نمودی از جهان متن اثر (XVI)

مسئله‌ی اطلاق خاص به عام در آنالیز را می‌توان به این موضوع منسوب کرد که روش‌شناخت آن در جریان تکامل تاریخی موسیقی غرب بالیده است و هنوز موفق نشده به مصداقی عام دست پیدا کند (۷۶). به نظر می‌رسد در سال‌های گذشته با به کار گرفته شدن تجزیه و تحلیل برای مطالعه‌ی موسیقی‌های غیر غربی و موسیقی پاپ تغییرات کمی در این وضعیت رخ داده است. این جابجایی را می‌توان در آنالیزهای مرتبط با نظریه‌ی موسیقی ایرانی نیز دید؛ جایی که تا حد زیادی اصطلاح «تجزیه و تحلیل» به معنی استخراج نظام فواصل است (۷۷).

آنالیز معطوف به طبقه‌بندی و موسیقی نیز درون خود حاوی ویژگی نقد برانگیزی است. در این‌ گونه تحلیل‌ها معمولا یک قطعه‌ی موسیقی را با یک نمونه‌ی بسیار به‌هنجار شده از ساختارهای موسیقی مقایسه کرده و تجزیه و تحلیل می‌کنند. برای مثال اگر قطعه‌ای را که حدس می‌زنیم یک سونات باشد برحسب ویژگی‌هایی که از سونات در کتاب‌های فرم درج شده تحلیل کنیم، در چنین وضعیتی قرار داریم.

این موضوع حاوی دو خطر عمده برای نتیجه‌ی کار تحلیلی است؛ بیایید فرض کنیم که قطعه حاوی نوآوری‌هایی در فرم سونات است که آن را از نمونه‌های کتابی خیلی دور می‌کند، آنگاه دو اشکال مذکور خود را به صورت زیر نشان می‌دهد: نخست این که اگر (تا آن‌جا که ممکن است) صادقانه و بدون ارزش‌گذاری قطعه را تحلیل کنیم، احتمالا باید اعتراف کرد که روش تحلیلی‌مان شکست خورده است چون چیزی به‌دست نمی‌آوریم.

دومین ایراد وقتی پیش می‌آید که آنالیز را (چه تلویحا و چه صراحتا) برای ارزش‌گذاری به کار گرفته باشیم؛ خطر این‌ وجود دارد که به آثار مدرسه‌ای ارزش بیشتری بدهیم چرا که با نمونه‌های کتابی تطابق بیشتری دارد و این یعنی فلج شدن آنالیز در برخورد با آثار نوآور.

راه گریز آنالیز از این معضل یکی این است که هر گاه به چنین دشواری‌ای برخورد کردیم تنها گزارش کنیم، اثر مورد بحث با الگوها تطابق کمی دارد. در حقیقت تنها حکمی که در این جا می‌توان داد این است که با هیچ یک از طبقه‌بندی‌های پیشین نمی‌خواند.

دیگر راه پرهیز از این مشکل راهی است که تاکنون بیشتر تحلیل‌گران به آن عمل کرده‌اند یعنی در فرآیندی شهودی، ابتدا ارزش اثر برای‌شان معلوم می‌شود و سپس به تحلیل آن می‌پردازند. البته آن چه در تاریخ آنالیز تاکنون اتفاق افتاده است، هیچ یک از این‌ها نیست بلکه آن است که نوشته‌های تحلیلی، بردبارانه دیرتر از اولین اجراهای یک اثر ظاهر می‌شوند، یعنی بیشتر اوقات، بار تعیین ارزش یک اثر بر عهده‌ی آنالیز نبوده است.

به نظر می‌رسد نقدی که پیش از این بر آنالیز وارد شد، بیشتر متمرکز بر ناتوانی آنالیز یا احتمال گمراهی‌اش در ارزش‌گذاری است. ناتوانی‌ای که به گمان منتقدین مربوط به کیفیت آنالیز نیست بلکه در ذات آن نهفته است.

از این جا است که مهم‌ترین نقدها علیه تجزیه و تحلیل موسیقی شکل می‌گیرد: ضمن این که آنالیز ناتوانی‌های آشکاری در ارزش‌گذاری دارد و در ایده‌ی اولیه‌اش دوری از داوری وجود داشته و همچنین حضور قوی روال‌های انتخابی و ارزش‌گذارانه هنوز در آن احساس می‌شود (پیش از این شرح داده شد)؛ دستکم از دیدگاه عده‌ای به کرات به عنوان وسیله‌ای برای ارزش‌گذاری یا حداقل اثبات ارزش از پیش فرض شده، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

