رساله ابن خردادبه (I)

موسیقی در ایران رساله‌ای از «ابن خرداد به» در زمینهء موسیقی‌ دورهء ساسانی‌ استاد حسینعلی ملاح
رساله‌ای تحت عنوان «اللهوو الملاهی» از «ابن خرداد به» (تولد ۲۱۱ هجری/وفات ۳۰۰ هجری) در لبنان چاپ شده که شرحی راجع به آن در سومین شماره مجله‌ «الدرسات الادبیه» چاپ لبنان نوشته شده است. رسالهء فوق در بیست و نه صفحه تنظیم گشته و از آن‌ اطلاعات سودمندی دربارهء موسیقی و سرود و شعر ایرانی‌ پیش از اسلام می‌توان بدست آورد. در این رساله نام برخی از آلات موسیقی ایرانی و بعضی از اصطلاحات و مقامهائی که‌ در موسیقی وجود داشته و همچنین یک تصنیف فارسی‌ مرکب از سه مصرع شعر دیده می‌شود و ضمن همین قطعه‌ دو حکایت نیز از باربد موسیقی‌دان نامدار دربار خسرو پرویز آمده است. نویسندهء مقاله در پایان مقدّمه می‌افزاید:
«در نظر داشتم که قسمتی از این قطعه را به فارسی ترجمه‌ کنم ولی چون مشتمل بر اصطلاحات و نامهائی است که باید مورد تحقیق بیشتری قرار گیرد بهتر آن دانستم که آن قطعات‌ را عینا با حواشی مصحح آن چاپ کنم که برای کسانیکه‌ بخواهند در این موضوعات تحقیق کنند، سودمندتر باشد.»

قطعه‌ای از رسالهء «اللهو و الملاهی»
فیذرس (‌۱) رومی نقل می‌کند. تارهای (‌۲) چهارگانه (ساز) همانند طبایع اربعه آدمی است.

سیم زیر بمثابه مردمان صفرائی مزاج است و سیم مثنی‌ همچون مردمان دموی مزاج است و سیم مثلث به اشخاص‌ بلغمی مزاج شباهت دارد-سیم بم به مردمان سودائی طبع‌ ماند. (۳)

سیم زیر را با خنصر۴و سیم مثنی را که صدای آن‌ چهار برابر بم‌تر از زیر است با انگشت بنصر (۵) و سیم مثلث را که صدای آن چهار برابر بم‌تر از زیر است با انگشت وسطی (‌۶) و بم را که شش برابر بم‌تر از زیر است با انگشت سبابه (‌۷) مینوازد.

ایرانیان معمولا عود را با نای و «زنامی» (۹) را با طنبور (۱۰) و سورنای (۱۱) را با دهل و مستج (۱۲) را با صنج‌ (۱۳) همنوا می‌کردند و می‌نواختند.

پی نوشت
۱- مسعودی او را «قندروس» و ناشر دیگری «ئودروس» نوشته‌ است و به احتمال قوی همان تئودروس رومی باید باشد.
۲- مراد از سیم یازه یا ابریشمی است که بر سازه‌های دولا و تار می‌بندند مانند چنگ، عود، سنتور، کمانچه و غیره.
۳- چهار سیم یا چهار تار عود یا بربط در قدیم هر یک نام خاصی‌ داشته است سیم اول که صدائی زیر داشته بهمین نام (زیر) تسمیه‌ شده، سیم دوم مصنی و سیم سوم مثلث و سیم چهارم بم نامگذاری‌ شده است.
۴- خنصر انگشت کوچک دست است.
۵- بنصر انگشت دوم بعد از انگشت کوچک است.
۶- وسطی بلندترین انگشت دست را گویند و در حقیقت انگشتی‌ است که در وسط قرار گرفته است.
۷- سبابه نیز انگشت دوم بعد از شست است.
۹- زنامی یکنوع نای است- «زنام» نام سازنده این نای است که در قرون ماضیه می‌زیسته و بهمین سبب این ساز را نای زنامی گویند.
۱۰- طنبور ساز زهی دسته بلندی است شبیه سه تار با این تفاوت‌ که دسته طنبور طویل‌تر از دسته سه تار است و کاسه آن نیز انحنای‌ بیشتری دارد.
۱۱- سورنای نائی است که در مجالس بزم و سور نواخته‌ می‌شود، این ساز همان است که امروز زرنا یا روزنای گویند.
۱۲- مستج که فارسی آن مشته است که احتمالا باید همان چغانه باشد و چغانه قطعه چوبی است مجوف شبیه مشته حلاجان که درون آن‌ چند زنگوله نهاده‌اند که چون آنرا به حرکت درآورند صدای مطلوبی‌ از آن استماع شود و برای نگاهداشتن وزن یا ریتم نغمات بکار می‌رود. این لفظ را اعراب مستق نیز نوشته‌اند اعشی قیس‌ می‌گوید:
(و مستق صینی و ون وبربط یجاوبه صنج اذا ما ترنما)
یعنی از مشته عینی و ون و بربط آنگاه نغمات دلنشینی می‌توان شنید که چنگ نیز با آنها به ترنم درآید.
۱۳- صنج همان چنگ است احتمالا بیکنوع ساز بادی نیز اطلاق‌ می‌گردد این لفظ را نباید با سنج اشتباه کرد. ساز اخیر دو صفحهء مدور فلزی است که بهم می‌کوبند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

