اینها را همه آقای فاطمیان، منوچهر بهداد یا آقای کیومرث پیرگلو زحمت کشیدند و دونه دونه با دقت تمام اینها را نت نویسی کردند و بصورت چاپ شده منتشر کردند. بنابراین آقای فرامرزپایور حکایتش جداست با کسان دیگه! خیلی از موزیسینهای ما کارهاشون را مکتوب نکردند همزمان با ساخت، ولی خوب شما اگر در دهه ۶۰ می خواستید سنتور کار کنید، کتاب فقط از آقای پایور بود، کس دیگه ای کتاب نداده بود که بعدها آقای مشکاتیان کتاب “بیست قطعه” را که منتشر کرد دومین کتاب سنتور بود که شما می تونستید بهش استناد کنید!{بجز کتابهایی که سالها قبل توسط صبا نوشته شده بود و دیگر در بازار نبود} حالا الان را شما در نظر نگیرید که دهها کتاب در مورد سازهای مختلف هست! اون زمان اکثرا” مجبور بودند گوشی بزنند!

نت نویسی آقای پایور هم بخاطر نظم و دیسیپلین خاصی که تو کار داشتن، همش نت می شد و مسلما” تو تمرینهای منظم ایشون همشون به نوازندگان داده می شد و فکر نکنم اونها چیزیش موجود نباشه همش هست. من از این کارهام اونهایی که علاقه داشتم را نوشتم که نمونه هاش به صورت دستنویس هست ولی من مطمئن هستم که اصل اونها پیش خودشون یا نوازندگانی که باهاشون کار کردند مثل آقای ظریف، آقای دلنوازی، آقای رحمت ا… بدیعی و سایر هنرمندانی که با ایشان کار کردند حتما” این کارها را دارند.

گزارشی است از مراسم رونمایی از آلبوم به‌یاد بهاری (I)

مطلبی که پیش رو دارید، گزارشی است از مراسم رونمایی از آلبوم به‌یاد بهاری: تک‌نوازی کمانچه در فرهنگسرای سرو به تاریخ سوم بهمن ۱۳۹۸ که توسط شهاب مِنا تهیه شده است:

نشست بررسی و نقد کتاب «دانش هرمی موسیقی» اثر محمدسعید شریفیان برگزار می‌شود

نشست بررسی و نقد کتاب «دانش هرمی موسیقی» اثر محمدسعید شریفیان برگزار می‌شود. در این نشست که عصر روز دوشنبه هفتم بهمن‌ماه برگزار می‌شود نویسنده اثر محمدسعید شریفیان، محمدرضا آزاده‌فر و محمدعلی مرآتی حضور خواهند داشت. نشست بررسی و نقد کتاب «دانش هرمی موسیقی» دوشنبه هفتم بهمن‌ماه از ساعت ۱۵ تا ۱۷ در سرای اهل قلم واقع در خیابان انقلاب،‌ خیابان فلسطین جنوبی، کوچه خواجه نصیر پلاک ۲ برگزار می‌شود.

از روزهای گذشته…

آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن Anton Webern ، آهنگساز و رهبر ارکستر اتریشی تبار در سوم دسامبر سال ۱۸۸۳ متولد و در پانزدهم سپتامبر ۱۹۴۵ دار فانی را وداع گفت. او از اعضای Second Viennese School بود و به عنوان مهم ترین دنباله روی آرنولد شوئنبرگ Arnold Schoenberg ، از نوابغ دنیای موسیقی و آهنگساز مشهور قرن بیستم خالق تکنیک twelve-tone بود، به علاوه نوآوری هایش در ارتباط با مفاهیم موسیقیایی سبکی از موسیقی را تشکیل داد که بعدها “سریالیسم serialism” نام گرفت.
لالو شیفرین (I)

لالو شیفرین (I)

لالو شیفرین یکی از آهنگسازان و رهبران موفق موسیقی فیلم هالیوود بیش از پنجاه سال است درین حرفه فعالیت می کند. ساخت موسیقی برای بیش از ۱۰۰ فیلم سینمایی، مجموعه تلویزیونی و بازیهای کامپیوتری از جمله سری ساعت شلوغی، گناه اصلی، ماموریت غیر ممکن، بروبیکر، سیاره میمون ها، اژدها وارد می شود و … حاصل تلاش های خستگی ناپذیر این هنرمند در عرصه موسیقی فیلم است.
کتابی درباره رضا ورزنده (I)

کتابی درباره رضا ورزنده (I)

برای نخستین بار کتابی درباره رضا ورزنده، نابغۀ صاحب سبک سنتور، منتشر شد. عنوان این کتاب «برگزیدۀ آثار رضا ورزنده (جلد اول)» است که به همراه یک لوح فشردۀ صوتی، با آوانگاری و تنظیم رامین صفایی و مقدمه و توضیحات شهاب مِنا توسط انتشارات «خنیاگر» منتشر شده است.
کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (X)

کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (X)

