مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (III)

فریدون فرزانه، خطاب به سازندۀ عمیق ترین نغمه های تاریخ موسیقی ایران می نویسد: «موسیقی شما نه جنبۀ علمی دارد نه جنبهء هنری و نه جنبهء ملی حال از شما می‏خواهم بپرسم این سازهایی غربی در ارکستر شما چکار دارد؟» و جالب اینجاست کسی که خود تمام آثارش را برای سازهای غربی تنظیم کرده از خالقی (که ارکستر غربی را به طور کامل ملی می دید و با نگاهی مستقل و ایرانی، صدایی ایرانی از این ارکستر درمی آورد) بعد از زدن برچسب غیرعلمی، غیر هنری و غیر ملی بودن به آثارش می گوید، ساز غربی در ارکستر شما چه می کند!

در ادامه فریدون فرزانه می گوید: «با کمال تأسف و شرم مشاهده می‏کنم که موسیقی عربی، هندی، اسپانیولی، رومانی با سامبا و رومبا ترکیب کرده و بنام موسیقی ایرانی بخورد مردم‏ می‏دهید» شگفت آور است که کسی که با سیستم کاملاً غربی عمری آهنگسازی کرده، به خالقی که آثارش کوچکترین نشانه های موسیقی غیر ایرانی را نداشت، اتهام میزند که موسیقی بیگانه در آثارش شنیده می شود، جای تعجب دارد که کسانی که نماینده موسیقی ای هستند که ساختار آن بر اساس تکنیکهای موسیقایی ممالک دیگر است، چطور بعضی مواقع اینقدر ملی می شوند که موسیقی خالقی را هم رومانیایی و اسپانیایی می شنوند!

در نظر اول اینطور به نظر می رسد که این جماعت طرفدار موسیقی بدوی هستند و از موسیقی شهری گریزانند، در حالی که در آثار آنها می بینیم، این تجویز فقط منحصر به موسیقی غیر کلاسیک غربی است. یعنی وقتی به مرزهای ایران میرسیم تار باید دوتار باشد تا اصیل باشیم؛ چون پیشرفت موسیقی مقامی به سمت موسیقی دستگاهی یک انحراف بوده است ولی نباید با فیدل بنوازیم چون ویولون ساخته شده!

این نامه به غیر از اشتباهات علمی موسیقایی، یک تناقض مهم دارد: ادعا شد که موسیقی نواحی به دلیل اینکه سرچشمه موسیقی دستگاهی است، اصیل و با ارزش است، با این اوصاف موسیقی واگنر هم باید نسبت به موسیقی قرون وسطا و رونسانس کم ارزش تر باشد. چطور این ادعا در مورد موسیقی کلاسیک مطرح نمی شود؟

همینطور گفتیم که فریدون فرزانه یکی از آهنگسازان تحصیل کرده ایرانی بوده که فضای کاری او بیشتر تکنیک غربی داشته است تا ایرانی، نیز ابزارهای موسیقایی او سازها و تکنیکهای غربی بوده؛ سئوال اینجاست کسانی مثل فرزانه، چه مکتب فکری ای را دنبال می کردند؟

نسل فریدون فرزانه، نسل هنرمندان زمان جنگ جهانی است و همانطور که پیشتر گفته شد، تاثیر پذیرفته از کمالگرایی هیتلری که خود تحت تاثیر نیچه است. نیچه وقتی از اصالت صحبت می کند، قصدش سفری است به ریشه ها که رهاورد آن شناسایی اسطوره ها و فرآوری آن در هنر روز است؛ اینچنین است که واگنر را می ستاید. تفکر فرزانه، روسویی نیست، نیچه ای است ولی چرا در مورد موسیقی شهری ایران (به تعبیری موسیقی دستگاهی) این چنین موضع خصمانه ای می گیرد؟

اینجا لازم است باز برگردیم به تاریخ: پس از درگیری های مشهوری که میان مین باشیان و وزیری و پس از آن وزیری با محمود پیش آمد، شاگردان هنرستان که بیشتر به خط فکری محمود علاقه داشتند، هنرستان را ترک کردند و این ترک تحصیل که با اعتراض ها و اعتصابهایی همراه بود، آینده موسیقایی آنها را به شدت تحت تاثیر قرار داد.

