حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (I)

بیش از صد سال است که جامعه شناسان، حضور بانوان در زمینه های مختلف اجتماعی را در جوامع، معیاری برای رشد اجتماعی آن جامعه می دانند و با داشتن آمارهای مختلف، حضور بانوان را در عرصه های مختلف اجتماعی تحلیل می کنند. متاسفانه در کشور ما این آمار و ارقام کمتر در دسترس محققان بوده است و گاهی اصلا آمار گیری خاصی در این زمینه انجام نشده است.

در این مطلب سعی داریم با آمار گیری بر مبنای اطلاعات ناچیز قابل دست رسی از لیست اعضای ارکسترهای بزرگ که در ایران از ابتدای سده ی حاضر فعالیت داشته اند، به آماری تقریبی از حضور بانوان در ارکسترهای مختلف برسیم.

پس از پرداختن به موضوع، لازم است به هشت نکته ی مهم توجه داشته باشیم:
۱- لیست نوازندگان ارکسترهای ایران کمتر منتشر می شده، چنانکه در دیگر کشورهای جهان نیز، بیشتر نام و اطلاعات مربوط به رهبر و ارکستر در اطلاعات درون بروشور ها وجود دارد و کمتر نام تمامی نوازندگان ارکستر را در بروشور می نویسند؛ پس ناچارایم به دوران هایی که تصویر یا نوشته ای از آنها موجود است، رجوع کنیم و تخمینی در مورد حضور بانوان بزنیم.

۲- بسیاری از نوازندگانی که در ارکسترهای بزرگ، پیش از انقلاب فعالیت داشته اند، اصولا ایرانی نبوده اند و مهاجرانی از ممالک دیگر محسوب می شدند که در ارکسترهای ایرانی استخدام شده بودند و اکثرا هم پس از انقلاب کشور را ترک کردند؛ با این وجود ما ناچاریم با ذکر این مورد، آمار آنها را هم در لیست بگنجانیم، چراکه بالاخره حضور آنها در آن مقطع، در جامعه ی زنان تاثیر گذار بوده است و نیز بسیاری از آنها در آن مقطع، شهروند ایران محسوب می شدند.

۳- در این آمار گیری، به سراغ نوازندگان ارکسترهای هنرستان نرفتیم، چراکه حضور بانوان در این ارکسترها، اجباری بوده است و فعالیت حرفه ای محسوب نمی شود.

۴- نکته ی چهارم اینکه متاسفانه اطلاعاتی مربوط به نام نوازندگان ارکسترهای پرتعداد رادیو را در دست نداشتم و احتمالا تنها از طریق دسترسی به اطلاعات سازمانی صدا و سیما بتوان به لیست دقیق نوازندگان این ارکسترها رسید.

۵- تنها حضور بانوان را در ارکسترها بررسی می کنیم، پس تکرار شدن نام یک نوازنده ی زن در ارکسترهای مختلف، تغییری در آمار ما به وجود نخواهد آورد.

۶- ارکسترهایی که تنها از بانوان تشکیل شده اند از لیست آمار حذف شدند، چراکه حضور بانوان در کنار آقایان مورد بحث این نوشتار است؛ همینطور گروه های کر به دلیل حضور اجباری خانم ها از لیست آمار خارج می شوند.

۷- در این نوشته ما به ارکسترهای حرفه ای و نامدار می پردازیم که به طور رسمی فعالیت داشته اند نه هر ارکستر آماتوری در گوشه و کنار کشور؛ برای اینکه استانداردی را برای حذف بعضی ارکسترها تعیین کنیم، ارکسترهایی که بیش از ۵ سال فعالیت مداوم داشته اند و اعضای آنها بیشتر از ۲۰ نفر بوده است را در سرشماری برخواهیم گزید.

۸- طبیعتا به دلیل نبود لیست قابل استناد اعضا یا عکس کاملی از بعضی از ارکسترهای بزرگ مانند گلها و فارابی، نگارنده از دادن آماری درباره ی این ارکسترها، ناتوان است، هرچند تصاویری از ارکستر گلها با رهبری روح الله خالقی وجود دارد که ارکستری فاقد نوازنده ی زن را نشان می دهد ولی به خاطر نزدیکی تاریخ این تصاویر با هم و فعالیت مداوم ارکستر گلها در سالهای متمادی، نمی توان این تصاویر را در آمار گیری قابل توجه دانست.

