دو نمود از یک تفکر (IV)

همین مساله سبب آن می گردد تا در درک و دریافت یک اثر معماری یا موسیقی ایرانی، با اتفاقی “آنی” طرف نباشیم و همه چیز با کشف و شهود، مراقبه و به صورت تدریجی انجام گیرد. کشف تفاوت ها و خصیصه های هر بنا، کشف جزییات تزیینات سر در یک بنا یا شبستان یک مسجد و یا کشف تفاوت های تاویل دو نوازنده یا موسیقی دان متفاوت در مواجهه با گوشه ای یکسان است که “تنوع” در عین “وحدت” را در هنر ایرانی معنا می بخشد. شاید این تفکر “کشف و شهود”ی، کلیدی باشد برای دریافت بیشتر بینش آثار هنری در شرق و به خصوص در ایران.

گوشه ها با کنار هم قرار گرفتن در کنار یکدیگر در بعد زمان، الگویی را می آفرینند که قرابت فراوانی با برخی الگوهای دیگر هنرهای ایرانی – اسلامی دارد. گوشه ها به منزله ی “جزء” هایی به هم پیوسته، “کلیتی” را می آفرینند که دستگاه نام دارد. هر گوشه با حرکت تدریجی و گستره ای محدود به سمت رجیسترهای زیرتر صوتی حرکت می کند و در نهایت با همین طمانینه به ” فرود” می رسد؛ الگویی که شاید بیش از هر چیز یادآور تزیینات ریز و مینیاتورگونه ی ایرانی است که عناصر اصلی سازنده ی آنان، “جزء” های پیوسته و تکرار شونده هستند.

پیمون
“پیمون اندازه های خرد و یکسانی بودند که در هر جا در خور نیازی که بدان بود، بکار گرفته می شدند. پیروی از پیمون هرگونه نگرانی معمار درباره ی نااستواری و نازیبایی بنا را از بین می برده، چنانکه یک گلکار نه چندان چیره دست در روستایی دور افتاده، می توانست با بکار بردن آن، پوشش گنبدی را همان گونه انجام دهد که معمار استاد و کارآزموده ای در پایتخت. هیچ دو ساختمانی یکسان از کار در نمی آمد و هر یک ویژگی های خاص خود را داشت اگر چه از یک پیمون در آنها پیروی شده بود.” (پیرنیا)

با توجه به این تفاسیر، پیمون الگویی بود که بر طبق آن، سازنده و معمار از ساختار و تعادل سازه ای بنا و همچنین مقیاس و زیبایی آن اطمینان می یافت. پیمون نه تنها در اندازه و نقشه و مسائل فنی که در نما، تزیینات، در و پنجره و نسبت بین آنان و حتی شکل ظاهری نیز مورد استفاده قرار می گرفت. این امر در عین ایجاد کثرت، وحدت و انسجامی کلی را در بنا به وجود می آورد و در دیدی کلی تر، هماهنگی کلیه ی آثار معماری با یکدیگر را در پی داشت.

تصویر ۱-۱: بررسی تکرارها و پیمون در پلان مسجد کبود، تبریز

مسجد جامع فهرج

پلان کاروانسرای لات، الگوی پیمونی و تکرار در پلان در غالب کاروانسراها به روشنی مشاهده می گردد

پیمون در نمای کاروانسرای باغ شیخ در ساوه

امامزاده محمد محروق نیشابور، تکرار عنصری گرافیکی در جهت های مختلف کلیتی هندسی و چشم نواز پدید آورده

مساله ی پیمون (عنصری تکرار شونده و بنیادین) به ردیف موسیقی ایرانی کاملا قابل تعمیم می باشد. در بسیاری از گوشه های موسیقی ایرانی، تکرار یک ملودی تیپ به انواع و اقسام اشکال، کل ساختار یک گوشه را تشکیل می دهد. این مساله به شدت “واریاسیون” و “دولوپمان” در موسیقی کلاسیک غربی کار شده نیست و معمولا رابطه ی هر جمله با جمله های مشابهش کاملا آشکار است و بیش از آن که “واریاسیون” یا دگره ای از یک جمله باشد، تکرار آن جمله با عناصری اضافه یا کم شده و حتی گاه در بسیاری مواقع، تنها تکرار آن جملات در سکانس های بالا یا پایین رونده است.