دیگر برقراری دیالوگ (عمل فرهنگی) معنای خود را از دست داده بود و حذف (عمل سیاسی) جایگزین شده بود؛ سیاست هم عرصه توطئه چینی و نیرنگ است و همفکری فرهنگی در آن نقشی ندارد. پس از بازگشت وزیری به هنرستان و برگشتن سیستم آموزشی به سیستم مورد پسند وزیری، دیگر منتقدان علمی او قلم را زمین گذاشتند و از راه های دیگر سعی بر حذف او کردند. در واقع دشمنی اهالی موسیقی کلاسیک غربی با موسیقی کلاسیک ایرانی از اینجا آغاز شد.

یک دیدگاه

  • محمد
    ارسال شده در آبان ۲۹, ۱۳۹۱ در ۸:۱۳ ب.ظ

    بسیار ممنون.مطالب بسیار خواندنی اند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIX)

تنها درویش خان تا حدودی با وزیری تفاهم داشت و برای شنیدن کنسرت ها و خطابه های او به مدرسه خصوصی اش می رفت. اما قبل از این که این رابطه و تفاهم ثمری به بار آورد – و قبل از ریاست اول وزیری در مدرسه موزیک (۱۳۰۷)، درویش خان فوت شد (۱۳۰۵). بعد از فوت او تجدد طلبی به کشمکش بین وزیری و مین باشیان ها یا «موسیقی نوین و علمی ایرانی» با «موسیقی بین المللی و علمی» محدود ماند.

«شیوه‌ی نوازندگی» در موسیقی ما چه معنایی دارد؟ (I)

اگر در موسیقی کلاسیک غربی کار می‌کنیم دادن جواب همه‌فهم به این سوال نسبتا ساده است. یعنی روشی که هر نوازنده آثار را می‌نوازد. بخشی به رابطه‌ی فیزیکی‌ای که یک نوازنده با سازش دارد مربوط است، یعنی مسائلی مثل روش دست گرفتن ساز یا پشت ساز نشستن، نحوه‌ی انگشت گذاشتن، انتقال نیرو به ساز (تقریبا اِکول) و … بخشی هم به مسایل صوتی، مثل صدایی که از ساز درمی‌آورد، دامنه‌ی شدت و ضعف‌هایی که می‌تواند به هر نت یا پاساژ بدهد، شیوش‌های مختلفی که می‌تواند هنگام نواختن هر نغمه یا تکنیک ایجاد کند و بخشی هم به مسایل تکنیکی مثل دامنه‌ی ویبراتوها و از این قبیل.

از روزهای گذشته…

پنجمین کنسرتو

پنجمین کنسرتو

“خواستها، خواه شدید باشد خواه نه، هرگز نباید طوری بیان شود که نفرت آور گردد. موسیقی نیز در سهمناکترین حالت خود، نباید گوش را آزار دهد، بلکه آنجا هم باید گوش را بنوازد و پیوسته موسیقی بماند.” (موتسارت، ۱۷۸۱)
میکرو تنالیته (II)

میکرو تنالیته (II)

کاربرد میکروتن به عنوان فواصل کوچکتر از نیم پرده و پرده که هویت مستقل دارند. در دیدگاه نوین تمام فواصل میکروتنال، هویتی مستقل داشته و به عنوان فاصله فرعی و جمع شدنی یا کم شدنی با فواصل اصلی پرده ونیم پرده محسوب نمی شوند.
یک پیانیست چه نوع تمریناتی و به چه مقدار اجرا مینماید؟ (II)

یک پیانیست چه نوع تمریناتی و به چه مقدار اجرا مینماید؟ (II)

برخی از نوازندگانی که به آرامی تمرین مینمایند دارای حساسیت بسیار بالایی بر روی کیفیت صدا دارا میباشند. برخلاف آنانی که سریع تمرین میکنند و شما هم اصلا دوست ندارید به آنها گوش دهید!
«سخنی نیست» علی قمصری فردا رونمایی می شود

