صبا از زبان سپنتا (IV)

ابوالحسن صبا (1281-1336)
ابوالحسن صبا (1281-1336)
قطعهء «به زندان» ساخته صبا، در شوشتری از نوای آزادی‌خواه در بندی اقتباس شده است. از دیگر قطعات ایشان‌ می‌توان اینها را برشمرد: رقص چوبی، قاسم آبادی و زنگ شتر با دوبل کوردهای مطبوع آن. استاد به‌ نوازندگی جمعی و ارکستر با موازین صحیح آن‌ رغبت خاص داشت. نت‌ نویسی او دقیق و در شناخت اوزان مهارتی خاص داشت، هم او بود که‌ وجود میزان لنگ ماتنه ۵/۸ یا ۷/۸ را در موسیقی‌ ایرانی تشخیص داد.

استاد ابو الحسن صبا در شب ۲۹ آذر ۱۳۳۶ ش. بر اثر پاره‌شدن یکی از شریان‌های‌ اصلی قلب در تهران درگذشت و جامعهء هنری‌ ایران را غرق در اندوه کرد. او انسانی والا بود که‌ پول را نشناخت و مجذوب زیبایی و کمال بود. استاد جلال همائی گوید:
ساز صبا نغمه آخر نواخت‌
کز اثر زخمه روان‌ها نجست‌
گفت سنا از پی تاریخ او
ساز صبا تار دل ما گسست
(۱۳۷۷ هـ. ق.)
استاد سید محمد حسین شهریار، دوست و یار شفیق صبا گوید:
ای صبا با تو چه گفتند که خاموش شدی‌
چه شرابی به تو دادند که مدهوش شدی‌
تو که آتشکده عشق و محبت بودی‌
چه بلا رفت که خاکستر خاموش شدی

پس از درگذشت استاد صبا، به همت همسر هنرمند ایشان خانم منتخب صبا، آثار استاد از قبیل: سه‌تار معرق‌کاری ساخت او، کتاب‌ها، سازها، نت‌ها و مقداری وسایل شخصی او (ساعت، قلم، مترونم، دست‌نویس‌ها، نامه‌ها و غیره) فراهم آمد و در موزه صبا به یادگار حفظ گردید. دختران گرامی استاد صبا، هر سه در رشته‌ خود از هنرمندان طراز اول و یادگار شایستهء آن‌ زوج هنرمند به شمار می‌آیند.

ارکستر شمارهء یک هنرهای زیبا که توسط استاد صبا رهبری می‌شد، پس از درگذشت او، رهبریش به استاد محترم آقای حسین دهلوی‌ تفویض شد که خود از شاگردان صبا به شمار می‌آیند. ایشان با شایستگی ارکستر را رهبری و توسعه بخشیدند. قطعات «سبک‌بال» برای ارکستر که یک بار به رهبری خود صبا اجرا شده بود و قطعه «به یاد صبا» و «شوشتری» برای ویلن و ارکستر و «نغمه ترک» برای ارکستر که همه‌ براساس آهنگ‌های استاد صبا توسط آقای دهلوی‌ با سازبندی و هماهنگی مطبوعی ساخته و به اجرا نهاده شد و در کاست برای علاقه‌مندان عرضه‌ گشت و نت «پارتی تور» کامل ارکستری آن نیز توسط ایشان به چاپ رسید.

استاد محترم آقای علی تجویدی که از شاگردان‌ ممتاز و دوستان شفیق صبا به شمار می‌آیند، با تحقیقی ممتع، شیوه‌های انتقال چهار مضراب‌های‌ سه‌تار به ویلن را در کار صبا بررسی کرده و با تدوین ردیف تطبیقی و اضافات ابتکاری به ردیف‌ مانند «مثنوی حاج تاج» و قطعه «شلیل» و ساخته‌های اجرا شده در برنامه‌های گل‌ها و شیوه‌ نوازندگی ممتاز، در تداوم کار استاد صبا کوششی‌ ارزنده روا داشتند.

