نمودی از جهان متن اثر (VI)

اگر به مثال‌ها و روندی که طی شد، نگاهی دوباره بیندازیم متوجه می‌شویم که علت در خود تجزیه نهفته است؛ از میان ویژگی‌های متعدد قطعه کدام‌یک را برای کار انتخاب کنیم؟ قطعه را چگونه بر اساس این ویژگی‌ها تحلیل کنیم؟ اینها دو پرسشی است که وضعیت تحلیل‌گران را به هنگام برخورد با یک قطعه‌ی موسیقی به‌خوبی توصیف می‌کند. اگر به ایده‌ی توجه بی‌طرفانه‌ی لرد شافتسبری برگردیم و به یاد آوریم که در این ایده قرار بود داوری و گرایش حضور نداشته باشد، وضعیت متناقض حادث شده، بهتر پیش رو قرار می‌گیرد؛ پاسخ دادن به هر دو پرسش بالا نیازمند داوری است.

بسیاری از تحلیل‌گران- و به‌خصوص کسانی که پایه‌های نظری آنالیز را توسعه داده‌اند- امید داشته‌اند که بتوانند حضور روندهای گزینشی را کم‌رنگ‌تر کنند چرا که نحوه‌ی عمل آنها وابسته‌ به شرایط زیادی از جمله خود تحلیل‌گر و درک نظری او از روال‌های موسیقایی است. شاید در برخورد اول به نظر برسد که فرآیند انتخاب بدین صورت است که؛ تعدادی ویژگی وجود دارد و تحلیل‌گر از میان آنها یک یا چندتا را برای گزارش کردن انتخاب می‌کند.

اگر موضوع به این صورت بود انتخاب شامل هیچ داوری ویژه‌ای نمی‌شد مگر اینکه مشخص سازد کدام یک از ویژگی‌ها باید گزارش شود. این به آن معنی است که اگر تحلیل‌گری می‌توانست همه‌ی ویژگی‌ها را در نوشتار تحلیلی خود بکاود (که به لحاظ منطقی غیر ممکن نمی‌نماید) با این مشکل برخورد نمی‌کرد و در آن حال می‌توانستیم موضوع حضور داوری را امر غیر ذاتی در آنالیز قلمداد کرده و به کیفیت آن نسبت دهیم.

در آن صورت این جمله درباره‌ی آنالیز صدق می‌کرد: در آنالیزهای خوب (یا کامل) داوری دخالتی ندارد. اما نکته در اینجا است که انتخاب و به تبع آن داوری در شکل دادن به همان ویژگی‌ها نقش اساسی ایفا می‌کند (سوال دوم بالا). تحلیل‌گر شماره‌ی ۱ ممکن است در یک اثر بر اساس یک بستر نظری ویژگی‌های ۱ و ۲ و ۳ و تحلیل‌گر شماره‌ی ۲ در همان اثر بر بستر نظری دیگری ویژگی‌های ۴ و ۵ را بیابد.

در اینجا گفتن این جمله که «کدام‌یک اشتباه کرده‌اند؟» بسیار دشوار می‌شود چرا که ممکن است از زاویه‌ی نگاه نظری تحلیل‌گر ۱ اصلاً ۴ و ۵ وجود نداشته یا دارای اهمیت زیادی نباشد. حتی اگر هر دو تحلیل‌گر به دنبال یک نوع ویژگی در قطعه بگردند (به وجود آن معتقد باشند) ممکن است در برخورد با مصداق‌های آن باز هم تحت‌تاثیر انتخاب و داوری نتایج کاملاً متفاوتی به دست بیاورند. در شکل ۳ دو میزان اول پرلود «پلئاس و ملیزاند» اثر «کلود دبوسی» دیده می‌شود. این قطعه را چهار تحلیل‌گر مختلف؛ «لایبوویتز» (Liebowitz)، «لالوی» (Laloy)، «ون اپلدرون» (Van Appeldron) و «کرایست» (Christ) آنالیز کرده‌اند.

اولی متن موجود را یک توالی I-VII-V در «ر مینور» (که حرکت ملودی را ندیده می‌انگارد)، دومی آن را در «ر» و توالی I-V و سومی و چهارمی هر دو این توالی را در «ر» و به صورت I-VII تحلیل کرده‌اند. آشکار است که در این جا هم همان ایراد بروز کرده است (۲۰).

شکل ۴ (۲۱)


همان‌طور که در این مثال می‌بینیم از یک ویژگی (روابط هارمونیک) که به نظر می‌رسد همه‌ی تحلیل‌گران قبول داشته‌اند در قطعه‌ی هدف موجود است، نتایج کاملاً متفاوتی حاصل شده (۲۲). تفاوت این قضیه با وضعیتی که در آزمایشگاه علوم تجربی حاکم است این است که در آنجا کمیت‌‌های قابل اندازه‌گیری را می‌توان انتخاب کرد، اما انتخاب ما در اینکه کدام کمیت اصولاً وجود داشته باشد یا تفسیر ما از آن کمیت (در اکثر موارد) نقشی ندارد (۲۳). از طرف دیگر می‌دانیم که به لحاظ منطقی امکان‌پذیر است که همه‌ی آزمایشگران از اندازه‌گیری یک کمیت به یک نتیجه برسند (۲۴). دلیل این تفاوت در این است که فراگیری یا عمومیتی (Universality) که در قواعد دانش تجربی به چشم می‌خورد (دست‌کم در مصداق‌های ساده‌ی آن) همان‌طور که در این سطور نشان داده شد در آنالیز موسیقی وجود ندارد (یا بسیار کمتر است).

