معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (VIII)

روایت است که مختاری قطعات بسیاری در طول مدت زندانی بودنش ساخت! پس از آزادی او اداره هنرهای زیبا تصمیم گرفت مدرسه شبانه‌ای برای تدریس موسیقی به وچود آورد و رکن الدین مختاری را به ریاست آن مدرسه برگزید. وی هرچند که دیگر به مقام‌ ریاست شهربانی بازنگشت، اما همچنان در دربار راه داشت و کار موسیقی را نیز تا آخر عمر رها نکرد.

مختاری در سال ۱۳۳۵ به عنوان یکی از اعضای هیئت مدیره «انجمن اشاعه و اعلا موسیقی» انتخاب شد و تقریبا در همان موقع «عبد اللّه دوامی» به دعوت او به مدرسه‌ هنرهای زیبا راه یافت. مختاری رغبت زیادی به حفظ گنجینه‌های موسیقی نشان داد و در این مورد عبد اللّه خان دوامی می‌گوید: «رکن الدین خان از طرف هنرهای زیبا پیش من آمد و خواست که من به همراهی‌ ساز ایشان ردیف‌هایم را ضبط نمایم، من قبول کرده و به آقای مختاری گفتم: اگر می‌خواهید ردیف‌های من مطابق میل و کاملا درست ضبط گردد، لازم است شما با من ردیف‌ها را تمرین‌ نمایید تا ساز شما بتواند با ردیف‌های من همنوا شده و اهمیت خود را از دست ندهد. این‌ موضوع باعث شده که کار ضبط عملی نگردد.»

بعد از مرگ مختاری، آثار او این‌جا و آنجا به اجرا درمی‌آمد و حتی گاهی هم به‌ صورت نوار در اختیار علاقمندان قرار می‌گرفت. از جمله، نواری است به نام «آوازهای‌ دیروز» که در سال ۱۳۵۶ توسط «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» منتشر شد.

این نوار شامل آثاری بود، از رکن الدین مختاری، علینقی وزیری، ابو الحسن صبا و روح اللّه‌ خالقی. استاد پایور سال‌ها پیش، ساخته‌های او را نت نویسی کرد و اخیرا «ارشد طهماسبی» به جمع‌آوری آثارش پرداخته است. هرچند که سال‌ها از خاموشی مختاری می‌گذرد، اما هنوز هم آثار او در کلاس‌های‌ موسیقی تدریس می‌شود. ما در این مختصر قصد تحلیل زندگی او را نداریم. بزرگ علوی در مورد اشخاص شبیه مختاری می‌گوید: «به عقیدهء من این اشخاص تقصیری ندارند و اگر گناهی متوجه آنها می‌شد، ناچیز است. اینها محصول اوضاع و احوالی هستند که مجموعا “دورهء سیاه” نامیده می‌شود.»

در پایان کلام با توجه به اینکه مختاری را به عنوان هنرمند می‌شناسیم، می‌گوییم: بزرگترین وظیفهء هنرمند این است که در هیچ دوره و در هیچ شرایطی محصول اوضاع و احوال استبداد زمانه نباشد و این تنها ضامن حفظ شخصیت اوست. مختاری هرچند که در عرصهء هنر مرد بزرگی است، اما به واسطهء نداشتن جهان‌بینی، در گردابی هولناک گرفتار می‌شود و حوادث روزگار او را در جایگاهی قرار می‌دهند که‌ نه برای هنر بلکه برای تاریخ هنر شرم‌آور است.

مختاری شاید آئینهء تمام نمای همهء آنهایی‌ باشد که به مقولهء «هنر برای هنر» اعتقاد دارند و متأسفانه تعداد این افراد حتی هنوز هم در جامعه ما کم نیست.

