نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (XI)

حسین دهلوی
حسین دهلوی
تکنیک فوق الذکر اینگونه است که نوازنده در حین نواختن قطعه ضربی، با حفظ پایه (اکثراً) بر روی سیم های آزاد، تک نغمه هایی اجرا می کند که برای شنونده حالی از دو نوازی را با یک ساز ایجاد می کنند و بیشتر حالت یک تردستی متبحرانه را دارد.

در اینجا دهلوی برای مشخص تر شدن این نتها و همچنین پر زنگ شدن و درخشندگی بیشتر آن، نغمه های مشخص شده را با سنتور دوبله می کند و همچنین با ایجاد یک پدال در رجیستر باس برای ویولونسل و کنترباس، صحنه تردستی ویولون را با پد سازهای بم، برجسته تر می کند.



بعد از پایان این قسمت در میزان ۱۷۵ حرکت پایین رونده ویولا، ویولونسل و کنترباس در یک آرشه نشان می دهد که این پرده نیز رو به اتمام است؛ گویی ارکستر یک حوصله خاص برای شنیدن هنرنمایی ویولون دارد و با پایان این زمان از این “شهرزاد قصه گو” (ویولون سولو) می خواهد قصه ای دیگر آغاز کند…

اینجا آخرین جمله «به زندان صبا» را در بخش ویولون سولو می شنویم که البته باز به سنت دیگر آثار دهلوی تغییر یافته است. پس از پایان این جمله که با تریل ویولون سولو همراه است بلافاصله کلارینت و در پی آن فلوت به صورت سولو، جمله ای شبه آوازی اجرا می کنند که البته به خاطر ریتارداندویی که نوشته شده اینگونه به گوش می رسد.

کلارینت و فلوت گویی بالاخره ویولون سولو را خواب کرده و حرکت بی وقفه او را پایان می بخشند. پس از سولوی کلارینت و فلوت، ویولونسل تمی را اجرا می کند که در پی آن ابوا در حجمی از آکوردها، ادامه آن را می نوازد و در ادامه فضایی هارمونیک کادانس پایانی (که در موسیقی کلاسیک غربی یک هالف کادانس یا کادانس نیمه خوانده می شود ولی در شوشتری می تواند یک ایست طبیعی و در واقع یک کادانس کامل محسوب شود) را رقم می زند تا پس از این سکوت کادانس ویولون سولو نواخته شود.

پس از اجرای کادانس ویولون سولو (که البته در پارتیتور حسین دهلوی نت آن وجود ندارد) به ناگهان ویولون باز آواز سر می دهد و گویی از خواب برخواسته و ارکستر را هم بیدار می کند! اول مضرابی ها و بلافاصله همراهی ابوا و سپس پیزیکاتوی زهی ها که با حرکت پاساژگونه مضرابی ها پاسخ داده می شود… در ادامه حرکت ویولون سولو را می شنویم که با اسپیکاتو های کل ارکستر به صورت آکوردهایی با فواصل چهارم و سوم همراهی می شود تا ویولون سولو به پرشهای اکتاو می رسد که این تم اصلی آن با فلوت تقویت شده و ویولونسل با نگه داشتن پدال «می»، دومینانت را تقویت می کند.

حرکت سیکوئنسی ویولون سولو، پله پله به اوج می رسد و در اوج با یک آکورد قوی توتی دومینانت، با همکاری کل ارکستر در میزان ۲۴۹ حرکت صعودی اش متوقف شده و الگوی ملودیک آن تغییر کرده و به صورت پایین رونده در می آید.

حرکت نفس گیر ویولون سولو در میزان ۲۵۴ با معرفی یک موتیف جدید که به صورت سیکوئنسی بالا می رود و همراه با افزایش حجم ارکستر به صورت دوبل نت درآمده و در هجوم صدای ارکستر که با نوانس فورته در حال نواختن آکوردی دیسونانس هستند، گم می شود.

در ادامه این جمله می شنویم که بادی چوبی های با یک پاساژ بالارونده که به یک آکورد پایگی با نواختن کل ارکستر همراه است، فضا را برای ورود ناگهانی دوباره ویولون سولو آماده می کنند و پس از حرکت بالارونده همراه با فواصل کروماتیک آن، باز در اوج به همان فیگور قبلی با اختلاف یک پرده می رسیم که اینبار مجالی به ویولون سولو نمی دهد و گویی در چهار آکورد پایان صفحه ۳۹ (میزان ۲۷۵ تا پایان میزان ۲۷۸) که آکورد پایگی (i) به همان آکورد ولی با تغییر وضعیت و سپس به لا ماژور (I) و در پی آن به یک آکورد زوج با فواصل چهارم و دوم می رسد که چونان مشتی گره کرده ویولون سولو را از خواندن دوباره باز می دارد ولی باز ویولون سولو به حرکت صعودی خود ادامه می دهد و تا آخرین نغمه ارکستر را همراهی می کند.

پایان بخش این قطعه با کادانسی ارکسترال است که دو آکورد در فونکسیون پنج را (با تغییر وضعیت) پشت هم قرار داده و در واقع روی ایست شوشتری، اثر پایان می یابد.

***

در پایان این نوشته لازم می دانم از آقایان سعید خرمشاهی برای پیشنهاد نگارش این نوشته و آروین صداقت کیش برای باز بینی آن و همینطور استادم حسین دهلوی که با ساخت قطعاتی این چنین توانست، جلوه هایی نوین از موسیقی ایران را رقم بزند، تشکر کنم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شیدایی تار (II)

وی در جریان انقلاب اسلامی از سمتهای خود استعفا کرد و به مردم انقلابی پیوســت و ســاخته ها و نواخته های او با صدای محمدرضا شــجریان و شــهرام ناظری در نوک پیکان انقلاب قرار گرفت و امروزه به عنوان یک خاطره ملی در اذهان مردم باقی است. لطفی در مورد ساخته معروف خود، سپیده (ایران ای ســرای امید)، می گوید: «وقتی در دستگاه ماهور شروع به کار کردم طبق روال آواز از منطقه بم شــروع شد ولی هر کاری که می‌کردیم، می دیدیم جور درنمی آید. پس از مدتی قرار شد آقای شجریان از اوج بخواند و خیلی خوب درآمد. در آن روزگار جامعه ایرانی یکپارچه شور و هیجان بود، ما هم که از جامعه دور نبودیم و با مردم همصدا بودیم.

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

من این نوع دیدگاه گسترش هارمونی را در هفت متد اصلی دسته بندی و خلاصه می کنم که در جای خود در باره ی هر کدام صحبت می کنم. این متد ها عبارتند از:

از روزهای گذشته…

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

جا دارد از آقایان هومان اسعدی، بهنام ابوالقاسم، مانی جعفرزاده، حمیدرضا دیبازر، فردین خلعتبری و کارن کیهانی بابت صحبتهای پر مهرشان تشکر کنم و همچنین از استاد نادر مشایخی، علی صمدپور، مرتضی شیرکوهی، شهرام توکلی، مهیار علیزاده، هومن اتابکی و سایر عزیزانم که با وجود ترافیک کاری زیاد امروز حضور پیدا کردند.
به یاد جرج هریسون

به یاد جرج هریسون

جرج هریسون (George Harrison)، گیتاریست و یکی از نوازندگان گروه جاودانه بیتلز در ۲۹ نوامبر سال ۲۰۰۱ در خانه یک دوست در لس آنجلی در کنار همسر و پسر ۲۴ ساله اش پس از جدال طولانی با سرطان، درگذشت. انسانیت فوق العاده و نوع دوستی منحصر به فرد از جمله صفاتی بود که او را به آهنگسازی متفاوت بین هم عصرانش مبدل ساخت. سفارش همیشگی او به خانواده اش، جستجو برای یافتن خدا و عشق ورزیدن به یکدیگر بود.
چهلمین سالروز درگذشت روح الله خالقی

چهلمین سالروز درگذشت روح الله خالقی

بیست و یکم آبان ماه امسال، چهلمین سالروز درگذشت روح الله خالقی، آهنگساز و پژوهشگر نامدار ایرانی است. هنرمندی متعهد که با ساخت آثاری چون سرود «ای ایران»، ترانه های «حالا چرا»، «می ناب» و نگارش کتاب هایی چون «سرگذشت موسیقی ایران» و «نظری به موسیقی» تاثیری عمیق و انکارناپذیر بر موسیقی ایران گذاشت.
اپرای لیلی و مجنون (I)

اپرای لیلی و مجنون (I)

اپرای لیلی و مجنون اثر اوزیر حاجی بیف (Uzeyir Hajibeyov) در دوازدهم ژانویه ۱۹۰۸ میلادی برای نخستین بار در باکو اجرا شد. آذربایجانی ها افتخار می کنند که این اپرا، اولین اپرایی است که نه در کشور آذربایجان بلکه در کل جهان اسلام بر روی صحنه رفته است. علاوه بر این، این اپرا اولین اثری است که در آن بداهه نوازی های مقام (mugam) سنتی آذربایجان در قالب اپرای اروپایی گنجانده شده است.
بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (V)

بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (V)

برونو نتل و کارول بابی راکی نیز در مقاله‌ی ارزشمند خود با عنوان «روابط درونی میان اجزای دستگاه شور»، گوشه‌های اصلی این دستگاه را در سه بلوک گنجانده‌اند که این بلوک‌بندی بر اساس نحوه‌ی توزیع گوشه‌های اصلی مشترک در ردیف‌ها (هجده نمونه ردیف مورد استفاده در این پژوهش) بنیان نهاده شده‌است.
موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (I)

موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (I)

چندی پیش نوشته ای از ابوالحسن مختاباد، روزنامه نگاران با سابقه حوزه موسیقی درباره بزرگداشت عثمان خوافی، هنرمند سالخورده خراسانی، در سایت خبر آنلاین منتشر شد؛ بزرگداشتی که با تبلیغات وسیع خبری برگزار شده بود. موضوع این نوشته که مشخصه هایی از نقد موسیقی داشت منجر به عکس العملی تند و غیر حرفه ای شد که چرایی بوجود آمدن این درگیری لفظی، بحث نوشته امروز ماست. ابوالحسن مختاباد در مورد این چهره مشهور موسیقی نواحی ایران به دو نکته اشاره می کند: اول نداشتن تکنیک و دانش لازم در موسیقی خراسانی و مخصوصا تکنیک های خاص دوتار نوازی که سر آمدانش افرادی همچون حاج قربان سلیمانی و حسین یگانه هستند و دوم شیوه تبلیغاتی زیرکانه او در به نمایش گذاشتن نمادهایی از فرهنگ و موسیقی خراسان که به زعم مختاباد، بیشتر ارزش جذب توریست دارد تا جذابیت هنری.
عاطفی: این سالنامه یک کتاب پژوهشی است

عاطفی: این سالنامه یک کتاب پژوهشی است

پس از چند سال از توقف انتشار سالنامه های موسیقی که توسط علیرضا میرعلینقی تهیه می شد، در خبرها آمد که انتشار سالنامه موسیقی از سر گرفته شده و قرار است مراسم رو نمایی آن به اجرا برسد. در مراسم رونمایی مشخص شد که اینبار برخلاف سالهای گذشته حمیدرضا عاطفی تولید این سالنامه را به عهده داشته است. حمیدرضا عاطفی معاون اجرایی خانه موسیقی و از خبرنگاران باسابقه موسیقی و نوازنده تنبک (و ویولون به سبک ایرانی) است، او دو سال پی در پی داوری جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی را نیز به عهده داشته است. با او درباره این سالنامه جدید به گفتگو نشسته ایم:
نقدی بر اثر جدید ایمان وزیری ” تکنوازی تار”

نقدی بر اثر جدید ایمان وزیری ” تکنوازی تار”

ایمان وزیری پیش از این به عنوان آهنگسازی پیشرو، جوان و مرتبط با جریان معاصر آهنگسازی ایران به وسیله دو CD “کوارتت زهی” و “موسیقی مجلسی” به جامعه هنری معرفی شده بود. هر چند که قبل از آنهم به عنوان نوازنده تار در نواری که از آثار دکتر اسدالله حجازی بوسیله منتشر شده بود به عنوان همنواز شرکت داشت، اما در این اثر جدید با چهره‌ای کاملا متفاوت از این آهنگساز و نوازنده جوان روبرو می‌شویم که شاید برای کسانی که جریان آهنگسازی معاصر ایران را کمی جدی تر دنبال می‌کنند غافلگیرکننده باشد.
یویو ما، نوآوری در ویلنسل (II)

یویو ما، نوآوری در ویلنسل (II)

از سال ۱۹۹۸ تا به امروز یویوما عمده تلاش خود را به پروژه جاده ابریشم اختصاص داده و در این راه کنسرت های متعددی با هدف ترویج مبادلات فرهنگی در این مسیر کهن تجاری مابین آسیا و اروپا، برگزار نموده است. در حقیقت این پروژه نه تنها تجسمی است از آرزوی دیرینه او در مورد احیای زنجیره تبادلات فرهنگی ما بین موسیقیدانان غرب و شرق، بلکه بیانگر ارتباط موجود بین سبک های کلاسیک و معاصرغربی و آسیایی است.
پرسشی از پیمان سلطانی، رهبر ارکستر ملل

پرسشی از پیمان سلطانی، رهبر ارکستر ملل

چند سالی است که شاهد تشکیل ارکستر موسیقی ملل، متشکل از تعداد بسیاری ازجوانان نسل نوی موسیقی ایرانی هستیم که با استقبال چشمگیر دوستداران موسیقی همراه بوده است. دوصد افسوس که عدم حمایت از این ارکستر منجر به فعالیت منقطع و با وقفه این ارکستر گشته است. بگذریم… در شرایطی که کم تر کسی در چنین شرایطی جرات نزدیک شدن به چنین عرصه ای را دارد و اکثر هنرمندان سعی بر جمع و جور کردن گروهی کوچک و نقلی دارند تا راحت تر بتوانند سفر خارجه بروند و از قبل اشاعه موسیقی ایرانی با کیسه پر درم بازگردند… مجریان این ارکستر (ارکستر ملل) و رهبر آن (که با شناختی که از ایشان دارم در دو زمینه موسیقی ایرانی و غربی اگاه و فعال میباشند) از نسل جوان میباشند، با عشق، گرما بخش دلهای کسانی است که به هر صورت در صدد خدمت به موسیقی برآمده اند.