در تأثیر استاد صبا بر سازهای دیگر، باید از استفادهء شایان استاد محترم آقای حسن کسائی از مکتب صبا، در شیوهء نوازندگی این ساز سنتی یاد کرد، همچنین در شیوهء نوازندگی، ویژگی‌های‌ اجرایی استاد صبا در نواخته‌های استاد کسائی‌ تأثیر نهاده و ملاحظه می شود. در مورد دیگری از تأثیر استاد صبا بر کار استاد فقید شادروان حسین‌ تهرانی نوازنده بی‌همتای تنبک یاد می‌کنیم. در مورد ساختن ساز تشویق و راهنمایی‌های استاد صبا در ساختن سنتورهای مرغوب، توسط استاد فقید شادروان مهدی ناظمی و تشویق و هدایت‌ استاد صبا از استاد محترم آقای ابراهیم قنبری مهر که منجر به ساختن سازهای نفیس به ویژه ویلن در سطح عالی گشت، شایستهء ذکر است.

دوره‌های سه‌گانه ویلن استاد صبا به همت‌ دوست و شاگرد قدیم او شادروان دکتر مفخم پایان‌ و کتاب اول و دوم سنتور صبا با ذکر چند آهنگ از استاد فقید سنتور شادروان حبیب سماعی با همکاری استاد محترم آقای فرامرز پایور شاگرد استاد صبا در سنتور، در زمان حیات استاد، انجام‌ پذیرفت و پس از درگذشت او، تجدید چاپ آن‌ کتاب‌ها و انتشار کتاب سوم و چهارم سنتور و دوره اول سه‌تار به همت همسر محترم استاد صبا و دو تن از شاگردان دیرین او: آقای دکتر داریوش‌ صفوت و آقای فرامرز پایور و آقای بهارلو انجام‌ گرفت. شاگردان شناخته شدهء استاد صبا بسیار متعدد هستند.

در این‌جا به‌طور خلاصه آقایان زیر را که در رشته‌های ویلن، سه‌تار، آواز و سنتور نزد ایشان تعلیم گرفته‌اند ذکر می‌کنم: حبیب الله‌ بدیعی، رحمت الله بدیعی، محمود تاج‌بخش، دکتر تقی تفضلی، مهدی خالدی، محمود ذوالفنون، حسین صبا، صارمی، فرهاد فخرالدینی، مفتاح، میرنقیبی، نورده و در آواز: بنان؛ نگارنده‌ نیز از تعلیمات استاد صبا در ویلن بهره‌مند بودم.

ضبطهای خصوصی از ساز صبا با ضبط صوت شخصی بیش‌تر توسط سه تن از دوستانش آقایان، ساعت‌ساز، دهش‌پور و دکتر پزشکان انجام گرفت.

مردم این سرزمین که آثار دلنشین صبا، بیانگر احساسات و هیجانات روحی و مرهم دل‌های آنان‌ بوده است، هرگاه در سکوت توأم با بوی گل‌های‌ بهاری، نوای دلنشین مرغ خوش الحان یا زرد ملیجه‌ای را بشنوند، به یاد صبا و نوای روح پرور ساز او خواهند بود، روحش شاد و یادش‌ گرامی باد.

* این مقاله (با جزئی تصرف) متن سخنرانی است که در جلسه بزرگداشت‌ چهلمین سالگرد درگذشت استاد صبا(۳ دی‌ماه ۷۶) توسط نویسنده در تالار وحدت ایراد گردید.

مجله هنر

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

یادداشتی بر آلبوم «نبودی تو»

موسیقیِ «نبودی تو» را می‌توان در این عبارت خلاصه کرد: کنار هم نشاندنِ بی‌ربطِ عناصری بی‌ربط و در عین حال نخ‌نما. شیوه‌ی تنظیم و هارمونیزه کردنِ نُه ترانه‌ای که در این آلبوم گنجانده شده عمده‌ترین عنصرِ تاریخ مصرف گذشته‌ی مجموعه است. صدای خواننده نیز معمولاً بی هیچ ایده‌ی مشخصی، در فواصلی مستعمل، بر فضاسازی‌هایی سوار می‌شود که حاصلِ نازل‌ترین فرمول‌های نیم قرن پیش‌اند.

