مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (III)

فریدون فرزانه، خطاب به سازندۀ عمیق ترین نغمه های تاریخ موسیقی ایران می نویسد: «موسیقی شما نه جنبۀ علمی دارد نه جنبهء هنری و نه جنبهء ملی حال از شما می‏خواهم بپرسم این سازهایی غربی در ارکستر شما چکار دارد؟» و جالب اینجاست کسی که خود تمام آثارش را برای سازهای غربی تنظیم کرده از خالقی (که ارکستر غربی را به طور کامل ملی می دید و با نگاهی مستقل و ایرانی، صدایی ایرانی از این ارکستر درمی آورد) بعد از زدن برچسب غیرعلمی، غیر هنری و غیر ملی بودن به آثارش می گوید، ساز غربی در ارکستر شما چه می کند!

در ادامه فریدون فرزانه می گوید: «با کمال تأسف و شرم مشاهده می‏کنم که موسیقی عربی، هندی، اسپانیولی، رومانی با سامبا و رومبا ترکیب کرده و بنام موسیقی ایرانی بخورد مردم‏ می‏دهید» شگفت آور است که کسی که با سیستم کاملاً غربی عمری آهنگسازی کرده، به خالقی که آثارش کوچکترین نشانه های موسیقی غیر ایرانی را نداشت، اتهام میزند که موسیقی بیگانه در آثارش شنیده می شود، جای تعجب دارد که کسانی که نماینده موسیقی ای هستند که ساختار آن بر اساس تکنیکهای موسیقایی ممالک دیگر است، چطور بعضی مواقع اینقدر ملی می شوند که موسیقی خالقی را هم رومانیایی و اسپانیایی می شنوند!

در نظر اول اینطور به نظر می رسد که این جماعت طرفدار موسیقی بدوی هستند و از موسیقی شهری گریزانند، در حالی که در آثار آنها می بینیم، این تجویز فقط منحصر به موسیقی غیر کلاسیک غربی است. یعنی وقتی به مرزهای ایران میرسیم تار باید دوتار باشد تا اصیل باشیم؛ چون پیشرفت موسیقی مقامی به سمت موسیقی دستگاهی یک انحراف بوده است ولی نباید با فیدل بنوازیم چون ویولون ساخته شده!

این نامه به غیر از اشتباهات علمی موسیقایی، یک تناقض مهم دارد: ادعا شد که موسیقی نواحی به دلیل اینکه سرچشمه موسیقی دستگاهی است، اصیل و با ارزش است، با این اوصاف موسیقی واگنر هم باید نسبت به موسیقی قرون وسطا و رونسانس کم ارزش تر باشد. چطور این ادعا در مورد موسیقی کلاسیک مطرح نمی شود؟

همینطور گفتیم که فریدون فرزانه یکی از آهنگسازان تحصیل کرده ایرانی بوده که فضای کاری او بیشتر تکنیک غربی داشته است تا ایرانی، نیز ابزارهای موسیقایی او سازها و تکنیکهای غربی بوده؛ سئوال اینجاست کسانی مثل فرزانه، چه مکتب فکری ای را دنبال می کردند؟

نسل فریدون فرزانه، نسل هنرمندان زمان جنگ جهانی است و همانطور که پیشتر گفته شد، تاثیر پذیرفته از کمالگرایی هیتلری که خود تحت تاثیر نیچه است. نیچه وقتی از اصالت صحبت می کند، قصدش سفری است به ریشه ها که رهاورد آن شناسایی اسطوره ها و فرآوری آن در هنر روز است؛ اینچنین است که واگنر را می ستاید. تفکر فرزانه، روسویی نیست، نیچه ای است ولی چرا در مورد موسیقی شهری ایران (به تعبیری موسیقی دستگاهی) این چنین موضع خصمانه ای می گیرد؟

اینجا لازم است باز برگردیم به تاریخ: پس از درگیری های مشهوری که میان مین باشیان و وزیری و پس از آن وزیری با محمود پیش آمد، شاگردان هنرستان که بیشتر به خط فکری محمود علاقه داشتند، هنرستان را ترک کردند و این ترک تحصیل که با اعتراض ها و اعتصابهایی همراه بود، آینده موسیقایی آنها را به شدت تحت تاثیر قرار داد.