در دیدی کلی تر، خود توالی گوشه ها که با ساختارهایی مشابه دستگاه را پدید می آورند نیز به این الگو شبیهند. ضمنا می توان به برخی دیگر از این خصوصیات در موسیقی ایرانی اشاره کرد، مانند اشاره ی مدام و پیاپی به نت “واخوان” که مقوله ای است که تنها مختص به موسیقی و نوازندگی ایرانی می باشد.

ساختار اصلی گوشه متشکل از یک موتیف دو نتی (با اشاره به نت بالاتر) است که با تغییر پایه با فاصله ی دوم تکرار می شود

یک دیدگاه

  • happalie
    ارسال شده در خرداد ۳۰, ۱۳۹۱ در ۲:۱۳ ب.ظ

    زبان عاجزه…

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (I)

تمپرلی در مقاله اش با نام «متر و دسته بندی در موسیقی آفریقایی» این سوالات را مطرح می کند: «چگونه می توان ریتم آفریقایی را با دید رایج تئوریک ریتم مطابقت داد؟»، «چه شباهت ها و تفاوت های بین ریتم آفریقایی و ریتم غربی وجود دارد؟ با توجه به این که ریتم غربی در بر اساس تئوری موسیقی سنجش می شود.» دیدگاه من در این مقاله نیز تفاوت چندانی با سوالات مطرح شده ندارد. مانند تمپرلی من نیز می خواهم مفاهیم تئوری های اخیر ریتم و متر را با توجه به موسیقی غربی مورد بحث قرار دهم. با این حال، من صرفا موسیقی آمریکایی را مد نظر قرار نمی دهم.

کنسرت ارکستر باربد در سومین جشنواره موسیقی معاصر تهران به روی صحنه می رود

ارکستر زهی باربد به رهبری کیوان میرهادی و سرپرستی محمد هادی مجیدی در سومین دوره جشنواره بین المللی موسیقی معاصر تهران در تاریخ سوم اردیبهشت ماه ۹۷ ساعت ۱۸ در تالار رودکی به روی صحنه خواهد رفت.

از روزهای گذشته…

به یاد جرج هریسون

به یاد جرج هریسون

جرج هریسون (George Harrison)، گیتاریست و یکی از نوازندگان گروه جاودانه بیتلز در ۲۹ نوامبر سال ۲۰۰۱ در خانه یک دوست در لس آنجلی در کنار همسر و پسر ۲۴ ساله اش پس از جدال طولانی با سرطان، درگذشت. انسانیت فوق العاده و نوع دوستی منحصر به فرد از جمله صفاتی بود که او را به آهنگسازی متفاوت بین هم عصرانش مبدل ساخت. سفارش همیشگی او به خانواده اش، جستجو برای یافتن خدا و عشق ورزیدن به یکدیگر بود.
بزرگداشت محمود کریمی

بزرگداشت محمود کریمی

محمود کریمی (۱۳۰۶- ۱۳۶۳) در موسیقی ایران شخصیت بی نظیر و استثنایی است؛ او سالها به تدریس ردیف آوازی موسیقی ایران پرداخت و هنوز هم ردیف آوازیش، بهترین ردیف برای آموزش آواز و مرجع خوانندگان است.
حسین دهلوی: موسیقی و شعر باید در خدمت ” معنا و مفهوم مورد نظر” باشد

حسین دهلوی: موسیقی و شعر باید در خدمت ” معنا و مفهوم مورد نظر” باشد

اولین قطعه ای که ساختید چه بوده؟ اولین قطعه من “سبکبال” در شور هست که بر مبنای یک موتیف محلی که استاد صبا روی آن کار کرده بودند ساخته شده.
همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (III)

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (III)

نکته‌ی کلیدی گفتارهای این متن در یک اشاره‌ی کوتاه در پیش‌گفتار گفتار سوم آمده: «اصل موضوع در این گفتار، اصالت عرفان است.» (ص ۳۷) این مطلب که در اینجا به روشنی بیان شده در قسمت‌های دیگر نیز بدون شرح رعایت شده. اما در این گفته اولین تناقض مهم با ادعای کتاب پیدا می‌شود؛ فرض سخن عرفانی بر خردورزی به مفهوم فلسفی آن نیست بلکه بی‌شمار عارفان به مذمت این‌گونه تفکر پرداخته و در رد آن کوشیده‌اند.
با هم به راه افتادیم، بی او برگشتیم (I)

