بررسی کوتاه در باب سنت و نوآوری در موسیقی ایرانی (I)

آنرا که دیگری نیز بتواند به نیکی تو بگوید، مگوی، به خوبی تو بنویسد منویس.
خود را به هیچ چیز خویشتن مبند جز آن چه می بینی که در هیچ کجای دیگر جز در تو نیست.
آه، جانشین ناپذیرترین هستی ها را بیافرین.
آندره ژید (مائده های زمینی)
تاریخ به ما نشان داده است، نزاع بر سر سنت و مدرنیته کاری بس بیهوده بوده است. با این همه، همچنان نقش پرنگی در جامعه ما به خصوص جامعه موسیقی که بحث مورد نظر ماست، دارد. از یک سو سنت، تهی و تو خالی بودن ارزش های مدرنیته و از سوی دیگر مدرن ها، کهنه گرایی و ناکارآمد بودن سنت را به یکدیگر گوشزد می کنند.

در این میان سنت گرایان بیشتر توجه من را به خود جلب می کنند.

با نگاه اجمالی، بحث را به سوءتفاهم ها و برداشتهای سطحی سنت گرایان در مواجهه با امر مدرن می کشانم. از این جهت برداشت های سطحی را در مقابل امر مدرن، به سنت اطلاق کردم چون، در نخستین گام، سنت فراموش کرده است که بقایش در حضور پدیده ی مدرن خواهد بود؛ همانند وابستگی دو مفهوم گذشته و آینده به یک دیگر.

از طرفی چه چیزی سنت است؟ ما به کدامین مفاهیم سنت می گوییم؟ از طرفی دیگر در سده های اخیر هیچگونه فعالیت علمی در زمینه موسیقی ایران نداشته ایم. تنها چیزی که داشته ایم و داریم عده ای موسیقیدان علاقمند به حفظ سنت موسیقی ایرانی است که البته این به هیچ وجه بد نیست، چرا که حفظ آن بخشی از رسالت ماست، اما در مقابل موسیقی سنتی جایگاه موسیقی معاصر کجاست؟

آیا مفهوم مدرن در موسیقی دستگاهی وجود دارد؟ (در واقع بحث ما بر سر موسیقی با پسوند موسیقی ملی و ساز و کارهایش است.)

اطلاق پسوند سنت (سنتی)، برای مثال به موسیقی استاد حسین علیزاده که ما شاهد این نوع نام گذاری از همه طرف بوده ایم به شدت کارِ اشتباهی است.

اول باید عرض کنم که از آنجای که ما با نوع زبانمان فکر می کنیم و در ناخودآگاه ما تاثیر دارد، استفاده صحیح از کلمات امری واجب است. وقتی به فلان موسیقی می گویم سنتی مبنای ما از سنت چیست؟ کیست؟ آیا مبنای ما از سنت، موسیقی دوره قاجار است و آیا ویژگیهای موسیقی استاد علیزاده از جمله، فرهنگ، عناصر، مفاهیم، با موسیقی دوره قاجار برابر است؟

چیزی که باید دانست این است که سنت نیز مرتبط با امر قدسی و معرفت قدسی است و اینها زنجیره وار به یکدیگر مرتبط هستند. در واقع برای فهم درست سنت باید امر قدسی را شناخت، زیرا بر مبنای آن بنا شده است. امر قدسی در واقع تجلی مرکز مطلق در حاشیه ی دایره هستی است که ما در آن بسر می بریم. این امر جدای از دین نسیت. برای مثال اگر اسلام را در نظر بگیرید، برترین هنر مقدس در این دین خوشنویسی بوده زیرا که در این هنر، کلام الله به تجسم در می آید. هنرمند سنتی، به یاری فنونی سنتی، با ابزاری، برای بیان پاره ای نمادها می پردازد که فرا فردی است. هر گونه هنر سنتی نه روان فردی هنرمند، بلکه عالم مابعدالطبیعی و معنوی است که به هنرمند تعالی می بخشد و ریشه تفاوت بزرگ میان هنر سنتی و مدرن نیز از همین جاست. از این رو آشکار است که هنر سنتی در دل سنت جاری است و هویتش را از آن می یابد و از طرف دیگر سنت از امر قدسی بر می خیزد و هویتش باز به آن بسته است. سنت امر قدسی را اخذ کرده و آن را انتقال می دهد و از راه ها و با ابزار گوناگون مرئی ملموسش می سازد، در حالی که امر قدسی حقیقتی است که سنت انتقال دهنده آن است. از این رو این دو عنصر از هم جدای ناپذیرند.