پی نوشت
۷۶- برونو نتل ایرادِ نداشتن روش‌شناخت را به شکلی روشن در این جملات بیان می‌دارد: «اصول تجزیه و تحلیل موسیقی در برنامه موسیقی امریکا براساس تشریح کلی ساختار قطعه موسیقی و مناسبات مشترک بخشهای مختلف آن است. در اغلب موارد این امر در حقیقت به تطبیق ساختار بر قالب‌های از پیش تصور شده اختصاص دارد. یک کتاب درسی مربوط به تجزیه و تحلیل بجای یاد دادن اصول و روشهای تشریح موسیقی، سعی دارد خصوصیات فرم‌های مشخص را نشان بدهد و ثابت کند که یک کمپوزیسیون چگونه با این فرم‌ها قابل تطبیق است… نتیجه‌ی این امر کمبود متدولوژی لازم جهت تجزیه و تحلیل فرم کلی کمپوزیسیونهای موسیقی است و حتی در مورد تشریح اجزاء مختلف موسیقی مثل گام، ملودی و ریتم این مسئله محدودتر و در مورد تشریح طنین (تمبر)، دینامیک و تمپو به سختی می‌توان به متدولوژی اصولی دست یافت.» نتل، برونو. (۱۳۶۵) اتنوموزیکولوژی: روش بررسی و شناخت موسیقی اقوام و ملل، ترجمه‌ی مجتبی خوش‌ضمیر، تهران: کتاب آفرین.
۷۷- مثال خوبی را می‌توان در: فریدونی، نیما. (۱۳۸۴) تجزیه و تحلیل ردیف آوازی استاد عبدالله دوامی (مبانی موسیقی ایرانی)، تهران: پارت. دید. در این کتاب بیشتر نیروی تحلیلی مصروف تشریح نظام فواصل شده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تعطیلی برنامه های موسیقی به دلیل شیوع کرونا

لغو مجدد کلیه فعالیت های هنری در سراسر کشور، طی اطلاعیه جدیدی از وزارت ارشاد تا یک هفته دیگر اعلام شد. در پی شیوع ویروس کرونا و جهت پیشگیری از گسترش آن، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در توافق و تصمیم مشترک با وزارت بهداشت، طی اطلاعیه ای کلیه کنسرت ها، اجراهای تئاتر، اکران سینمایی و دیگر تجمعات هنری را تا تاریخ جمعه نهم اسفندِ جاری ملغی اعلام و محمد الهیاری، مدیر کل دفتر موسیقی این خبر را رسما ابلاغ کرد.

واکاوی نظری موسیقی امبینت (IX)

او در کتاب خود «موسیقی در گذر از قرنها» داستانی جالب از پادشاه موسیقی شفا بخش استیون هالپرن (۵۲) نقل می کند: «بعد از اتمام یک سمینار در مورد موسیقی نیوایج که در دهه ۷۰ برگزار شده بود من او (استیون هالپرن) را برای صرف شام به خانه ام دعوت کردم و مدت زیادی در باره موسیقی باب روز یعنی نیوایج صحبت کردیم. در آخر من در مورد آلبومش اخیرش (۵۳) از او سوال کردم. یادداشت های او درخلال بروشور آلبوم ادعا می کرد که هر یک از هفت آهنگ این آلبوم برای مدیتیشنی خاص و مخصوص یکی از چاکراهای هفتگانه است. می خواستم بدانم که او از کجا می فهمد که کدام آکورد و چگونه روی چاکرای خاصی تاثیر دارد؟ من او را به این دلیل تحت فشار گذاشتم که فکر می کردم شاید او به معدن طلای اسرار آمیز عرفان (!) دست پیدا کرده است. سرانجام خندید و گفت: همه اینها فقط یک فریب است. نیازی به گفتن نیست که پس از آن، از اینگونه باورها دست برداشتم و رابطه ما همان جا برای همیشه تمام شد.»

از روزهای گذشته…

گفتگویی با آگوستا رید توماس (II)

گفتگویی با آگوستا رید توماس (II)

شاید خود موسیقی زنده ترین و فکر بر انگیزترین تأثیر را داشت باشد. البته منظورم موسیقی دوره های مختلف و آهنگسازان متفاوت است که از کودکی مایه شگفتی من شده و ذهن من را پرورش داده اند. من عمیقا عاشق ساخته های باخ هستم به خاطر دقیق بودن، نوآوری شگفت انگیز، شکوه، اصالت و عظمت گستره احساسیش.
طهرانیان: فضای گیتار کلاسیک ایران مجازی است!

طهرانیان: فضای گیتار کلاسیک ایران مجازی است!