منابع تحقیق
۱- “پنجاه و سه نفر” نوشته بزرگ علوی‌
۲- موسیقی آوازی ایران نوشته محمد رضا لطفی‌
۳- چهره‌های موسیقی‌
۴- تاریخ تحول ضبط موسیقی در ایران نوشته دکتر ساسان سپنتا
۵- دیوان امیر جاهد
۶- شناسایی موسیقی ایران نوشته عزیز شعبانی‌
۷- پژوهشی کوتاه دربارهء استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی در ایران نوشته داریوش صفوت‌
۸- “گذشته چراغ راه آینده است” نوشته جامی‌
۹-امیر شوکت الملک علم نوشته محمد علی منصف‌
۱۰- مجله عماد
۱۱- مصاحبه نویسنده با استاد علی اصغر بهاری‌

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IX)

آخرین دانشمندان و عارفان تاریخ فرهنگ ما که در این دوره زیسته اند بهاءالدین محمد عاملی معروف به شیخ بهایی و صدرالدین شیرازی معروف به ملا صدرا که در همه علوم و فنون زمان خودشان رساله نوشته اند (بر خلاف رویه فارابی و ابن سینا) در باره موسیقی رساله ای ننوشته اند و این نشانه بارزی است از جایگاه تنزل یافته موسیقی در جامعه ایران. به همین علت، برخلاف ادبیات و به ویژه شعر، موسیقی در فرهنگ و جامعه ایران جایگاهی محکم، معلوم و مطمئن نداشت.

گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (V)

فیاض ادامه داد: من به روشنی به خاطر دارم که اگر ۳۰ سال پیش می‌گفتیم که فلانی نقد می‌کند، معنی‌اش این بود که فلانی با چیزی مخالفت می‌کند ولی در ذهن حداقل بنده و فکر می‌کنم شمار بسیار زیادی از دوستانی که در آذر ۱۳۹۷ زندگی می‌کنند منتقد کسی نیست که ایراد بگیرد. این جا یک رویداد همزمانی را شاهد هستیم. یعنی ما همزمان دوستانی را داریم که در زمانی زندگی کرده‌اند که نقد عبارت بوده است از موضع‌گیری مخالف با یک موضوع و بعد به مرور با کنش‌های نسل‌های دیگری معانی دیگری پیدا کرده است و این از جمله جاهایی است که من شکاف نسلی را می‌بینم. اگر به خیلی از عزیزانی که مثلا ممکن است ۲۰ سال از من بزرگ‌تر باشند بگوییم قرار است نقد شوید با نوعی جبهه‌گیری آن‌ها مواجه می‌شویم، چون فکر می‌کنند منتقد به معنی مخالف است.

از روزهای گذشته…

“من خجالتی نیستم” (II)

“من خجالتی نیستم” (II)

پیر بولز در سال ۱۹۲۵ در مونتبریسون در فاصله ۶۰ مایلی لیون (Lyon) به دنیا آمد. وی در همان سنین پائین استعداد و علاقه خود به موسیقی و ریاضی را نشان داد، اولین رویارویی وی با موسیقی مدرن در سن ۱۳ سالگی بود زمانی که استاد پیانو از او خواست قطعات راول و دبوسی را بنوازد.
سور سایه ها

سور سایه ها

معبد پیکره هاى چوبى آفرینش ذهنى خلاق و دیگر اندیش است که با شجاعت «تقدس مى شکند». از لحاظ چیدمان اجرا شاید این نخستین بار است که یکى از سازهاى کوبه اى ایرانى (تمبک) در کنار آواى انسان، آن هم به صورت یک مجموعه چند صدایى و با هدف ارائه موسیقى، بدون نیاز به استفاده از هر گونه ساز یا صداى دیگرى، قرار گرفته است.
ژان میشل ژار

ژان میشل ژار

حتما” برای شما جالب خواهد بود اگر بدانید که ژان میشل ژار فرزند موریس ژار آهنگساز مشهور هالیوود می باشد. از جمله کارهای بزرگ موریس ژار می توان به موسیقی فیلم های موفقی چون لورنس عربستان، محمد رسول الله، روح و … اشاره کرد.
کنسرت گروه موسیقی مُقام ویژه بانوان