برای مثال به درآمد ماهور نگاهی می اندازیم. (نمونه ۱)


مرجعیت نت دو در درآمد ماهور نوعی نماد پردازی محسوب می شود. تمام جزئیات به یک امر واحد ختم می شوند. همانند نسبت مخلوقات با خداوند. این نماد پردازی ها که شاخصه کلی هنر سنتی ست در سراسر ردیف موسیقی یافت میشود و ما به اعتبار این مفاهیم و عناصر مورد استفاده در آن، موسیقی میرزاعبدالله را سنتی می دانیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی به غلبه موسیقی پاپ بر موسیقی کلاسیک در کنسرت «ارکستر سازهای ملیِ» جدید

به یاد می آورم پس از اولین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران با عنوان جدید «ارکستر سمفونیک ملی ایران»، غوغایی در جامعه موسیقی به پا شده بود و طرفداران طرح علی رهبری (که تعطیلی ارکستر ملی و ادغام آن با ارکستر سمفونیک تهران و تغییر نام این ارکستر بود) و فرهاد فخرالدینی (که خواستار تشکیل ارکستری مجزا از ارکستر سمفونیک تهران به مانند سالهای گذشته با عنوان ارکستر ملی بود) در مقابل هم صف کشی کرده بودند؛ در نهایت برنده این بحث رهبر سابق ارکستر ملی فرهاد فخرالدینی بود و به سرعت طی برگزاری جلسه ای، ارکستر ملی تقریبا با همان ترتیب سابق شکل گرفت البته با این تفاوت که قرار شد با دعوت از رهبران میهمان، وضعیت تک بعدی ارکستر ملی که به شدت تحت تاثیر موسیقی سبک ارکسترال ایرانی بود تعدیل یابد. *

پویان آزاده: قصد ضبط «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» را دارم

در اولین روز برگزاری جشنواره موسیقی فجر، ارکستر ملی به رهبری فریدون شهبازیان، اثری از حسین دهلوی را به روی صحنه برد که بر اساس قطعه ای از جواد معروفی ساخته شده بود. این قطعه که برای یک پیانو و ارکستر با نام «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» تنظیم شده بود، با تکنوازی پیانوی پویان آزاده به اجرا رسید. به همین بهانه امروز با پویان آزاده گفتگویی کرده ایم که می خوانید:

از روزهای گذشته…

جادوی نام زیبا (III)

جادوی نام زیبا (III)

پوئم سمفونی مولانا بر شعرهایی از شاعر بزرگ پارسی‌گوی بنا شده است. به غیر از کنار هم نشستن اشعار-موسیقی و تا حدود زیادی روند قطعه که تحت تاثیر کامل وزن شعر قرار گرفته است، کمتر رابطه‌ای میان شعر و موسیقی دیده می‌شود. این گونه تبعیت موسیقی از وزن شعری در موسیقی ایرانی بسیار مرسوم است به همین دلیل است که در نگاه اول تنها تفاوت اصلی چنین قطعه‌ای با یک اثر معمول با کلام حتا در حوزه‌ی موسیقی کلاسیک ایران، احتمالا تنها در استفاده از ابزار سمفونیک به عنوان بخش سازی است.
اهمیت گام در موسیقی Jazz

اهمیت گام در موسیقی Jazz

فرض کنید که یک موسیقیدان جوان در اوایل قرن بیستم هستید و میخواهید پای به عرصه Jazz در موسیقی بگذارید. چگونه می توانید بداهه نوازی یاد بگیرید؟ قاعدتا” راهی جز کنسرت رفتن و یا به دنبال افرادی باتجربه گشتن ندارید تا شاید آنها یکی دو فن از انواع روشهای Improvise خود را به شما آموزش دهند.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXIII)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXIII)

قابل توجه مردان کاتولیک و آقایان و کشیش ها و مدیران مدارس و متخصصان موسیقی. یک مرد جوان، دارای ذوق و قریحه ی بالا، درخواست کار به صورت پاره وقت به عنوان معلم ارگ و پیانو و ویلن دارد. او سال ها تجربه ی نواختن ارگ در ارکسترها را داشته است. هدف این تبلیغ پیدا کردن شغل مناسب برای وی است. او بیست و یک سال سن دارد و دارای خلق و خویی آرام و متین می باشد. حومه ی لندن مکان مناسبی برای اوست. از اول سپتامبر در خدمت گذاری آماده می باشد.
جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی و افق های پیش رو

جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی و افق های پیش رو

امروز کمتر کسی پیدا می شود که نداند، اینترنت چه خدماتی را به جامعه بشری عرضه کرده است و در کنار این خدمات چه تاثیراتی مثبتی بر زمینه های ظاهرا بی ارتباطی مثل ترافیک تا محیط زیست دارد. هر ساله در نشست های متعددی در کشورمان، این موارد شمرده می شود ولی پس از پایان نشستها هیچ تغییر محسوسی روی نمی دهد.
اطلاعیه چهارم مسابقه کشوری گیتار کلاسیک تهران ۸۷

اطلاعیه چهارم مسابقه کشوری گیتار کلاسیک تهران ۸۷

مرحله مقدماتی این مسابقات طی سه روز متوالی در خانه هنرمندان از ساعت ۱۰:۰۰ الی ۱۹:۰۰ به شرح زیر برگزار خواهد شد: روز اول – سه شنبه ۲۹ / مرداد / ۸۷ (سالن ناصری)
پونچیلی، شهرت با یک اپرا!

پونچیلی، شهرت با یک اپرا!

آمیلکاره پونچیلی (Amilcare Ponchielli) آهنگساز مشهور ایتالیایی است که بیشتر در زمینه اپرا فعالیت داشته است. پونچیلی در سن ۹ سالگی برای تحصیل موسیقی، بورسیه کنسرواتوآر میلان را به دست آورد و در سن ۱۰ سالگی اولین سمفونی خود را نوشت! دو سال پس از ترک کنسرواتوآر اولین اپرای خود را بر اساس رمان مشهور “نامزد” نوشته الساندرو مانزونی (Alessandro Manzoni) ساخت، پس از اجرای این اپرا بود که وی به عنوان آهنگساز شناخته شد. اوایل دوران حرفه ای پونچیلی بسیار مایوس کننده بود. برکنار شدن از تدریس در کنسرواتوآر میلان با وجود آنکه رقابت آهنگسازی را در آنجا برده بود!
گذر از کوچه گلستان

گذر از کوچه گلستان

زندگی در عصر ارتباطات هرچند جهان بی انتهای پدران ما را به دهکده ای کوچک، آشفته و به دور از فضیلتهای اخلاقی تبدیل نموده ولی حداقل این حسن را نیز داشته است که در گوشه ای از بازار مکاره این دهکده میتوان اندک شماری را یافت که به دور از هرگونه خودباختگی و وابستگی به زرق و برق دنیا و بی توجه به اطراف و تنها برای دل خود به کاری مشغولند.
مصائب اجرای دوباره (VI)

مصائب اجرای دوباره (VI)

تکنوازی‌ها نیز در اجرای اوکراین همان حالت را داشت، جدای از نوازنده‌ی نی که نی نوا را به خوبی می‌شناسد تکنوازی ویلن و ویولا و ویلنسل راضی کننده نبود (ناکوکی‌های واضح، بی‌دقتی در جمله‌بندی- ریتم و عدم توجه به مساله‌ی تداوم الگوها در طول قطعه) دلیل، اکثر اوقات همان بود که در مورد قبل هم دیده شد. از میان اجراهایی که مورد بررسی است، تکنوازی ویلن کوارتت، ویولای پارسیان و ویلنسل اجرای ضبط شده از بقیه بهتر بود.
نشست بررسی «تاثیر خودرو بر ذائقه موسیقی ایرانیان» برگزار می شود

نشست بررسی «تاثیر خودرو بر ذائقه موسیقی ایرانیان» برگزار می شود

نشست سوم از جلسات پژوهشی آکادمی موسیقی پوپیتر و دعوت به همکاری دانشگاهیان و پژوهشگران موسیقی با حضور هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی ایران، پنجشنبه این هفته در «آکادمی موسیقی پوپیتر» برگزار خواهد شد. جاوید در این سخنرانی که ارائه پژوهش هایش با عنوان «خودرو و موسیقی» است، به بررسی تاثیر خودرو بر ذائقه موسیقایی ایرانیان می پردازد.
کارول کینگ (I)

کارول کینگ (I)

شاعر بسیاری از ترانه های خاطره انگیز هنگامی که آلبوم Tapestry در سال ۱۹۷۱ منتشر شد، نقطه عطفی در کارنامه کارول کینگ و دلیل صعود او به مقام فوق ستاره، به شمار آمد، اما این خواننده/ترانه سرای موفق، سالها بود که جای خود را به عنوان یکی از با استعدادترین و خوش قریحه ترین آهنگسازان موسیقی پاپ محکم کرده بود و آثار او توسط اکثر خوانندگان رده بالای دهه ۶۰ – از بیتلز گرفته تا آرتا فرانکلین (Aretha Franklin) بانوی موسیقی سول (Soul) و بلوز- اجرا شده بود.