۹- ارکسترهای ایرانی به دلایل مختلف، هر چند سال یا حتی چند ماه، نوازندگان خود را تا حدی تغییر می دهند، از این رو دادن آمار دقیق در مورد حضور نوازندگان زن یا مرد غیر ممکن می باشد. آماری که در این مطلب می بینید، میانگینی است از حضور بانوان در ارکسترها با تکیه بر اسناد کم تعداد موجود و این آمار، حدودی را به نظر خواننده می رساند که وی بتواند وضعیت کلی حضور بانوان در ارکسترهای ایران و مشارکت آنها را در زمینه ی اجرایی موسیقی تخمین بزند؛ به امید روزی که تمام اطلاعات مربوط به تاریخ موسیقی ایران در دسترس پژوهشگران قرار گیرد…

زنان موسیقی

یک دیدگاه

  • ارسال شده در خرداد ۱۰, ۱۳۹۱ در ۸:۳۰ ب.ظ

    خیلی عالی بود دمتووووووووووووووون گرم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«پالیز ۱» منتشر شد

گروه مستقل موسیقی ایرانی «پالیز» پس از حدود یک دهه فعالیت عملی و آکادمیک همراه با تمرینات آنسامبل مستمر در حوزه موسیقی ایرانی، اولین آلبوم خود با نام «پالیز۱» و در آواز بیات اصفهان با ۸ قطعه با عنوان‌های «لالایی، کمانچه، امشب، سنتور، شیدا، تنبک، رقص ژاله، یارمن» با نوازندگی و تکنوازی کیخسرو مختاری (کمانچه)، سولماز بدری (سنتور), ستار خطابی (تنبک) و با صدای علی صمدپور و سولماز بدری را منتشر کرد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (V)

موسیقی ایران موسیقی بی‌نهایت وسیعی است. به خاطر اینکه موسیقی ایران یک سیستم دوگانه «دوآل‌سیستم» (Dual System) دارد که از قرن‌های متوالی به ما رسیده است. بخشی از این سیستم که قدیمی‌تر است سیستم «مقام» است که از قرن هشتم میلادی تا قرن نوزدهم میلادی در ایران رواج داشته است. و به خاطر شرایطی تاریخی که من از آن آگاه نیستم، به علت اینکه موزیکولوگ نیستم، سیستم جدیدتری به اسم «دستگاه» در ایران رشد می‌کند ولیکن مقام از بین نمی‌رود و در موسیقی نواحی ایران هنوز با سیستم مقام سروکار داریم و هنوز مقام به زندگی خودش ادامه می‌دهد. درنتیجه با دو سیستم در موسیقی ایران مواجه هستیم. به همین خاطر وسعت این سیستم دوگانه بی‌نهایت زیاد است. نمی‌خواهم به مسائل تکنیکی بروم اما مثل اقیانوسی است که می‌شود از هر کجایش آب برداشت. هر نوع موسیقی‌ای که بخواهیم می‌شود از این سیستم درست کرد.

از روزهای گذشته…

نقد آرای محمدرضا درویشی (II)

نقد آرای محمدرضا درویشی (II)

اگرچه محمدرضا درویشی کتاب «بیست ترانه‌ی محلی فارس» را در سال ۱۳۶۳ با انتشارات چنگ منتشر کرده بود ولی می‌توان گفت، او فعالیت قلمی و نوشتاری در حیطه‌ی موسیقی را با چاپ نخستین مقاله‌اش با عنوان «موسیقی محلی ایران، سنّت یا نوآوری» در فروردین ماه ۱۳۶۷ در مجله‌ی آدینه (شماره‌ی ۲۱) آغاز کرد.
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (II)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (II)

برخی مسائل تاریخ‌نگاری موسیقی (و همچنین تاریخ هنر) با تاریخ عمومی یکی هستند و برخی نیز متفاوت. تاریخ هنر از لحاظ روش‌ها و قلمروهایی که بر آن‌ها تمرکز دارد شبیه تاریخ عمومی است؛ در این‌جا هم محک زدن منابع، روایت تاریخی، تغییرات و علیت‌ها، زندگی‌نامه و دوره‌بندی (۲) تاریخی رواج دارد، اما بین تلقی مدرن از تاریخ هنر و تاریخ عمومی یک تفاوت عمده هست و آن هم این که موضوع کار در این جا بیشتر اثر هنری است تا هر چیز دیگری.
ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت منتشر شد

ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت منتشر شد

کتاب «ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت»، که به‌تازگی توسط نشر سوره‌ی مهر در ۲۵۰۰ نسخه با قیمت ۱۰۰ هزار تومان منتشر شده است، ثمره‌ی سال‌ها پژوهش فریبا (فرنگیس) یاوری در زمینه‌ی صدای انسانی- چه گفتار و چه آواز- است. فریبا یاوری تحصیلکرده‌ دو رشته‌ی به‌ظاهر نامرتبط بیهوشی و موسیقی است.
اصول نوازندگی ویولن (V)

اصول نوازندگی ویولن (V)

در حالت قرارگیری انگشت اول در کنار شیطانک نبایستی امتداد بند اول این انگشت در پشت دست، از امتداد پشت ساعد و دست چپ خارج گشته و از امتداد آنها عقب تر رود و این انگشت به شکل شکسته در ناکل در آید. در غیر اینصورت کششی نامتعارف در ناحیه ناکل انگشت اول بوجود آمده و همچنین از آزادی عمل سایر انگشتان( به خصوص انگشت چهارم ) در انگشت گذاری کاسته می گردد.
پاواروتی، بزرگترین مروج اپرا در جهان درگذشت

پاواروتی، بزرگترین مروج اپرا در جهان درگذشت

ساعت پنج صبح امروز مشهور ترین خواننده تاریخ اپرای جهان لوچینیا پاواروتی در شهر مودنای ایتالیا درگذشت. با اینکه دیروز خبر وخامت حال او روی خبرگزاری ها نقش بسته بود، خبر مرگ او برای دوستدارانش کاملا غیر منظره بود، چراکه او چند هفته پیش با به دست آوردن سلامتی خود و خبر موفقیت در، درمان سرطان لوزالمعده، هوادارانش را امیدوار کرده بود.
منصوری: تا امروز اسپانسری نداشتیم

منصوری: تا امروز اسپانسری نداشتیم

قطعا ولی فعلا ما یک سری مشکلات داریم. می دانید که ما اگر بخواهیم یک اپرای کامل را با تمام ابعادش روی صحنه ببریم به خاطر مشکلات دکور، مشکلات لباس، جای تمرین و این قبیل مشکلات که داریم چه پروژه سنگینی است. اگر یک سری مساعدتها بشود، امیدوار هستیم اپراهای زیادی را روی صحنه ببریم. در حقیقت ما به سازمانی نیاز داریم که همه چیز را به صورت مستقل مدیریت کند و ما، درگیری هایی به غیر از درگیری موسیقی نداشته باشیم. مثلا آرا کاراپتیان وقتی بخواهد کار خوانندگی را انجام دهد، فقط درگیری خوانندگی را داشته باشد یا من که کار ارکستر و رهبری اپرا را انجام می دهم، دیگر درگیری خارج از برنامه نداشته باشم که مثلا من امروز جای تمرینم کجاست یا مثلا فردا چه جور تمرین کنیم یا مثلا این هزینه لباس و دکور را چکار کنیم.

سرزمین پدری

سرزمین پدری

از زیباترین کارهای اسمتانا موسیقیدان اهل چک میتوان به قطعه سرزمین پدری اشاره کرد که یکی از تم های بسیار زیبای این قطعه برای بسیاری مردم آشنا و گوش نواز است.
نقدی بر مصاحبه رابعه زند درباره ساز ارجان

نقدی بر مصاحبه رابعه زند درباره ساز ارجان

مدتی پیش رابعه زند در فضای مجازی اعلام نمود که قرار است در سمینار جهانی تدکس (۳۰ فروردین ۹۷) درباره ساز بازسازی شده ارجان سخنرانی نمایند و ظاهرا «لیر ارجان» کماکان موضوع بحث او و وسیله ای برای مانورهای تبلیغاتی اش می باشد.
ساز به ساز (III)

ساز به ساز (III)

هر قطعه ی موسیقی سازی علاوه بر ملودی و ریتم (و احتمالا بافت چند صدایی) هویت خود را از رنگ و ویژگی های تکنیکی سازی که برای آن ساخته شده (ساختار صوتی اش بر آن استوار شده) نیز کسب می کند. همرکلاویه بدون پیانو، ترکمن بدون سه تار و دریا بدون سنتور به سختی تصورپذیرند. بنابراین قطعه ی موسیقی (اغلب) همه ی عناصر نامبرده هست به علاوه ی رنگ-ویژگی سازی اش. با وجود این به نظر می رسد که درجه ی وابستگی به این عامل از قطعه ای به قطعه ی دیگر تفاوت می کند. این تفاوت آنقدر است که قطعاتی را می یابیم که انتقالشان از یک ساز به ساز دیگر هویتشان را به کل سلب نمی کند.
مغالطات ایرانی – حس در موسیقی

مغالطات ایرانی – حس در موسیقی

یکی از رایج ترین اصطلاحاتی که در جامعه نوازندگان ایران، بویژه برای نوازندگان سازهای ایرانی بسیار مورد استفاده قرار می گیرد، وجود یا عدم وجود صفت «حس» است؛ چه اهل موسیقی چه عامه علاقمندان این رشته، داشتن «حس» را در نوازندگی یک اصل مهم می دانند و گاهی این اصطلاح را در مقابل اصطلاح «تکنیک» بکار میبرند و بعضی هم دارا بودن هر دوی این صفات را برای یک نوازنده ایده آل، لازم می دانند.