حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (I)

بیش از صد سال است که جامعه شناسان، حضور بانوان در زمینه های مختلف اجتماعی را در جوامع، معیاری برای رشد اجتماعی آن جامعه می دانند و با داشتن آمارهای مختلف، حضور بانوان را در عرصه های مختلف اجتماعی تحلیل می کنند. متاسفانه در کشور ما این آمار و ارقام کمتر در دسترس محققان بوده است و گاهی اصلا آمار گیری خاصی در این زمینه انجام نشده است.

در این مطلب سعی داریم با آمار گیری بر مبنای اطلاعات ناچیز قابل دست رسی از لیست اعضای ارکسترهای بزرگ که در ایران از ابتدای سده ی حاضر فعالیت داشته اند، به آماری تقریبی از حضور بانوان در ارکسترهای مختلف برسیم.

پس از پرداختن به موضوع، لازم است به هشت نکته ی مهم توجه داشته باشیم:
۱- لیست نوازندگان ارکسترهای ایران کمتر منتشر می شده، چنانکه در دیگر کشورهای جهان نیز، بیشتر نام و اطلاعات مربوط به رهبر و ارکستر در اطلاعات درون بروشور ها وجود دارد و کمتر نام تمامی نوازندگان ارکستر را در بروشور می نویسند؛ پس ناچارایم به دوران هایی که تصویر یا نوشته ای از آنها موجود است، رجوع کنیم و تخمینی در مورد حضور بانوان بزنیم.

۲- بسیاری از نوازندگانی که در ارکسترهای بزرگ، پیش از انقلاب فعالیت داشته اند، اصولا ایرانی نبوده اند و مهاجرانی از ممالک دیگر محسوب می شدند که در ارکسترهای ایرانی استخدام شده بودند و اکثرا هم پس از انقلاب کشور را ترک کردند؛ با این وجود ما ناچاریم با ذکر این مورد، آمار آنها را هم در لیست بگنجانیم، چراکه بالاخره حضور آنها در آن مقطع، در جامعه ی زنان تاثیر گذار بوده است و نیز بسیاری از آنها در آن مقطع، شهروند ایران محسوب می شدند.

۳- در این آمار گیری، به سراغ نوازندگان ارکسترهای هنرستان نرفتیم، چراکه حضور بانوان در این ارکسترها، اجباری بوده است و فعالیت حرفه ای محسوب نمی شود.

۴- نکته ی چهارم اینکه متاسفانه اطلاعاتی مربوط به نام نوازندگان ارکسترهای پرتعداد رادیو را در دست نداشتم و احتمالا تنها از طریق دسترسی به اطلاعات سازمانی صدا و سیما بتوان به لیست دقیق نوازندگان این ارکسترها رسید.

۵- تنها حضور بانوان را در ارکسترها بررسی می کنیم، پس تکرار شدن نام یک نوازنده ی زن در ارکسترهای مختلف، تغییری در آمار ما به وجود نخواهد آورد.

۶- ارکسترهایی که تنها از بانوان تشکیل شده اند از لیست آمار حذف شدند، چراکه حضور بانوان در کنار آقایان مورد بحث این نوشتار است؛ همینطور گروه های کر به دلیل حضور اجباری خانم ها از لیست آمار خارج می شوند.

۷- در این نوشته ما به ارکسترهای حرفه ای و نامدار می پردازیم که به طور رسمی فعالیت داشته اند نه هر ارکستر آماتوری در گوشه و کنار کشور؛ برای اینکه استانداردی را برای حذف بعضی ارکسترها تعیین کنیم، ارکسترهایی که بیش از ۵ سال فعالیت مداوم داشته اند و اعضای آنها بیشتر از ۲۰ نفر بوده است را در سرشماری برخواهیم گزید.

۸- طبیعتا به دلیل نبود لیست قابل استناد اعضا یا عکس کاملی از بعضی از ارکسترهای بزرگ مانند گلها و فارابی، نگارنده از دادن آماری درباره ی این ارکسترها، ناتوان است، هرچند تصاویری از ارکستر گلها با رهبری روح الله خالقی وجود دارد که ارکستری فاقد نوازنده ی زن را نشان می دهد ولی به خاطر نزدیکی تاریخ این تصاویر با هم و فعالیت مداوم ارکستر گلها در سالهای متمادی، نمی توان این تصاویر را در آمار گیری قابل توجه دانست.