پی نوشت
۲۰- البته همان‌طور که می‌توان دید فرض اول این تحلیل‌ها با فرض اول مثال ما (به کنار نهادن پیش‌فرض‌ها) یکی نیست، اما همین‌قدر شباهت نیز برای روشن شدن این نکته که ورزیدگی در تحلیل این مشکل را حل نمی‌کند کافی است.
۲۱- این تصویر و همچنین هر چهار نمونه‌ی تحلیلی مربوط به آن از Nattiez, Jean-Jaque. (1990) Music and Discourse: Toward A semiology of music.Translated by Carolyn Abbate, Princeton University Press. نقل شده است.
۲۲- مثال دیگری از همین موضوع را می‌توان در تحلیل‌های متعدد از آثار «بتهوون» (به‌خصوص سونات‌ها) دید.
۲۳- ممکن است کسی ایراد بگیرد که من دو وضعیت شبیه به یکدیگر را مقایسه نکرده‌ام و وضعیت‌های مشابه را در این قضیه آزمایش بر موضوعی که هنوز با سازوکار آن آشنا نیستیم بداند. چنین کسی می‌اندیشد این موضوع که تحلیل‌گران متعدد تعابیر مختلفی از یک ویژگی موسیقایی در یک قطعه دارند شاید به این علت باشد که آنالیز هنوز در حال ساختن قواعد خود است. باید اعتراف کرد که اگر وضعیت را به این شکل ببینیم استدلال بالا چندان هم دوام نخواهد آورد.
۲۴- از نقدهای متعددی که در قرن گذشته به این دیدگاه پوزیتیویستی به علم وارد شده در اینجا چشم‌پوشی می‌شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

همه حق اظهارنظر دارند

با این جمله لابد بارها برخورد کرده‌ایم. وقتی از آن استفاده می‌کنیم که کسی به نظر کس دیگری اعتراض کرده باشد. مثلاً وقتی‌که کسی بگوید «این چه مطلب بیراهی است که فلانی نوشته». جمله‌ی لیبرال‌منشانه‌ای است که این روزها طرفدارهایش از گذشته هم خیلی خیلی بیشتر شده و به‌سختی ممکن است بتوانیم با آن مخالفت کنیم.

مروری بر آلبوم «سایه وار»

مسعود شعاری از آن دسته نوازندگان برجسته‌ای است که بخشی از همِّ حرفه‌ای خود را معطوف سبک‌شناسی و اجرای مجدد آثار دیگر استادان بزرگ موسیقی ایرانی برای سه‌تار کرده است. نتیجه‌ی این کندوکاوِ او را پیش‌تر از یک سو در قالب سمینارها و اجراهای زنده‌ی آشنایی با شیوه‌ی نوازندگان قدیم (این که تا چه اندازه موفقیت‌آمیز بوده جایگاهی دیگر می‌خواهد) و از سوی دیگر دست‌کم یک آلبوم با عنوان «کاروان صبا» با تمرکز بر انتقال به سه‌تار و اجرای آثار صبا دیده‌ایم. آلبوم تازه‌ی «سایه‌وار» تداوم همین راه است و از آن رو که اجرای تفسیرمند و هنرمندانه‌ی آثار کارگان کلاسیک موسیقی ایرانی در برهه‌ی حاضر اهمیت فراوان دارد، شایسته‌ی توجه.

از روزهای گذشته…

گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

«نشانه‌ی زبانی رابطه‌ی بین یک چیز و یک نام نیست، بلکه رابطه‌ای است بین یک مفهوم و یک الگوی صوتی. الگوی صوتی به واقع از نوع صوت نیست؛ زیرا صوت چیزی مادی (فیزیکی) است. الگوی صوتی پنداشت روانشناختی شنونده از صوت است آن گونه که از طریق حواس دریافت می‌کند. این الگوی صوتی را فقط از آن جهت می‌توان “مادی” تلقی کرد که بازنمود دریافت‌های حسی ما هستند.» (سوسور ۱۳۷۸: ۶۴)
“من خجالتی نیستم” (II)

“من خجالتی نیستم” (II)

پیر بولز در سال ۱۹۲۵ در مونتبریسون در فاصله ۶۰ مایلی لیون (Lyon) به دنیا آمد. وی در همان سنین پائین استعداد و علاقه خود به موسیقی و ریاضی را نشان داد، اولین رویارویی وی با موسیقی مدرن در سن ۱۳ سالگی بود زمانی که استاد پیانو از او خواست قطعات راول و دبوسی را بنوازد.
انتخاب یک استاد پیانوی خوب

