نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (XI)

حسین دهلوی
حسین دهلوی
تکنیک فوق الذکر اینگونه است که نوازنده در حین نواختن قطعه ضربی، با حفظ پایه (اکثراً) بر روی سیم های آزاد، تک نغمه هایی اجرا می کند که برای شنونده حالی از دو نوازی را با یک ساز ایجاد می کنند و بیشتر حالت یک تردستی متبحرانه را دارد.

در اینجا دهلوی برای مشخص تر شدن این نتها و همچنین پر زنگ شدن و درخشندگی بیشتر آن، نغمه های مشخص شده را با سنتور دوبله می کند و همچنین با ایجاد یک پدال در رجیستر باس برای ویولونسل و کنترباس، صحنه تردستی ویولون را با پد سازهای بم، برجسته تر می کند.



بعد از پایان این قسمت در میزان ۱۷۵ حرکت پایین رونده ویولا، ویولونسل و کنترباس در یک آرشه نشان می دهد که این پرده نیز رو به اتمام است؛ گویی ارکستر یک حوصله خاص برای شنیدن هنرنمایی ویولون دارد و با پایان این زمان از این “شهرزاد قصه گو” (ویولون سولو) می خواهد قصه ای دیگر آغاز کند…

اینجا آخرین جمله «به زندان صبا» را در بخش ویولون سولو می شنویم که البته باز به سنت دیگر آثار دهلوی تغییر یافته است. پس از پایان این جمله که با تریل ویولون سولو همراه است بلافاصله کلارینت و در پی آن فلوت به صورت سولو، جمله ای شبه آوازی اجرا می کنند که البته به خاطر ریتارداندویی که نوشته شده اینگونه به گوش می رسد.

کلارینت و فلوت گویی بالاخره ویولون سولو را خواب کرده و حرکت بی وقفه او را پایان می بخشند. پس از سولوی کلارینت و فلوت، ویولونسل تمی را اجرا می کند که در پی آن ابوا در حجمی از آکوردها، ادامه آن را می نوازد و در ادامه فضایی هارمونیک کادانس پایانی (که در موسیقی کلاسیک غربی یک هالف کادانس یا کادانس نیمه خوانده می شود ولی در شوشتری می تواند یک ایست طبیعی و در واقع یک کادانس کامل محسوب شود) را رقم می زند تا پس از این سکوت کادانس ویولون سولو نواخته شود.

پس از اجرای کادانس ویولون سولو (که البته در پارتیتور حسین دهلوی نت آن وجود ندارد) به ناگهان ویولون باز آواز سر می دهد و گویی از خواب برخواسته و ارکستر را هم بیدار می کند! اول مضرابی ها و بلافاصله همراهی ابوا و سپس پیزیکاتوی زهی ها که با حرکت پاساژگونه مضرابی ها پاسخ داده می شود… در ادامه حرکت ویولون سولو را می شنویم که با اسپیکاتو های کل ارکستر به صورت آکوردهایی با فواصل چهارم و سوم همراهی می شود تا ویولون سولو به پرشهای اکتاو می رسد که این تم اصلی آن با فلوت تقویت شده و ویولونسل با نگه داشتن پدال «می»، دومینانت را تقویت می کند.

حرکت سیکوئنسی ویولون سولو، پله پله به اوج می رسد و در اوج با یک آکورد قوی توتی دومینانت، با همکاری کل ارکستر در میزان ۲۴۹ حرکت صعودی اش متوقف شده و الگوی ملودیک آن تغییر کرده و به صورت پایین رونده در می آید.

حرکت نفس گیر ویولون سولو در میزان ۲۵۴ با معرفی یک موتیف جدید که به صورت سیکوئنسی بالا می رود و همراه با افزایش حجم ارکستر به صورت دوبل نت درآمده و در هجوم صدای ارکستر که با نوانس فورته در حال نواختن آکوردی دیسونانس هستند، گم می شود.

در ادامه این جمله می شنویم که بادی چوبی های با یک پاساژ بالارونده که به یک آکورد پایگی با نواختن کل ارکستر همراه است، فضا را برای ورود ناگهانی دوباره ویولون سولو آماده می کنند و پس از حرکت بالارونده همراه با فواصل کروماتیک آن، باز در اوج به همان فیگور قبلی با اختلاف یک پرده می رسیم که اینبار مجالی به ویولون سولو نمی دهد و گویی در چهار آکورد پایان صفحه ۳۹ (میزان ۲۷۵ تا پایان میزان ۲۷۸) که آکورد پایگی (i) به همان آکورد ولی با تغییر وضعیت و سپس به لا ماژور (I) و در پی آن به یک آکورد زوج با فواصل چهارم و دوم می رسد که چونان مشتی گره کرده ویولون سولو را از خواندن دوباره باز می دارد ولی باز ویولون سولو به حرکت صعودی خود ادامه می دهد و تا آخرین نغمه ارکستر را همراهی می کند.

پایان بخش این قطعه با کادانسی ارکسترال است که دو آکورد در فونکسیون پنج را (با تغییر وضعیت) پشت هم قرار داده و در واقع روی ایست شوشتری، اثر پایان می یابد.

***

در پایان این نوشته لازم می دانم از آقایان سعید خرمشاهی برای پیشنهاد نگارش این نوشته و آروین صداقت کیش برای باز بینی آن و همینطور استادم حسین دهلوی که با ساخت قطعاتی این چنین توانست، جلوه هایی نوین از موسیقی ایران را رقم بزند، تشکر کنم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

بسیاری از نوازندگان سازهای بادی‌برنجی دچار دردهای مختلفی هستند. آن‌ها از دردِ مچ، بازو، التهاب تاندون‌ها، مشکلات شانه، کشیدگی گردن و کمردرد و پشت درد مزمن رنج می‌برند. به این آسیب‌ها که ناشی از تکرار حرکات یکسان یا نشستن طولانی مدت در یک موقعیتِ ثابت یا هر دو مورد است، آسیب‌های استفادۀ مکرر می‌گویند و مسلماً بهترین رویکرد، پیشگیری از بروز چنین آسیب‌هایی است. نوازندگان سازهای بادی‌برنجی از بازوها به‌صورت مکرر در جلوی بدن استفاده می‌کنند. از این‌رو به مرور زمان، عضلات جلویی شانه و سینه قوی و عضلات پشتی شانه و پشت ضعیف می‌شوند. عضلات قوی کوتاه‌تر می‌شوند درحالی‌که عضلات ضعیف بلندتر می‌شوند. این عدم تعادل منجربه درد در ناحیۀ بازوها، شانه‌ها، قفسۀ سینه، گردن یا پشت می‌شود. اما راه حل ساده است: تمرینات کششی برای عضلات در جلوی بدن و تقویت عضلات در پشت بدن. پرورش عضلات این نواحی منجر به کمک به عضلاتی می‌شود که کشش‌ها را متحمل می‌شوند.

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (VI)

مسئلۀ بعدی دربارۀ نت‌کردن ردیف در آن عصر است که به قصد حفظ و نگهداری ردیف به‌عنوان یک میراث انجام شده است و بَعد آموزش. در حالی‌که الآن کاملاً برعکس است. با این‌همه وسایل ضبط و ثبت که امروزه در اختیار داریم مسئلۀ حفظ ردیف‌ها مطرح نیست؛ آموزش آن مطرح است که باید بیشتر به این بُعد توجه شود.

از روزهای گذشته…

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (II)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (II)

«دکتر داریوش صفوت» در ارتباط با کیفیت نوازندگی مختاری، در کتاب‌ «پژوهش دربارهء استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایرانی» می‌نویسد: «وی در اجرای ردیف روی ویولن بی‌نظیر بود و تمام مضراب‌های تار و سه تار را با آرشه ویولن اجرا می‌کرد.»
رحمتی: روی وزیری و صبا کار می کنم

رحمتی: روی وزیری و صبا کار می کنم

تحصیل در دوره ی کارشناسی ارشد به لحاظ پژوهشی برای من دوره ی پرباری بود. در این دو سال علاوه بر پی ریزی و فراهم نمودن زمینه ی مناسب برای انجام دو پروژه ی مهم، چند پروژه ی تحقیقی، پژوهش میدانی و ترجمه را تقریبا به طور کامل انجام دادم. یکی از مهمترین آنها که دردسرهای فراوانی هم به همراه داشت، یک تحقیق میدانی-کتابخانه ای توامان بود با عنوان: «از کافه تا سفره خانه: بررسی روند تغییرات در بستر سیاست های فرهنگی». بخش گزارش پژوهش میدانی این پروژه، در دوره ی پنجم و در بخش مقالات علمی_پژوهشی جشنواره ی سایت ها و وبلاگ های موسیقی ایران (که محملی برای ارائه ی پژوهش های جدی موسیقایی بوده و در نوع خود دارای اعتبار است)، برگزیده شده و مورد تقدیر قرار گرفت.
جلسه معارفه پروژه «پل هنر» برگزار می شود

جلسه معارفه پروژه «پل هنر» برگزار می شود

جلسه فوق الذکر در بیستم مهر ماه برگزار خواهد گردید و شرکت برای عموم با رزرو نام ایشان برای ارائه بهتر خدمات امکان پذیر است. این نشست در ساعت ۱۴ در محل آموزشگاه کوشا با همت «موسسه نوای فرزانه» برگزار می شود.
مادری با تار (I)

مادری با تار (I)

تصاویر باقی مانده از دوره ی قاجار، آینه ی تمام نمای وضعیت اجتماعی آن روزگار است. بخشی از این تصاویر که مربوط به اولین عکس برداری های تاریخ ایران می باشد، شامل عکاسی های شخص ناصرالدین شاه قاجار است که سخت دلبسته ی این هنر شده بود؛ طبعا به خاطر محدود بودن حضور اجتماعی پادشاه آن روزگار ایران، سوژه های تصاویر اولیه ی تاریخ عکاسی ایران هم محدود به تصاویری از دربار و درباریان و گاهی مناظری از ییلاق ها و برنامه های شکار شاه و تیراندازهای او شده است.
اپرای توسکا (II)

اپرای توسکا (II)

در فوریه ۱۷۹۸ لشکر فرانسه روم را اشغال نمود و مدعی جمهوری رومن جدیدی شد. شخصیت “سزار آنجلوتی” در اپرا (بر اساس شخصیت تاریخی لیبوریو آنجلوسی) که یکی از رهبران جمهوری و حاکم روم بود، ساخته شده. پاپ مجبور به فرار به توسکانی شد. پادشاه نپال سعی به نجات پاپ کرد اما خودش نیز مغلوب شد. در ژانویه ۱۷۹۹ جمهوری نپال اعلام حاکمیت کرد. در آوریل ۱۷۹۹ زمانی که ناپلئون در مصر بود، ارتش روسی – اتریشی به شمال ایتالیا راه یافت و انگلیسیها را شکست داد.
موسیقی الکترونیک

موسیقی الکترونیک

ترکیب ذوق و خلاقیت انسان و امکانات تکنولوژی باعث به وجود آمدن موسیقی الکترونیک می گردد. این تلفیق اجازه تولید صداهایی را به ما خواهد داد که در موسیقی غیر الکترونیک یعنی اکوستیک نمی توان به آنها دست پیدا کرد.
بد فهمی از گفتار وزیری (I)

بد فهمی از گفتار وزیری (I)

سالی که گذشت، مصادف با نودمین سالگرد تاسیس مدرسه موسیقی وزیری است؛ مدرسه ای که بر اساس تفکر بلند علینقی وزیری، برای اولین بار موسیقی ایرانی را از صافی موسیقی کلاسیک گذر داد و این تفکر با فراز و نشیب هایی تا امروز به حیاتش ادامه می دهد.
محسن قانع بصیری درگذشت…

محسن قانع بصیری درگذشت…

کوچک بودن و نوشتن از انسان های بزرگ و بزرگوار وظیفه سنگینی است. امروز اما به رسم شخصیت پرمحبتش که همیشه با پرسش از دیگران، حتی افراد جوان و بی تجربه، درپی آموختن از آنها و نشر آموخته هایش بود، با جسارت، در سوگ از دست دادنش می نویسم.
فریبا جواهری: جواد معروفی گفت به من استاد نگو

فریبا جواهری: جواد معروفی گفت به من استاد نگو

با وقت قبلی خدمت فریبا جواهری مدرس و نوازنده پیانو (متولد ۱۳۳۹) رسیدم، در کمال مهربانی و سادگی و مهماندوستی سخن گفت و بسیار راحت صحبت می کرد.
نگاهی به اپرای مولوی (XVI)

نگاهی به اپرای مولوی (XVI)

پرده دهم که «یاران جاهل» نام دارد، با آکورد خوف انگیز زهی ها در بخش بم آغاز شده و به افه های تکنیکی پیکولو میرسد. حرکت خاص پیکولو در این لحظه، نمایانگر نحوست فضاست؛ همانطور که در اپرای عاشورا نیز عبدی برای تداعی چنین فضایی از این تکنیک استفاده کرده است. در صحنه می بینیم که یاران و مریدان سابق مولانا، هنوز مشغول نصیحت اویند و امید تغییر در او و دست کشیدنش از شمس را در سر دارند.