«سخنی نیست» علی قمصری فردا رونمایی می شود

«سخنی نیست»، جدیدترین اثر علی قمصری، فردا در تالار وحدت رونمایی می شود؛ این اثر با همکاری بنیاد رودکی تهیه شده است. «سخنی نیست» اثری با کلام است که با اشعار سایه و احمد شاملو تهیه شده است که در آن چهار بانو همخوانی می کنند.
خالقى از زبان خالقی (II)

خالقى از زبان خالقی (II)

در اوایل زمستان ۱۳۰۲روزی آگهی افتتاح مدرسه عالی موسیقی را در روزنامه خواندم و بی درنگ برای اسم نویسی به کوچه آقا قاسم شیروانی واقع در خیابان نادری رفتم. علی نقی خان در اطاق، پشت میز نشسته بود.
زمان بندی و شیوه تمرینات روزانه در نوازندگی گیتار (I)

زمان بندی و شیوه تمرینات روزانه در نوازندگی گیتار (I)

هر وقت هنرجویی می پرسد “چقدر زمان برای تمرین لازم است؟ “معلم پاسخ می دهد: “هر چقدر که در توانت هست” و این تقریبا پاسخی صادقانه است.
مدرسه موسیقی سلطنتی ارتش (RMSM)

مدرسه موسیقی سلطنتی ارتش (RMSM)

مدرسه موسیقی سلطنتی ارتش در توئیکنهام در غرب لندن به تعلیم نوازندگان برای گروه های ۲۹ گانه موسیقی ارتش انگلیس می پردازد. این مدرسه بخشی از سپاه موسیقی ارتش است که مکان آن نلر هال (Kneller Hall) می باشد که قبلا اقامتگاه روستایی گارفری نلر، نقاش درباری، بوده و در سال ۱۸۴۸ پس از آتش سوزی بازسازی شده است.
ویولون مسیح استرادیواریوس (II)

ویولون مسیح استرادیواریوس (II)

امروزه اینگونه به نظر می رسد که اکثر سازندگان ساز تمایل چشم گیری به تکرار آثار گذشتگان داشته و همچنان نیز دارند، مسیری که با توجه به کیفیت آثار گذشتگان و در توازی با آن تبلیغات وسیعی که در این راستا می شود، انتخابی ارجح و مطمئن برای سازندگان ساز است. این انتخاب را می توان در ابتدا از دو جهت بررسی نمود، اول مسیری برای آن دست از سازندگانی که در ابتدای کار هستند و تجربه چندانی ندارند و دوم ، از سوی دیگر افرادی که زمان بیشتری صرف نموده و تجربه ایی فراتر از دسته اول دارند.
محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

پس از “یاد ایام” تا ۱۰ سال هیچ یک از کارهای شجریان با گروههای کوچک از ساختاری مانند سه گانه های ۶۹ برخوردار نبود، تا اینکه “بی تو به سر نمی شود” به انتشار رسید. سه گانه های شجریان و گروه جدیدش “زمستان است”، “بی تو بسر نمی شود” و “فریاد” مشهورترین کنسرتهای شجریان تا کنون بوده است.
منتشری: به برنامه گلهای پیرنیا نرسیدم

منتشری: به برنامه گلهای پیرنیا نرسیدم

ما ۵-۶ آواز خوان و ۱۰۰ تصنیف خوان داشتیم. شما خودتان ردیف آوازی کار کردید و می دانید آواز مشکلات خاص خودش را دارد و حنجره و توانایی مخصوص خود را می طلبد. تصنیف به گونه ای دیگر است: اولا آهنگ تصنیف توسط آواز خوان ساخته می شود و به خواننده یاد می دهند ولی آواز به این صورت نیست و خود خواننده روی شعر آهنگسازی می کند و برای آن قالب مخصوص اش را می سازد پس آواز خوان هم سازنده و هم خواننده اثر است.