با هم به راه افتادیم، بی او برگشتیم (I)

قرار بود، ساعت نه‌وسی دقیقه‌ی بامداد روز یکشنبه، مراسم تشییع از منزل شخصی‌اش آغاز شود. اما به‌دلیل گروه بی‌شماری از یاران و مشتاقانش که هر لحظه از راه می‌رسیدند تا در آخرین وداع با استاد گرانقدر شریک باشند، حرکت مشایعین تا ده‌وده دقیقه‌ی بامداد به تعویق افتاد و در این دقایق بود که همه به راه افتادیم.
موسیقی درمانی – ۱

موسیقی درمانی – ۱

موسیقی درمانی به استفاده مستقیم و غیر مستقیم از موسیقی برای بازیافت، نگهداری و قدرت بخشیدن به سلامت روحی، جسمی ، احساسی و درونی گفته میشود که توسط فرد متخصص تجویز شده باشد. این تعریف کوتاه تمام عناصر اصلی موسیقی درمانی را در بر گرفته است و ما در اینجا به توضیح هر یک از این عناصر میپردازیم.
صبای آموزگار (III)

صبای آموزگار (III)

شاید مهمترین اتفاقی که زندگی صبا را به سمت و سوئی تازه برد و سبب خلق چند اثر ماندگار در موسیقی ایرانی شد، صدور حکمی از سوی استاد وزیری و انتصاب ابوالحسن صبا به سمت ریاست مدرسه ی موسیقی رشت در سال ۱۳۰۶ بود. صبای بیست و پنج ساله با کوله باری غنی از آموزه های موسیقی کلاسیک ایرانی و غربی طی دو سال سکونت در رشت پژوهشی جامع را در خصوص موسیقی محلی این خطه از کشور دستور کار خود قرار داد و نتیجه ی این تلاشها ثبت و باز آفرینی چند قطعه موسیقی بود که “زرد ملیجه” یکی از آن قطعات است. آب و هوای نمناک رشت صبا را به شدت بیمار کرد و همین امر سبب شد که به زادگاهش تهران باز گردد و مهمترین کار زندگی اش را که تدریس موسیقی بود به طور جدی آغاز کند.
فراخوان دهمین دوره مسابقات گیتار کلاسیک تهران، ۸ و ۹ شهریور ۹۳

فراخوان دهمین دوره مسابقات گیتار کلاسیک تهران، ۸ و ۹ شهریور ۹۳

دهمین دوره مسابقات گیتار کلاسیک تهران، در تاریخ ۸ و ۹ شهریور ۱۳۹۳ برگزار می شود. برگزار کننده این دوره از جشنواره گیتار کلاسیک تهران همچون دوره های گذشته، کیوان میرهادی است.
مجید کیانی و “طبیعت در هنر موسیقی” (I)

مجید کیانی و “طبیعت در هنر موسیقی” (I)

خبر گزاری ایسنا ٬ خبر کنسرت پژوهشی “طبیعت در هنر موسیقی” که به سرپرستی “مجید کیانی” در تاریخ جمعه ۱۶ شهریور۱۳۸۶ – در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد را اعلام کرد. مجید کیانی در این برنامه نظراتی ارائه داد مبنی بر اینکه عالم بالا یعنی ماه و ستارگان بر فواصل و ریتم موسیقی دستگاهی ایران تاثیر گذاربوده است٬ ۱۲ مقام در ارتباط با ۱۲ برج فلکی می باشند٬ بنا به اعتقاد حکما ساختار گام های طبیعی در ارتباط با فواصل بین ستاره ها می باشد و … این مطالب گویای اعتقاد ایشان به موسیقی افلاکی است.
تونی روستیر، پدیده درام

تونی روستیر، پدیده درام

تونی روستیر (Tony Royster, Jr) تنها بیست و سه سال دارد اما با دیدن مهارت وی در درام نوازی، او را بسیار با تجربه تر از سن و سالش نشان میتوان مشاهده نمود. بدون تردید تونی روستیر یکی از نوازندگان بسیار برجسته در دنیای نوازندگی درام و جزو نوابغ این ساز است. او در سن ۳ سالگی شروع به نوازندگی درام نمود و تنها زمانی که ۱۱ ساله بود در مسابقات Drum-Off competition در هالیوود مقام نخست را از آن خود نمود!