آثاری از دوره رمانتیک با اجرای ارکستر آرکو به روی صحنه رفت

اجرای ارکستر آرکو با مدیریت اجرایی نیما جوان، شب گذشته با استقبال علاقه‌مندان به موسیقی کلاسیک مواجه شد و تقریبا تمام صندلی‌های تالار وحدت پراز تماشاگر بود. ارکستر زهی آرکو به رهبری ابراهیم لطفی، شب گذشته جمعه ۲۴ آبان ۱۳۹۸ در تالار وحدت به صحنه رفت. کنسرت مایستر این اجرا علی جعفری پویان بود و بردیا کیارس هم در این اجرا حضوری افتخاری داشت.

از روزهای گذشته…

«باران! یعنی تو بر می گردی؟» به صورت رایگان منتشر شد

«باران! یعنی تو بر می گردی؟» به صورت رایگان منتشر شد

«باران! یعنی تو بر می گردی؟» نام آلبومی است که برای گیتار کلاسیک آهنگسازی شده است؛ آهنگساز و نوازنده گیتار تمام قطعات این آلبوم پیمان شیرآلی است. این آلبوم دارای ۲۶ قطعه است که برای نوازندگانی با سطح متوسط به بالا طراحی شد است.
کلد پلی پایه گذار سبک جدیدی از موسیقی راک (I)

کلد پلی پایه گذار سبک جدیدی از موسیقی راک (I)

گروه انگلیسی کلد پلی (Cold Play) از محبوب ترین گروههای سبک آلترناتیو راک (alternative rock) است که تا کنون بیش از ۵۰ میلیون نسخه از آلبومهایشان به فروش رفته است. کلد پلی جوایز زیادی دریافت کرده و به سرعت نور به مراتب بالا و شهرت جهانی رسیده است. طرفداران کلدپلی نه تنها دوستداران موسیقی راک بلکه بسیاری از دوستداران موسیقی پاپ و سبک های دیگر هستند که همه و همه جذب موسیقی عمیق با ملودی ساده و دلچسب این پسران نابغه شده اند.
بوطیقای ریتم (IV)

بوطیقای ریتم (IV)

حال باز می‌گردیم به موضوع مشکاتیان و آثارش، و پرسش‌مان که حالا مجبوریم بگوییم درباره‌ی ویژگی‌های زمانی قطعات او بوده است. چه چیزی موجب می‌شود که وقتی به آثارش گوش می‌سپاریم او را متفاوت از دیگران بدانیم؟ آیا متر قطعات‌اش متفاوت از دیگران است؟ آیا الگوهای متریک متعدد در یک قطعه شکل می‌گیرد؟ الگوی تاکیدی نامتعارفی دارد؟ الگوی دیرندی یا ریتمیک بدیعی آفریده است؟ یا برهم‌کنش میان متر و ریتم در قطعات او به نوعی تازگی دارد؟ رابطه‌ی واحدهای خُردِ سازنده‌ی ریتم برای شکل دادن جمله‌ها («گروه‌سازی» Grouping) متفاوت است؟
گفتگو با علی صمدپور (II)

گفتگو با علی صمدپور (II)

افراد لیست می‌توانستند بدون مجوز بروند و ضبط کنند و بعد از ضبط بروند مجوز بگیرند؛ یعنی یک مانع را از جلوی پای عده‌ای برداشتند.تازه این محدودیت برای کنسرت چند برابر بود و البته شاید هم شأن بالاتری برای کنسرت دادن قائل بودند. موضوع دیگر این است که نسل قبل از ما موزیسین‌های شناخته‌شده‌ای بودند و از طرف جامعه‌ی محدود موسیقی‌ایرانی دوستان هم پذیرفته شده بودند. جامعه پذیرای آدم جدید نبود. از طرفی بزرگان آن نسل هم ایران نبودند. فقط مشکاتیان ایران بودکه او هم آن کارهای عالی با شجریان را منتشر می‌کرد. دیگران نبودند. تا می‌رسیم به سال ۶۷ که آقای علیزاده برگشتند و کنسرت شورانگیز را گذاشتند که نقطه‌ی عطفی بود و یک پتانسیل همه‌جانبه بعد از آن دوباره به راه افتاد.
آکوستیک اتاق – ۵