۹- ارکسترهای ایرانی به دلایل مختلف، هر چند سال یا حتی چند ماه، نوازندگان خود را تا حدی تغییر می دهند، از این رو دادن آمار دقیق در مورد حضور نوازندگان زن یا مرد غیر ممکن می باشد. آماری که در این مطلب می بینید، میانگینی است از حضور بانوان در ارکسترها با تکیه بر اسناد کم تعداد موجود و این آمار، حدودی را به نظر خواننده می رساند که وی بتواند وضعیت کلی حضور بانوان در ارکسترهای ایران و مشارکت آنها را در زمینه ی اجرایی موسیقی تخمین بزند؛ به امید روزی که تمام اطلاعات مربوط به تاریخ موسیقی ایران در دسترس پژوهشگران قرار گیرد…

زنان موسیقی

یک دیدگاه

  • ارسال شده در خرداد ۱۰, ۱۳۹۱ در ۸:۳۰ ب.ظ

    خیلی عالی بود دمتووووووووووووووون گرم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

بسیاری از نوازندگان سازهای بادی‌برنجی دچار دردهای مختلفی هستند. آن‌ها از دردِ مچ، بازو، التهاب تاندون‌ها، مشکلات شانه، کشیدگی گردن و کمردرد و پشت درد مزمن رنج می‌برند. به این آسیب‌ها که ناشی از تکرار حرکات یکسان یا نشستن طولانی مدت در یک موقعیتِ ثابت یا هر دو مورد است، آسیب‌های استفادۀ مکرر می‌گویند و مسلماً بهترین رویکرد، پیشگیری از بروز چنین آسیب‌هایی است. نوازندگان سازهای بادی‌برنجی از بازوها به‌صورت مکرر در جلوی بدن استفاده می‌کنند. از این‌رو به مرور زمان، عضلات جلویی شانه و سینه قوی و عضلات پشتی شانه و پشت ضعیف می‌شوند. عضلات قوی کوتاه‌تر می‌شوند درحالی‌که عضلات ضعیف بلندتر می‌شوند. این عدم تعادل منجربه درد در ناحیۀ بازوها، شانه‌ها، قفسۀ سینه، گردن یا پشت می‌شود. اما راه حل ساده است: تمرینات کششی برای عضلات در جلوی بدن و تقویت عضلات در پشت بدن. پرورش عضلات این نواحی منجر به کمک به عضلاتی می‌شود که کشش‌ها را متحمل می‌شوند.

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (VI)

مسئلۀ بعدی دربارۀ نت‌کردن ردیف در آن عصر است که به قصد حفظ و نگهداری ردیف به‌عنوان یک میراث انجام شده است و بَعد آموزش. در حالی‌که الآن کاملاً برعکس است. با این‌همه وسایل ضبط و ثبت که امروزه در اختیار داریم مسئلۀ حفظ ردیف‌ها مطرح نیست؛ آموزش آن مطرح است که باید بیشتر به این بُعد توجه شود.

از روزهای گذشته…

پازل ارکستر سمفونیک و سیاست‌های دولتی در ایران

پازل ارکستر سمفونیک و سیاست‌های دولتی در ایران

نام ارکستر سمفونیک تهران و جنجال‌های به‌ظاهر، تمام‌نشدنی پیرامون آن، از حدود دو سال پیش آغاز شد. زمانی که علی رهبری، موفق‌ترین رهبر ارکستر ایرانی، به عنوان رهبر ثابت ارکستر برگزیده شد. علی (الکساندر) رهبری که در هنرستان موسیقی ملی تهران و آکادمی موسیقی وین تحصیل کرده، در کارنامه هنری‌اش، هشت سال رهبری دائم ارکستر فیلارمونیک رادیو‌–‌ تلویزیون بلژیک و رهبری معروف‌ترین ارکسترهای اروپایی را به صورت میهمان دارد.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (II)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (II)

ردیف میرزا عبدالله حداقل در ۴۰ سال گذشته و پس از مطرح شدن «جنبش احیا»(۱) به همت نورعلی برومند و دیگر استادان موسیقی ایرانی که در آن سال‌ها هنوز در قید حیات بودند، یکی از مهم‌ترین روایت‌ها از کارگان موسیقی دستگاهی ایران و نیز نزدیک‌ترین بخش موسیقی شهری ما به آنچه امروزه آن را هنر جدی(۲) می‌نامیم بوده، که هنوز در دسترس قرار دارد.
آوای موسیقی از یک پل

آوای موسیقی از یک پل

روز سه شنبه ۱۸ جولای، یک آهنگساز اهل بیکن Beacon با استفاده از یک کامپیوتر دستی و پل واقع بر رود هادسن Hudson River نیویورک به ضبط صداهای حاصل از ضربه چکش بر بدنه پل پرداخت. یک متخصص صدابرداری و گروهی چهارنفره از مسئولان حفظ و نگهداری پل نیویورک به این آهنگساز که جوزف برتولوتزی Joseph Bertolozzi نام دارد کمک کردند تا بتواند ادعای خود را مبنی بر تبدیل کردن پل به یک ساز کوبه ای عظیم و استفاده از آن در جشن سال ۲۰۰۹ رود هادسن، عملی کند.
طبقه‌بندی سازها (V)

طبقه‌بندی سازها (V)

از نظام ماهیلون تا نظام ایجاد شده توسط قوم‌موسیقی‌شناسان آلمانی به نام‌های «اریش فون هورن باستل» (۱۹۳۵-۱۸۷۷) و «کورت زاکس» (۱۹۵۹-۱۸۸۱) که شهرت‌شان را از طریق پژوهش در تاریخ موسیقی‌ای که به اروپا منحصر نمی‌شد، کسب کرده بودند، فاصله‌ی اندکی بود. در ۱۹۱۴ آن‌ها «Systemik der Musikinstrumente» را منتشر کردند، تنها طبقه بندی‌ای که امروزه هنوز، اگر چه با قدری بازبینی، در مقیاسی وسیع به کار می‌رود.
Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (I)

Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (I)

اگر در تاریخ سازدهنی بلوز (Blues Harp) دو نوازنده مطلقا غیر قابل تقلید وجود داشته باشند قطعا یکی از آنها Sonny Boy Williamson II است (و دیگری هم Sonny Terry ). سانی بوی ویلیامسونII، بی شک یکی از تاثیر گذارترین و بزرگترین نوازندگان Diatonic Harmonica (ساز دهنی دیاتونیک) در تاریخ موسیقی بلوز واز قله های دست نیافتنی آن است. بی اغراق می توان او را از واپسین اسطوره های بلوز و حتی فراتر از هویت اسطوره ای، از نمادهای بلوز دانست.
درگذشت اتا جیمز

درگذشت اتا جیمز

اتا جیمز، بانوی افسانه ای بلوز و سول جز، صبح جمعه، ۲۰ ژانویه در بیمارستان پارکویو کامیونیتی در لس آنجلس، در هفتاد و سه سالگی در اثر سرطان خون درگذشت. او چند ماه گذشته را رد مرحله پایانی سرطان خون و دمانس به سر می برده است و پنجشنبه شب به بیمارستان مراجعه می کند اما صبح جمعه فوت می کند. پزشک اتا روز جمعه از درگذشت او اظهار تأسف کرد و گفت: »ما همگی بسیار نارحت هستیم. با توجه به شناختی که از او و گذشته اش داشتم، مایه افتخار بود که مراقبت از او را به عهده داشتم.» همسر و فرزندان اتا در لحظه های پایانی زندگیش در کنار او بودند.
۸۵ سالگی اسطوره جاز – ۱

۸۵ سالگی اسطوره جاز – ۱

دیو بروبک (Dave Brubeck)، تصمیم گرفت که به جای یک جشن تولد کوچک در خانه، همسر، فرزندان و نوه های خود را در باربیکن هال (Barbican Hall) لندن ملاقات کند. او در این روز کنسرت مفصلی اجرا کرد که تمام ۲۰۰۰ بلیط آن توسط هوادارانش خریداری شده بود و همه هنگام اجرای ترانه Happy Birthday که توسط کوارتت جاز او و ارکستر سمفونیک لندن همراهی میشد، با یکدیگر دم گرفته بودند.
شناخت کالبد گوشه‌ها (I)

شناخت کالبد گوشه‌ها (I)

سرانجام آخرین حلقه از پژوهشی که ربع قرن از عمر یک موسیقی‌دانِ پژوهشگر را به خود اختصاص داده بود کامل و به جهان موسیقی ارایه شد. داریوش طلایی با انتشار «تحلیل ردیف: براساس نت‌نویسی ردیف میرزا عبدالله با نمودارهای تشریحی» (۱) سومین و به گمانی آخرین گامش را در راه کشف دستور زبان موسیقی دستگاهی (۲) برداشت. با این گام، تریلوژی/سه‌گانه‌ی او کامل شد. در گام نخست او با فهرست کردن، دسته‌بندی و تحلیل دانگ‌های مولد و سپس ترسیم نقشه‌ی مقام‌شناختی هر دستگاه در کتاب تئوری و مقاله‌ی تکمیلی‌اش زیرساخت‌های انتزاعی ردیف را تبیین کرد (طلایی ۱۳۷۲ و ۱۳۷۸).
تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (VII)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (VII)

[۴] و [۵] در توضیح معیار انتخاب میان انبوه منابع قابل بررسی نوشته‌ای از ایرج افشار را نقل کرده‌اند که وی در مقدمه‌ی جلد چهارم کتاب «فهرست مقالات فارسی» (۱۰) نوشته است: «در تدوین این فهرست هیچ نوع تمییزی را بین مقالات جایز ندانسته‌ام یعنی آنها را سبک سنگین نکرده‌ام. این کار محقق و مصنف صاحب تشخیص است که مقالات محققانه و عمیق را با طبع سلیم و بینش انتقادی از نوشته‌های پست جدا سازد. فهرست‌نگار را با نیک و بد نوشته‌ها کاری نیست، نخواسته‌ام این فهرست جنبه‌ی گزیده و انتقادی داشته باشد.» (۱۱) و بدین ترتیب مدعی شده‌اند که صافی‌ای را برای بر گزیدن مقالات اعمال نکرده‌اند الا مرتبط بودن با موضوع موسیقی.
متبسم: موسیقی باید شما را متاثر کند نه متحیر!

متبسم: موسیقی باید شما را متاثر کند نه متحیر!

من در دانشسرای هنر (روزانه) و هنرستان ملی موسیقی (شبانه) درس موسیقی خواندم، مدرسه غیر رسمی دیگر نظیر خانه مان، چاووش، دستان و غیره … نیز زیاد دیده ام که تاثیرش بسیار بیشتر از رسمی هایش بود.