کنسرت گروه موسیقی مُقام ویژه بانوان

کنسرت گروه موسیقی مُقام ویژه بانوان (موسیقی آذری) به سرپرستی مریم سروش نسب و خوانندگی نیر فروغی به همراه گروه حرکت به کارگردانی و سرپرستی استاد فرزانه کابلی در تاریخهای پنجشنبه ۲۲ و جمعه ۲۳ خرداد ۱۳۹۳ ساعت ۱۶ در تالار وحدت برگزار می گردد.
آکورد مینور ۹

آکورد مینور ۹

اغراق نیست اگر بگوییم آکورد مینور۹ بنظر یکی از زیباترین آکوردهای ساده ای است که دنیای موسیقی بخود دیده.
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (III)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (III)

ابوالحسن صبا در کلاس درس ویولون خود شاگردان متعددی داشت که او در اواخر عمرش موفقیت ها و ترقیات آنها را دیده بود ولی یک شاگرد او که بیشتر علاقه اش آهنگسازی تا نوازندگی بود، همیشه مورد توجه و علاقه اش بود؛ این شخص همان شاگرد آهنگسازی حسین ناصحی بود که آنروزها به عنوان یک موزیسین جوان و مستعد شناخته شده بود؛ حسین دهلوی بسیار مورد اطمینان صبا در زمینه کاری موسیقی بود و کسی بود که هنگام تاسیس ارکستر شماره یک هنرهای زیبا، آسیستان او و همکارش در تنظیم قطعه برای این ارکستر بود.
گیتار هوایی

گیتار هوایی

مقدمه:در چند روز اخیر که به دنبال خبری درباره موسیقی بودم، مدام به مطلبی برخورد میکردم که درباره به صدا درآوردن گیتار مجازی بود. همان کاری که بیشتر ما هنگام شنیدن گیتار در موسیقی محبوب خودمان انجام میدهیم یا میداده ایم. ماجرای این اختراع برایم چندان جالب نبود، اما وقتی دیدم نواختن گیتار مجازی یا به عبارتی “ادای گیتار زدن در آوردن” در جهان چه اهمیتی دارد، برایم جالب شد و فکر کردم
فیروزه نوایی: کر فلوت تهران مدیون اساتید فلوت ایران است

فیروزه نوایی: کر فلوت تهران مدیون اساتید فلوت ایران است

متاسفانه به خاطر یک سری ناهماهنگی ها نتوانستیم با کر فلوت در زمان مقرر در شیراز کنسرت داشته باشیم ولی به زودی امیدوارم هماهنگی های لازم برای برگزاری این کنسرت انجام شود.
مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (II)

مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (II)

در آن زمان ممکن بود یک موزیسین تحصیل کرده هنرستانی در تهران، مقامهای لری و لکی را بشناسد ولی نام دستگاه های موسیقی کلاسیک ایران – که مردم عامی هم با آن آشنا بودند – را نداند. این پژوهشگران در واقع دو هدف اصلی را در پژوهشهای خود دنبال می کردند: ۱- یافتن سرچشمه های موسیقی ملی و ثبت و ضبط آنها ۲- استفاده از موسیقی محلی در آثار موسیقایی جدید بااستفاده از ابزارهای غربی (که این ابزار را سرآمد توفیق هنری بشر در زمینۀ موسیقی می دانستند.)
ریچارد اشتراوس (I)

ریچارد اشتراوس (I)

ریچارد جورج اشتروس ( ۱۱ ژوئن ۱۸۶۴- ۸ سپتامبر ۱۹۴۹) آهنگسازی آلمانی از اواخر دوره رمانتیک و اوایل دوره مدرن بود که به ویژه اپراها و موسیقی با کلامش برجسته بود، معروفترین آنها Also sprach Zarathustra ( بخش آغاز فیلم ادیسه فضایی :۲۰۰۱ از استنلی کوبریک). او همچنین به دلیل رهبریش نیز مشهور بود.