آکوستیک اتاق – ۵

در ادامه مباحث مربوط به آکوستیک اتاق در این نوشته به مقدمه ای بر بررسی موضوع ضد صدا کردن یک اتاق و یا همان مقوله Soundproffing / Acoustic Isolation می پردازیم؛ شرایطی که در نظر گرفتن آنها می تواند مانع از ورود نویز و صداهای ناخواسته به اتاق و طبیعتآ مانع از خروج صدا به بیرون از اتاق شوند.
میرهادی: قبلا ما فکر می کردیم سطح گیتار پایین آمده!

میرهادی: قبلا ما فکر می کردیم سطح گیتار پایین آمده!

برندگان ما در خارج از کشور هم مستر کلاس دیده اند و آنها می توانند هنرمندانی بین المللی هم باشند و دیده شوند. بنابراین مگتان به عنوان یک مسابقه حرفه ای و مشکل و قدیمی در ایران این مسئله را دارد که رده سنی ندارد، بله، اگر کودک مثلا ۲۰ نفر باشد ما بخشی جداگانه برای آنها در نظر می گیریم ولی ما در رودکی کودک دیدیم – شاید ۹ ساله! – که به او گفتم دختر جان کی با شماست؟ گفت معلم ام نیامده و پدرم هم در ماشین است خودم آمدم بالا… البته ایشان آمد زد و برد! گیتارش را گرفت رفت خانه و هیچکس هم با او نیامد و چه شخصیت قوی ای داشت، خیلی هم تحسین شد.
گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (II)

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (II)

کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی»، نگارش مرجان راغب نیز ازجمله کتاب‌های پژوهشی نشر خنیاگر است که به تحلیل آثار و سبک‌شناسی عارف قزوینی پرداخته و در تابستان ۱۳۹۶ توسط نشر خنیاگر منتشر شده است. این کتاب در اصل پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد خانم راغب در رشتۀ نوازندگی ساز ایرانی است که در سال ۱۳۹۲ با استادراهنمایی دکتر هومان اسعدی ارائه شده بود.
میکرو تنالیته (II)

میکرو تنالیته (II)

کاربرد میکروتن به عنوان فواصل کوچکتر از نیم پرده و پرده که هویت مستقل دارند. در دیدگاه نوین تمام فواصل میکروتنال، هویتی مستقل داشته و به عنوان فاصله فرعی و جمع شدنی یا کم شدنی با فواصل اصلی پرده ونیم پرده محسوب نمی شوند.
محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (II)

پس از “یاد ایام” تا ۱۰ سال هیچ یک از کارهای شجریان با گروههای کوچک از ساختاری مانند سه گانه های ۶۹ برخوردار نبود، تا اینکه “بی تو به سر نمی شود” به انتشار رسید. سه گانه های شجریان و گروه جدیدش “زمستان است”، “بی تو بسر نمی شود” و “فریاد” مشهورترین کنسرتهای شجریان تا کنون بوده است.
آهنگ های محبوب جو ساتریانی (II)

آهنگ های محبوب جو ساتریانی (II)

“با شنیدن این سولو از Allan Holdsworth بود که من فهمیدم یک نوازنده گیتار راک با بهره بردن از دانش موسیقی در حد بزرگانی چون John Coltrane و Miles Davis چه کارهایی می تواند انجام دهد. او به جای این که بخواهد تکنیک باورنکردنیش را به رخ بکشد، آن را برای چنگ انداختن در احساسات شنونده به کار می بندد. با این که از مجموعه نسبتا پیچیده ای از mode های مختلف استفاده می کند، اما اصل آهنگ یک riff ساده و مشابه آهنگ “The Immigrant Song” (از گروه Led Zeppelin ) است که با عناصری از سبک Fusion ترکیب شده است.