انتخاب یک استاد پیانوی خوب

یافتن یک استاد پیانوی خوب نیاز به جستجو دارد، استادی که با شما یا فرزندتان درست کار کند، عامل بسیار مهمی برای ورود شما به عرصه نوازندگی پیانو و دنیای موسیقی محسوب می شود. از آنجایی که توانایی درست نواختن پیانو می تواند برای همه عمر شما سودمند باشد، بنابراین مهم است که از جلسات تدریس پیانو تا حد امکان استفاده ممکن را ببرید.
نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (I)

نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (I)

“نوآوری نیز […] بایستی ریشه در «شناخت» داشته باشد و شناخت نیز جز در بستر تحقیق عالی و ممتاز به دست نمی‌آید. «کتاب سال شیدا» گامی است برای یاری رساندن و تقویت فرهنگ تحقیق و روحیه‌ی محقق پروری در موسیقی ایران.”
نگاهی به اپرای مولوی (IX)

نگاهی به اپرای مولوی (IX)

این پرده با صدای شمس آغاز میشود و مولانا را در تاریکی از محلی که مولانای جوان جلوی پدر زانو زده و سوگواری میکرد به خود میخواند؛ چهره مولانا نشان میدهد که او سالیان درازی را در غم پدر گذرانده و این صدا خلوت او را به هم میزند. شمس می خواند: “… پس تو را هر لحظه مرگ و پس تو را هر لحظه مرگ و رجعتی‌ست مصطفی فرمود دنیا ساعتی‌ست آزمودم مرگ من در زندگی‌ست چون رهی زین زندگی پایندگی‌ست” مولانا سر بر میدارد و میگوید: “کیستی تو؟” و شمس پاسخ میدهد:”کیستی تو؟” این سئوال و جواب یکبار هم در پرده سوم اپرا اتفاق افتاد ولی اینبار با ملودی دیگری که به طرز تحسین برانگیزی حالت روحی مولانا و همچنین شمس را نشان میدهد.
حسین دهلوی: موسیقی و شعر باید در خدمت «معنا و مفهوم مورد نظر» باشد

حسین دهلوی: موسیقی و شعر باید در خدمت «معنا و مفهوم مورد نظر» باشد

اولین قطعه ای که ساختید چه بوده؟ اولین قطعه من “سبکبال” در شور هست که بر مبنای یک موتیف محلی که استاد صبا روی آن کار کرده بودند ساخته شده.
انگلستان بزرگترین بازار فروش آلبومهای موسیقی

انگلستان بزرگترین بازار فروش آلبومهای موسیقی

بنا به گزارشی که سایت خبری BBC در ۲۲ مارچ منتشر کرد، بررسی های آماری نشان می دهد که صنعت موسیقی در کشور انگلستان در سال گذشته از لحاظ حجمی رشدی معادل ۳% داشته است در حالی که این صنعت در سایر نقاط جهان بطور متوسط کاهشی معادل ۱٫۳% داشته است.
آرت تاتوم

آرت تاتوم

آرت تاتوم (Art Tatum) در ۱۳ اکتبر ۱۹۰۹ در تولدو (Toledo) اوها یو متولد شد و علی رغم آنکه از یک چشم نا بینا بود نواختن جاز پیانو را آغاز کرد و آنرا تا زمانی که زنده بود ادامه داد. از یک خانواده علاقه مند و اهل موسیقی برخاسته بود و هنگامی که جوانترهای فامیل در مدرسه موسیقی تولدو تمرینات فرمال موسیقی انجام میدادند، او به تنهایی تمرین می کرد. معلمش به سرعت متوجه استعداد و توانایی خارق العاده وی در موسیقی شد و تلاش کرد تا او را به جلو هدایت کند و موجبات پیشرفت او را فراهم آورد. تا شاید بتواند آرت را در جمع نوازندگان پیانوی کلاسیک جای دهد!
گفتگو با ویلالوبوس

گفتگو با ویلالوبوس

قطعاتی که امروز از ویلا لوبوس دررپرتوار گیتار موجود است از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار است و از نظر بسیاری از منتقدین و نوازندگان سطح بالای این ساز، ویلالوبوس بزرگترین آهنگساز گیتار در قرن بیستم می باشد. محدوده کاری ویلا لوبوس بسیار متنوع و وسیع است. او بیش از ۱۶۰۰ قطعه برای پیانو، قطعات زیادی برای ارکستر و کنسرتو های مختلفی برای سازهای گوناگون نوشته و امروز نزدیک به ۲۰۰۰ قطعه از او باقی مانده است.
مستر کلاس های خسرو علمیه برگزار می شود

مستر کلاس های خسرو علمیه برگزار می شود

خسرو علمیه در سال ۱۳۳۳در خانواده ای با فرهنگ در تبریز چشم به جهان گشود. جد پدری ایشان از اولین پایه گذاران صنعت چاپ کشور می باشند. عشق و علاقه به هنر آواز و موسیقی و استعداد شگرف در ایشان از همان دوران کودکی تبلور یافت، بطوریکه در ۵ سالگی در محافل عمومی از جمله مدرسه اردیبهشت تبریز به تشویق مدیر مدرسه خانم تیموری هنر نمایی می نمود.