دیگر برقراری دیالوگ (عمل فرهنگی) معنای خود را از دست داده بود و حذف (عمل سیاسی) جایگزین شده بود؛ سیاست هم عرصه توطئه چینی و نیرنگ است و همفکری فرهنگی در آن نقشی ندارد. پس از بازگشت وزیری به هنرستان و برگشتن سیستم آموزشی به سیستم مورد پسند وزیری، دیگر منتقدان علمی او قلم را زمین گذاشتند و از راه های دیگر سعی بر حذف او کردند. در واقع دشمنی اهالی موسیقی کلاسیک غربی با موسیقی کلاسیک ایرانی از اینجا آغاز شد.

یک دیدگاه

  • محمد
    ارسال شده در آبان ۲۹, ۱۳۹۱ در ۸:۱۳ ب.ظ

    بسیار ممنون.مطالب بسیار خواندنی اند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شیدایی تار (II)

وی در جریان انقلاب اسلامی از سمتهای خود استعفا کرد و به مردم انقلابی پیوســت و ســاخته ها و نواخته های او با صدای محمدرضا شــجریان و شــهرام ناظری در نوک پیکان انقلاب قرار گرفت و امروزه به عنوان یک خاطره ملی در اذهان مردم باقی است. لطفی در مورد ساخته معروف خود، سپیده (ایران ای ســرای امید)، می گوید: «وقتی در دستگاه ماهور شروع به کار کردم طبق روال آواز از منطقه بم شــروع شد ولی هر کاری که می‌کردیم، می دیدیم جور درنمی آید. پس از مدتی قرار شد آقای شجریان از اوج بخواند و خیلی خوب درآمد. در آن روزگار جامعه ایرانی یکپارچه شور و هیجان بود، ما هم که از جامعه دور نبودیم و با مردم همصدا بودیم.

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

من این نوع دیدگاه گسترش هارمونی را در هفت متد اصلی دسته بندی و خلاصه می کنم که در جای خود در باره ی هر کدام صحبت می کنم. این متد ها عبارتند از:

از روزهای گذشته…

بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت بیستم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیستم)

سبک کلی تنظیم آثار موسیقی آنزمان کمابیش همگی یکسان و محدود به تکرار جملاتِ ترانه بوسیله یک یا چند ساز بوده است. جالب آنکه پنجاه سال پس از آن، همین اثر بوسیله گروه سماعی و با صدای خواننده ممتازی چون عبدالوهاب شهیدی نیز اجرا شده که از دیدگاهِ فوق، فرقی با اجرای نیم قرن پیش ندارد؛ اینبار تنها بجای دو سه ساز، ده دوازده ساز بکار رفته و دیگر هیچ.
انریکو گراندوس، یک آهنگساز بد شانس!

انریکو گراندوس، یک آهنگساز بد شانس!

انریکو گراندوس (Pantaléon Enrique Costanzo Granados y Campiña) یکی از آهنگسازان بنام اسپانیا در سبک کلاسیک میباشد که نوازنده ای چیره دست در پیانو نیز بود. وی در ۲۷ جولای سال ۱۸۶۷ در شهر Lérida ایالت کاتولونیا اسپانیا بدنیا آمد. نوازندگی را بصورت حرفه ای در زمانی که در بارسلون بود زیر نظر دو استاد بنام آنزمان Joan Baptista Pujol و Francisco Jurnet فرا گرفت.
کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت گروه موسیقی سرو آزاد در تاریخ ۱۹ مهر ماه ۱۳۹۲ با حضور افتخاری استاد مجید درخشانی در تالار وحدت برگزار شد. این کنسرت در دو بخش اجرا شد که در یک بخش، آثار اعضای این گروه و در بخش دیگر آثار استاد مجید درخشانی به اجرا رسید.
کریمی: نوازندگان باید سیستم تنفسی ماهی و خورشیدی را بدانند