فرزین طهرانیان – گیتاریست، پداگوگ و استاد دانشگاه- متولد سال ۱۳۵۶ در تهران است و از سال ۱۳۷۵ به فراگیری موسیقی پرداخته است. وی موسیقی را با نوازندگی گیتار کلاسیک نزد علیرضا تفقدی شروع کرده و در ادامه از کلاسهای گیتار فلامنکو شاهین علوی نیز بهره برده است. در سال ۱۳۸۱ به آکادمی ملی موسیقی اوکراین راه پیدا کرده در کلاس پروفسور میخایلنکو به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۸۷ با مدرک کارشناسی ارشد در رشته نوازندگی گیتار کلاسیک از این آکادمی فارغ التحصیل گردید. در این مدت به صورت فعال در مسترکلاسهای: آنیلو دیزدریو، هاپکینسون اسمیت و نیکیتا کوشکین شرکت کرده است. همچنین دوره کارگاه گیتار جز استاد مالاتکوو از اوکراین را به پایان برده است. وی دو دوره در فستیوال موتیوهای اسپانیایی در شهر کی یف شرکت داشته و به اجرای موسیقی پرداخته است.
انگلستان بزرگترین بازار فروش آلبومهای موسیقی

انگلستان بزرگترین بازار فروش آلبومهای موسیقی

بنا به گزارشی که سایت خبری BBC در ۲۲ مارچ منتشر کرد، بررسی های آماری نشان می دهد که صنعت موسیقی در کشور انگلستان در سال گذشته از لحاظ حجمی رشدی معادل ۳% داشته است در حالی که این صنعت در سایر نقاط جهان بطور متوسط کاهشی معادل ۱٫۳% داشته است.
گفتگو با فرهاد فخرالدینی (V)

گفتگو با فرهاد فخرالدینی (V)

تکنیک در جای خود بسیار خوب و مهم است ولی حرف اساسی در موسیقی ایرانی، درک درست از موسیقی ایرانی است که درست حس و بیان کنیم. اینها مسائل خیلی مهم و پیچیده ایست که سعی می‌کنم در کتابهایم به آنها توجه داشته باشم.
آلبوم «آب» منتشر شد

آلبوم «آب» منتشر شد

«آب» عنوان سومین آلبوم سه تار نوازی از «ابوسعید مرضایی» نوازنده و نواساز است که شامل قطعاتی برای دونوازی سه‌تار و تمبک است؛ ابوسعید مرضایی به عنوان نواساز و «فربد یداللهی» به عنوان نوازنده سازهای کوبه‌ای و تمبک، زوج هنری این مجموعه هستند. دیگر آلبوم مرضایی که در همکاری با فربد یدالهی ساخته شده بود «خاک» نام داشت.
به قلم یک بانوی رهبر (IX)

به قلم یک بانوی رهبر (IX)

قبلا آرام تر حرف می زدم اما با صدایی بلند تر. گاهی آهنگ حرف زدنم به جای این که پایین رونده باشد بالا رونده بود. اما فهیمدم که این کار هیچ اتوریته ای برای من به ارمغان نمی آورد. در عوض صدایم را قوی کردم و زیر و بمی آن از بین رفته است.
مراسم تجلیل از اسکار پیترسون

مراسم تجلیل از اسکار پیترسون

حدود یک ماه پیش طی مراسمی در شهر تورنتو کانادا از Oscar Peterson نوازنده توانای پیانو و موسیقیدان Jazz تجلیل به عمل آمد. در این مراسم آقای Daivid Miller شهردار تورنتو رسما” اعلام کرد که از این به بعد ۲۲ ماه June روز Oscar Peterson نام خواهد گرفت.
رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (III)

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (III)

قطعه ی سوم که پانورامای نهفت است، برگرفته از یکی از گوشه های مهم دستگاه نواست که دارای فواصل خاص و گردش نغمات خاص است که در یک سلول ۴ نتی (دو، ر، سی بمل و فا) اساسا بیشتر حرکت می کند؛ تمرکز آن روی درجه ی دوم (ر) است که این هم یک موتیف بنیادین است که در طول قطعه این موتیف بنیادین، توسط هارمونی های مختلف، گسترش ها و آگیومنت ها و رنگ آمیزی ها، دست مایه پردازش های مختلف قرار گرفته است اما به دلیل حفظ چهار چوب اینتروالها، کاملا ملودی اصلی نهفت شنیده می شود.
ضیائی: با بیشتر سازندگان مطرح ویولون اروپا ملاقات کرده ام

ضیائی: با بیشتر سازندگان مطرح ویولون اروپا ملاقات کرده ام

مجموع ابزارها و دستگاه ها بسیار متنوع هستند، از قطعات کوچک تا دستگاه های پردازشگر قوی مورد استفاده قرار می گیرند، وسایلی که پارامترهای مختلفی از اصول ریاضیات، هندسه، شیمی، فیزیک، مکانیک و آکوستیک را که در یک قطعه بکار رفته است را پردازش می کند.
کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (III)

کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (III)

در این روش آهنگساز برای ساختن قطعه از بعضی عبارت‌های ایجاد شده (نه همه آن شکل‌ها) استفاده می‌کند. به بیان دیگر ممکن است این روش تدارک دیدن شکل‌های متفاوت «سری» به صورت هرج و مرج یا آشوبی به نظر برسد اما فرآیند آماده‌سازی پیش- آهنگسازانه‌ای که در سریالیسم اتفاق می‌افتد (تدارک تن های سری‌) عمیقا ریشه در نظم دارد.