هیات داوران ششمین جشنواره موسیقی «نوای خرم» معرفی شدند

به گزارش روابط عمومی ششمین جایزه و جشنواره همایون خرم (نوای خرم )، ستاد برگزاری ششمین جشنواره موسیقی نوای خرم اسامی هیات داوران مرحله رقابتی این دوره در بخش های مختلف را منتشر کرد.

چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، آخرین مقاله زنده یاد خسرو جعفرزاده موزیکولوگ، معمار و از نویسندگان ثابت ژورنال گفتگوی هارمونیک است. این نوشته یکی از مهمترین مقالات این نویسنده فقید محسوب می شود که در آن به گسترش نظریه خود (که در کتاب «موسیقی ایرانی شناسی» از انتشارات «هنر موسیقی» منتشر شده است) بر اساس اصلوب تئوری علینقی وزیری می پردازد. (سردبیر)

از روزهای گذشته…

گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

با توجه به کمبود مثال‌های فارسی بخش‌هایی از کتاب «نشانه‌شناسی موسیقی فیلم» نوشته‌ی «تورج زاهدی» (۱۳۸۸) خوانده، و اشاره شد؛ همان‌طور که در ابتدای کلاس گفته شد برداشت سطحی از نشانه‌شناسی به مفهوم تشخیص اینکه «چه چیز نشانه‌ی چه چیز است» می‌تواند متن‌هایی را شکل دهد که از نشانه‌شناسی تنها تفسیر اولیه‌ی نام فارسی‌اش را برخود دارند:
ارکستر – قسمت دوم

ارکستر – قسمت دوم

برای معرفی ارکستر از ابتدایی ترین نوع آن در تاریخ این بحث را آغاز کردیم و به صورت اجمالی با تحولات مهم آن تا قرن حاضر آشنا شدیم ؛در ادامه این مبحث به این موضوع میپردازم که چند نوع ارکستر داریم و هر کدام چه زیر گروههایی را در بر گرفته و جزئیات هر کدام از آنها به چه صورت است ، برای این منظور و با توجه به اینکه معمولآ برای تفکیک انواع ارکستر از دو جنبه سازبندی و تعداد نوازندگان این مسئله بررسی میشود، بحث را پی میگیریم .
پیانو، نحوه انتخاب – قسمت ششم

پیانو، نحوه انتخاب – قسمت ششم

در نوشته گذشته راجع به برخی شاخص های فنی پیانو مانند کلاویه، صفحه صدا، بریدج، قلاب و پین های نگاه دارنده سیم ها صحبت کردیم. در این نوشته سعی می کنیم به بررسی سایر قسمت های مکانیکی و مهم پیانو بپردازیم که می تواند در ردیف فاکتورهای مهم ارزیابی یک پیانو خوب و سالم باشد.
کیتارا

کیتارا

به احتمال بسیار زیاد کیتارا (Kithara) از جمله اولین سازهایی بوده که رومیان باستان برای نواختن موسیقی از آن استفاده می کردند. کیتارا سازی بوده که – همانند چنگ (Lyre) در یونان باستان – برای تولید صدا، نوازنده می بایست سیمهای آن را به سمت بیرون بکشد.
ارول اردینج، هنرمند نامدار ترکیه