او در انجام این کار با بوجود آوردن سریالیسم موفق شد و این افتخار بزرگی برای او در تاریخ موسیقی محسوب می‌شود. اما او خیلی سخت به ساختار داخلی موسیقیش وفادار ماند. سریالیسم به عنوان روشی منظم برای تهیه سری‌ها، منظره صوتی موجود را درهم ریخت و شنوندگان را با دنیای صوتی نو آفریده‌اش بیگانه کرد. در حقیقت موسیقی شوئنبرگ علی‌رغم اینکه برای تکوین یافتن نیازمند ساختار بود همین ساختار موجب تیرگی و ابهامش می‌شد. در نتیجه سریالیسم منجر به یک زیباشناسی جهانی نشد.
گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (V)

گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (V)

تئوری پردازی خود را در کتاب «نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی» با این جمله شروع می کند: «رپرتوار موسیقی کلاسیک ایرانی، همراه با نظـم و ترتیب سنتی آن، ردیف نامیده می شود.» در زیر نویس آمده است که «رپرتوار به معنی مجموعه است.»
گزارش نشست پژوهشی تنبک کوکی و نی کلیددار (II)

گزارش نشست پژوهشی تنبک کوکی و نی کلیددار (II)

نشست پژوهشی نی کلید دار و تنبک کوکی در تاریخ سوم دی ماه، در کنسرواتوار تهران برگزار شد. در این برنامه دکتر حسین عمومی نوازنده نی و استاد دانشگاه ارواین آمریکا، درباره ساخت و نحوه نوازندگی این سازها به سخنرانی پرداخت. در ادامه این برنامه شاهین مهاجری محقق و نوازنده تنبک به سخنرانی درباره تاریخچه و فیزیک ساز تنبک و بعضی از سازهای کوبه ای جهان پرداخت که در این نوشته متن این سخنرانی را می خوانید.
درباره علیرضا فرهنگ

درباره علیرضا فرهنگ

با توجه به عمر کم موسیقی پیشرو و علمی در ایران، هرگاه سخن از این موسیقی در کشورمان می آید ذهن کثیری از افراد به سوی آهنگسازانی با نام هایی آشنا همچون علیرضا مشایخی، شاهرخ خواجه نوری، کیاوش صاحب نسق و عده ای دیگر از این عزیزان معطوف میشود. در حالی که آهنگسازان دیگری هستند که هم در داخل و هم در خارج از کشور (اروپا و امریکا) مشغول تحصیل و یا فعالیت های خود هستند و متاسفانه حتی نام آنها را یک دانشجوی موسیقی هم نشنیده است و یا افراد اندکی آنها را می شناسند که این مساله می تواند نویدی از بی توجهی مسئولان، رسانه ها و نهاد های داخل کشور به موسیقی فاخر ( بالاخص موسیقی پیشرو و علمی) باشد.
لطفی را در خور لطفی نشناختیم

لطفی را در خور لطفی نشناختیم

از درگذشت محمد رضا لطفی بیش از یک سال می گذرد؛ تحقیق و مطالعه ی آثار لطفی نیازمند سالها پژوهش است. درایت و آگاهی لطفی به جمله بندی و فواصل دقیق موسیقی ایرانی از شاخصه های نوازندگی او محسوب می شود. نوازندگی ای که نیازمند پژوهشی ژرف است و بیانگر رمز و رازهای نوازندگی لطفی است.
چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (II)

چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (II)

اول ببینیم که وزیری چه گفت و چه نوشت؛ دستور تار، اولین کتابی است برای آموزشِ نواختن تار: «منقسم به دو جزو/ جزو اول موسقی اروپایی یا بین‌المللی و جزو دوم موسقی وطنی یا ایرانی» که در قسمت دوم به تئوری موسیقی ایرانی معاصر اشاره شده است؛ و البته در زمان و در نوع خودش یک اتفاق مهم هنری فرهنگی بوده است. کتاب با آموزش خط (نت‌نویسی) فرنگی شروع می‌شود و با تمرین‌هایی برای یاد گرفتن نت و یافتن مهارت در نواختن نت‌ها با ساز تار تا نیمه ادامه می‌یابد؛ و کم‌کم اشاره‌هایی ناقص و نه‌چندان درست به تئوری موسیقی اروپایی می‌شود؛ اما آنچه که مورد بررسی در این نوشته است قسمت دوم و موسیقی ایرانی است.
پویان آزاده: قصد ضبط «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» را دارم

پویان آزاده: قصد ضبط «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» را دارم

در اولین روز برگزاری جشنواره موسیقی فجر، ارکستر ملی به رهبری فریدون شهبازیان، اثری از حسین دهلوی را به روی صحنه برد که بر اساس قطعه ای از جواد معروفی ساخته شده بود. این قطعه که برای یک پیانو و ارکستر با نام «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» تنظیم شده بود، با تکنوازی پیانوی پویان آزاده به اجرا رسید. به همین بهانه امروز با پویان آزاده گفتگویی کرده ایم که می خوانید: