رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (I)

خواجه نصیر الدین طوسی
خواجه نصیر الدین طوسی
مطلبی که می خوانید، تحقیقی است از داوود اصفهانیان و ساسان سپنتا که در بهار و تابستان سال ۱۳۷۰ در مجله “دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز” به انتشار رسیده است.

قرن هفتم هجری (سیزدهم میلادی) را میتوان یکی از بحرانی‏ترین ادوار تاریخی ایران محسوب داشت.

در این سده ایران زمین، تحت سلطه ویرانگران تاتار در آمد و تمدن و فرهنگ و موجودیت کهنسال این سرزمین لگدکوب سم ستوران قوم چادرنشین و کوچنده گردید و مشعل فروزان علم و دانش و ادب در این جایگاه تفکر و اندیشه یک چندی در پس پرده‏ای از گرد و غبار ناشی از تاخت و تازها و ایلغارها از فروغ و پرتوافشانی افتاد، ولیکن بعد از فرو نشستن طوفان و تخفیف بحران، بار دیگر به همت مردانی اندیشمند و دانشمند نظیر جلال الدین مولوی، شیخ مصلح الدین سعدی، خواجه حافظ شیرازی، خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، عطا ملک جوینی، حمدالله مستوفی و دهها تن دیگر از نوابغ و بزرگان علم و ادب مسیر گذشته را بازیافت و به هستی خود ادامه داد. (۱)

در بین این نوابغ و بزرگان بدون تردید مقام والای استاد بشر ابو جعفر محمد بن محمد بن حسن ملقب به خواجه نصیر الدین طوسی حائز اهمیت شایانی است زیرا این عالم و متفکر نامی اولین جایگاه معظم و پایگاه استوار آموزش علم و حکمت را بعد از ایلغار مغول در شهر مراغه بنیاد نهاد و به جرأت میتوان گفت اولین کسی است که در سده هفتم در این سرزمین دانشگاه تاسیس کرد. (۲)

این مرکز علمی که در شهر مراغه تاسیس گردید و شهرت زیادی یافت، بعد از دانشگاه معروف “جندی شاپور” بزرگترین مرکز علمی ایران بشمار میرفت که اساتید معروف عصر در آن به تدریس اشتغال داشتند و کتابخانه عظیمی که خواجه در آنجا فراهم آورد متجاوز از چهار صد هزار جلد کتاب داشت. (۳)

این خدمت بزرگ به تمدن و فرهنگ ایران مسلما وی را در ردیف نامدارانی امثال فارابی، ابوریحان بیرونی و ابوعلی سینا قرار میدهد.

نگاهی کوتاه به شرح حال وی
خواجه نصیرالدین در سال ۵۹۷ هجری (۱۲۰۱ میلادی) در شهر طوس خراسان متولد شد. در ایام طفولیت قرآن، صرف و نحو و حدیث را از پدرش محمد بن حسن از فقها و محدثان بنام طوس فرا گرفت و سپس در نزد دایی خود منطق و حکمت آموخت و پس از آشنائی با علوم ریاضی و موسیقی از طوس به نیشابور رفت. (۴)

در نیشابور محضر اساتید بنامی از جمله فرید الدین داماد نیشابوری را درک کرد و مقام علمی وی تکامل یافت. (۵) زمانیکه خراسان در معرض تهاجم مغول قرار گرفت، خواجه بهر تقدیر به خدمت ناصر الدین عبدالرحیم بن ابی منصور محتشم اسماعیلیان قهستان در آمد، سپس در نزد علاء الدین خداوند الموت بسر میبرد و بالاخره در حضور رکن الدین خورشاه آخرین خداوند اسماعیلی در قلعه میمون دژ، اقامت داشت تا اینکه قلاع اسماعیلیه به تصرف مغولان در آمد و خواجه نیز سرانجام در نزد هلاکوخان تقرب یافت. (۶)

پی نوشت
۱- از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب ۱۳۵۱، امپراتوری صحرانوردان. تالیف رنه ‏گروسه. ترجمه عبدالحسین میکده از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب ۱۳۵۳٫
۲- برای اطلاع بیشتر از حوادث تاریخی این عصر رجوع شود به: تاریخ مغول تالیف استاد عباس اقبال انتشارات امیر کبیر ۱۳۴۱٫ تاریخ مغول در ایران تالیف برتولد اشپولر، ترجمه دکتر میرآفتاب از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب ۱۳۵۱، امپراتوری صحرانوردان. تالیف رنه‏گروسه. ترجمه عبدالحسین میکده از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب ۱۳۵۳٫
۳- قاموس الاعلم (ترکی) شمس الدین سامی. چاپ استانبول (۱۳۰۶ ه ۱۸۸۹ م) جلد ششم ص ۴۵۸۲٫
۴- برای اطلاع بیشتر رجوع شود به:یادنامه خواجه نصیرالدین طوسی. مجلد اول. از انتشارات دانشگاه تهران ۱۳۳۶٫ خطابه دکتر آیدین صاییلی.
۵- احوال و آثار ابو جعفر محمد بن الحسن طوسی (ملقب به نصیر الدین) تالیف محمدتقی مدرس رضوی انتشارات بنیاد فرهنگ ایران ۱۳۵۴ ص ۵٫
۶- برای اطلاع از فهرست استادان و نیز دانش آموخته‌گان خواجه طوسی رجوع شود به: سرگذشت و عقاید فلسفی خواجه نصیر الدین طوسی. نگارش محمد مدرسی. از انتشارات دانشگاه تهران ۱۳۳۵ صفحات ۶ تا ۲۷٫
۷- رجوع شود به: تاریخ فلاسفه ایرانی از آغاز اسلام تا امروز تالیف علی اصغر حلبی. از انتشارات کتابفروشی زوار. تهران ۱۳۵۱ ص ۵۶۵٫

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (VIII)

دو نمونه در شکل ۱۰ نشان داده شده است. در قسمت (الف)، یک موج مربعی دارای دو تغییر در واحد زمان با یک موج مربعی دارای سه تغییر در واحد زمان ترکیب شده است. در حالت برآیند، تعییرات (نت های جدید) در چهار زمان از شش زمان ممکن اتفاق می افتد. ریتم حاصل شده همچنین در نت نویسی موسیقایی استاندارد، و در نت نویسی چرخه ای نیز نشان داده شده است. به طور مشابه، قسمت (ب) یک الگوی چهار-بر-سه را نشان می دهد، که منجر به یک چندریتمی پیچیده تر شده است. نظام شِلینجِر روش مولد چندریتمی ها است که روش ترکیب سلسله ضربان های چندگانه ی پی در پی، هر یک با دوره ی تناوب خاص خود می باشد. وقتی هم زمان نواخته شوند، چندریتمی به صدا درمی آید.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (XIII)

قطعا راه های مختلفی برای آموزش دادن به کودکان وجود دارد. آموزش نکات اخلاقی و مهارتهای زندگی یکی از آموزشهای مهمی است که از طرق مختلف می‌توان به کودکان ارائه داد و یکی از راههایی که می‌توانید به کودکان این آموزشها را بدهید، اشعار و ترانه های کودکانه است.

از روزهای گذشته…

محمودی: سولیستی از سخت ترین مهارتهاست

محمودی: سولیستی از سخت ترین مهارتهاست

نام این ارکستر “جام جم” است که نامش را به خاطر مرکزیت آن در صدا و سیما و همچنین افسانه های تاریخی مربوط به این نام، اینگونه انتخاب شده است از سال ۱۳۸۷ با همکاری دانشجویان دانشکده موسیقی صدا و سیما پایه ریزی شد. در اوایل کار پیاپی با اشکالاتی مربوط به برنامه ریزی مواجه میشد ولی با پیگیری بنده و سایر دوستان و علاقمندان این ارکستر بتواند به حدی برسد که اجرای برنامه داشته باشد.
نگاهی به اندیشه‌های محمدرضا لطفی، از خلال نوشته‌هایش (I)

نگاهی به اندیشه‌های محمدرضا لطفی، از خلال نوشته‌هایش (I)

“موسیقی کنونی ایران در دایره‌ای مسدود گرفتار آمده است. تجربه‌های نویی که در ابتدای انقلاب شکل گرفته بود به زردی گرایید و خزان بی‌رنگی، افق آن را پوشانید.”۱ این‌ جملات سخنان مردی است از تبار موسیقی‌دانان برجسته‌ی این سرزمین که در دهه‌ی هفتاد زینت بخش آغازین مقاله‌ی کتاب سال شیدا شد.
به یاد جرج هریسون

به یاد جرج هریسون

جرج هریسون (George Harrison)، گیتاریست و یکی از نوازندگان گروه جاودانه بیتلز در ۲۹ نوامبر سال ۲۰۰۱ در خانه یک دوست در لس آنجلی در کنار همسر و پسر ۲۴ ساله اش پس از جدال طولانی با سرطان، درگذشت. انسانیت فوق العاده و نوع دوستی منحصر به فرد از جمله صفاتی بود که او را به آهنگسازی متفاوت بین هم عصرانش مبدل ساخت. سفارش همیشگی او به خانواده اش، جستجو برای یافتن خدا و عشق ورزیدن به یکدیگر بود.
چهارمین جشنواره سنتور به همت آموزشگاه پایور یزد برگزار میشود

چهارمین جشنواره سنتور به همت آموزشگاه پایور یزد برگزار میشود

آموزشگاه موسیقی پایور یزد در نظر دارد چهارمین جشنواره تخصصی “سنتور” را در مقاطع سنی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان به صورت تکنوازی، دو نوازی و پنج نوازی، آبانماه امسال برگزار نماید. این برنامه که هرساله برای نشان دادن استعدادها و توانایی هنرمندان یزدی و نیز توانمندی آموزشی این مرکز، برنامه ریزی می گردد، هر ساله یک شب را نیز به برگزاری یاد و نکوداشت یکی از بزرگان موسیقی کشور اختصاص می دهد.
گفتگو با فیلیپ میرس (II)

گفتگو با فیلیپ میرس (II)

فیلیپ میِرس (Philip Myers) به مدت ۳۰ سال نوازنده فرنچ هورن (هورن فرانسوی) اصلی ۴ ارکستر بوده است. می توان گفت که خصوصیات مایرس و کم و بیش شبیه سازی است که می نوازد: گستاخ، پیچیده و ممتاز. صدای او آرام و خنده هایش طنین انداز است که کلمه طنین انداز برای توصیف خنده های او ناکافیست! او از ترس از دست دادن «توانایی نوازندگی» و قوه شنواییش، عشقش به گروه موسیقی و زندگی مرفه برایمان می گوید.
سیاست در ژانرهای مختلف موسیقی

سیاست در ژانرهای مختلف موسیقی

یک بررسی ساده نشان می دهد اگر موسیقی فولک یا مردمی بخواهد به نوعی وارد عرصه های سیاسی شور اغلب دیدگاه معترضین و حامیان جناح چپ در جوامع را بیان می کند.
کول، همیشه محبوب

کول، همیشه محبوب

نت کینگ کول در سال ۱۹۵۶ اولین سیاهپوستی بود که مجری یک سریال تلویزیونی به نام The Nat King Cole Show شد. مدت زمان این برنامه ۱۵ دقیقه ای پس از چند ماه به ۳۰ دقیقه رسید و تا آخر سال ۵۷ ادامه داشت و کول توانست از این وسیله رای حمایت از برابری نژادی استفاده کند.
کنسرت غفار ذابح در فرهنگسرای نیاوران

کنسرت غفار ذابح در فرهنگسرای نیاوران

یکشنبه سوم مرداد ۱۳۹۵، فرهنگ‌سرای نیاوران شاهد اولین اجرای گروه «مرغ سحر» به خوانندگی «غفار ذابح» (زادبه) خواهد بود. تنظیم قطعات را در این اجرا، «پویا سرایی» به‌عهده داشته و گرچه نوع این تنظیم به آنسامبل بیشتر نزدیک است، اما رنگ صدایی این ارکستر با بهره‌گیری از سازهای تار، پیانو، ویولن، ویولا، ‌ویولن‌سل و تنبک، اندکی متفاوت خواهد بود.
کاری ماری آندروود، بت کانتری

کاری ماری آندروود، بت کانتری

خانم کاری ماری آندروود (Carrie Marie Underwood) متولد ۱۰ مارس ۱۹۸۳، خواننده و سراینده اشعار موسیقی کانتری و هنرپیشه، کسی است که چهار مرتبه برنده “بت آمریکایی”-آیدل آمریکایی، شده است. آندروود برنده جایزه گرمی، سه بار برنده آکادمی موسیقی کانتری و برنده برترین خواننده زن موسیقی کانتری می باشد.
شریفیان: سطح ابوالقاسم بسیار خوب است

شریفیان: سطح ابوالقاسم بسیار خوب است

یک کتاب نت که شامل قطعات من برای پیانو است که به تازگی انتشارات پارت منتشر کرده است. این مجموعه چهار قطعه با فضایی روستایی برای پیانو است که سالها پیش ساخته بودم و قبلا هم تعدادی از آنها را به صورت محدودی در ایران و در سال ۱۳۶۹ منتشر کرده بودم وعده ایی از پیانیست های ایرانی و غیرایرانی با تماس با وب سایتم، نت این مجموعه را از طریق اینترنت دریافت کردند و به همین خاطر این اثر اجراهای زیادی در اروپا داشته است و دو قطعه دیگر که جدید اند به نام مدراتو که در انگلیس انتشار یافته و فانتزی برای پیانو.