کریمی: نوازندگان باید سیستم تنفسی ماهی و خورشیدی را بدانند

من باید ببینم این نوازنده چگونه ساز میزند و اگر این انقباض از شانه و گردن صفت شده باشد، روی انگشت تاثیر دارد، ولی اگر انگشت سفت باشد و آنها ریلکس، چیز دیگری است که برای همه آنها میتوانم ژیمناستیکی بدهم، کمااینکه از دو گیتاریست سال گذشته ایمل داشتم که میگفتند، ما این اعمال را هنوز انجام میدهیم و گردن درد و دست درد دیگر نداریم. خانمی هم بود که کنسرت داشت و میخواست التهابش را در کنسرت آرام کند و من خواستم که تلفن کند چون با ایمیل ممکن نبود.
موسیقی و نابینایان (I)

موسیقی و نابینایان (I)

مقاله ی حاضر نوشتاری است در باب بیان تعاریف و ادراک موسیقی در نابینایان با تاکید بر آراء ” آرتور شوپنهاور” در زمینه ی موسیقی. شوپنهاور موسیقی را یک استثنا می داند؛ وی بر این عقیده بود که موسیقی از هنرهای دیگر نافذتر و قویتر است؛ زیرا هنرهای دیگر با سایه اشیاء سروکار دارند و موسیقی با خود آنها.
«ما بی وطن ها…»

«ما بی وطن ها…»

«استانبول» برای من همیشه تداعی‌کننده‌ دو موضوع بوده: شهرِ مقصد هزاران ایرانیِ گریزان از جنگ در سال‌هایی نه‌چندان دور، و شهری که محل زندگی ثمین باغچه‌بان، آهنگساز صاحب‌نام و مهاجر ایرانی است.
خلق موسیقی موفق برای انیمیشن – قسمت دوم

خلق موسیقی موفق برای انیمیشن – قسمت دوم

دان گریدی آهنگساز مجموعه ماجراهای جانی کوئست Jonny Quest- به برای آن کاندید جایزه تلویزیونی امی Emmy شد- انگلیسی جادویی Magic English (سریالی از کمپانی دیسنی)، چندین سریال و فیلم تلویزیونی دیگر دیسنی از جمله دو انیمیشن تلویزیونی دیو و دلبر Beauty And The Beast، داستانهای محبوب کریسمس Favorite Christmas Stories و موسیقی چندین بازی بر مبنای فیلمهای دیسنی از جمله پیترپن Peter Pan، پوکاهانتس Pocahontas است.
گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

فراز بعدی از «ادوارد تی کُن» بود که مقاله‌اش، «مرجعیت نقد موسیقی» در فصلنامه‌ی ماهور شماره‌ی ۳۷ در جلسه‌ی ششم نیز مورد اشاره قرار گرفت:
حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (III)

حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (III)

ارکستر بزرگ رادیو تلویزیون ملی ایران که توسط رهبران مختلفی از جمله فریدون ناصری، مرتضی حنانه و در آخر فرهاد فخرالدینی در سازمان صدا و سیمای آن زمان مشغول به فعالیت بود، حضور تقریبی ۴% از بانوان نوازنده را در دوره ی فعالیتش از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۸ (که رهبری آن به محمد شمس رسید) ثبت می کند.
جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (I)

جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (I)

گوشه را شاید بتوان کاملترین – کوچکترین جز ردیف موسیقی ایرانی دانست. به نظر می آید مفهوم و ساختار گوشه از مهمترین عواملی است که موسیقی ایرانی را از موسیقی های عربی و ترکی متفاوت می کند. با آنکه ساختارهایی مشابه گوشه در موسیقی کلاسیک آذری وجود دارد (دورینگ، ایرانیکا) اما مفهوم گوشه – با رعایت همه ی ساختارهایش – احتمالن فقط در موسیقی کلاسیک ایرانی وجود دارد. برخورد موسیقی دان کلاسیک ایرانی با دستگاه و مقام یا مایه از راه گوشه انجام می شود.<