ارول اردینج، هنرمند نامدار ترکیه

ارول اردینج (Erol Erdinç)، متولد ۱۹۴۵، پس از فارغ التحصیلی در رشته های نوازندگی پیانو و آهنگسازی از کنسرواتور آنکارا به تدریس در همان کنسرواتور پرداخت. او در سال ۱۹۷۵ به پاریس رفت و رهبری را نزد موزیسین های مشهوری مانند ژان مارتینون ( Jean Martinon ) در کنسرواتوار پاریس و پی یر دروو (Pierre Dervaux) در مدرسه ملی موسیقی پاریس (Ecole Normal de Musique de Paris) فراگرفت. اردینج در سال ۱۹۸۰ به ترکیه بازگشت و رهبر اپرا و باله آنکارا شد. او در سال ۱۹۸۳ به استانبول رفت و رهبر اصلی (chief conductor) و مدیر موسیقی ارکستر سمفونیک استانبول شد.
سهیلی: سالن مناسب کم داریم

سهیلی: سالن مناسب کم داریم

تهیه‌کنندگی موسیقی در ایران، آنطور که من می‌دانم سابقه‌ای زیادی دارد، البته اینکه تهیه‌کنند‌گان در بخش موسیقی و ضبط موسیقی سرمایه‌گذاری می‌کردند و کنسرت‌ها که باید این دوتا را از هم تفکیک کرد. شما حتی در این زمینه اطلاعات دارید چراکه یکسری از اسناد موسیقی در دست خانواده شما و آقای مبصری هست. لطفا از سابقه تهیه کنندگی موسیقی در ایران بگویید.
شانون کرفمن، ستاره نوظهور گیتار الکتریک

شانون کرفمن، ستاره نوظهور گیتار الکتریک

شانون کرفمن(Shannon Curfman )، گیتاریست و خواننده آمریکای سبک بلوز و راک متولد ۳۱ جولای ۱۹۸۵ در Fargo واقع در North Dakota است. وی در سال ۱۹۹۹ اولین آلبوم خود را با نام Loud Guitars, Big Suspicions منتشر کرد. آلبوم او با استقبال روبه رو شد نه به دلیل آنکه او یک گیتاریست و خواننده راک زن بود بلکه او فقط ۱۳ سال داشت! صدای گیرا و توانای بالای او در نواختن گیتار الکتریک بسیاری از شنوندگان آثار او را متحیر کرد، زیرا قبول کردن این اجرا در سن او خیلی مشکل بود. در سن ۱۴ سالگی برای اشعار، صدای گیرا و با احساس و اجرای آتشین با گیتار جایزه گرفت.
قرار دوباره برگزاری کنسرت ارکستر کامه راتا

قرار دوباره برگزاری کنسرت ارکستر کامه راتا

در خبرها آمده بود که کنسرت ۳۱ خرداد و اول تیر ارکستر “کامه راتا” به رهبری کیوان میرهادی، به دلیل بالا رفتن تعرفه اجاره سالن ها، مخصوصا سالن رودکی که بارها صحنه اجرای کنسرتهای ارکستر کامه راتا بوده است، لغو میشود چراکه ارکستر قادر به تامین هزینه سالن نیست!
رامین صدیقی: کاری می کنم که قابل دفاع باشد

رامین صدیقی: کاری می کنم که قابل دفاع باشد

حتی با تیم آقای نوربخش هم. من مطمئن نبودم که آقای نوربخش می تواند اینقدر اختیار داشته باشد که مرزهایش را در این زمان محدود ببندد. من ترجیح می دهم اگر کار می‏ خواهم بکنم بتوانم از سرتا ته آن دفاع کنم. نه اینکه بگویم اینقدر را من کرده ام و بقیه به دستور فلانی بوده و این مساله تقصیر من نبود و فلانی سفارش کرده بود.
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (XI)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (XI)

تکنیک فوق الذکر اینگونه است که نوازنده در حین نواختن قطعه ضربی، با حفظ پایه (اکثراً) بر روی سیم های آزاد، تک نغمه هایی اجرا می کند که برای شنونده حالی از دو نوازی را با یک ساز ایجاد می کنند و بیشتر حالت یک تردستی متبحرانه را دارد؛ در اینجا دهلوی برای مشخص تر شدن این نتها و همچنین پر زنگ شدن و درخشندگی بیشتر آن، نغمه های مشخص شده را با سنتور دوبله می کند و همچنین با ایجاد یک پدال در رجیستر باس برای ویولونسل و کنترباس، صحنه تردستی ویولون را با پد سازهای بم، برجسته تر می کند: