بررسی کوتاه در باب سنت و نوآوری در موسیقی ایرانی (II)

این مفاهیم در سایر هنرها از جمله نقاشی معماری، مشترک است. در نگاره های ایرانی مصادق این تفکرات موجود است. تفکر دایره وار و حضور مرکزیت مطلق در آن از ویژگی های یک تفکر سنتی است. در خط نستعلیق انتهای اکثر حروف به طرف بالا است که تداعی کننده یِ وصال است. اینها همگی خود نماد پردازی محسوب می شوند و هم جنبه بصری آن و هم مفاهیم آن قدسی است.

به این سادگی ها نمی تواند حسین علیزاده رو در این تعاریف سنت گنجاند.

نگاه فرمالیستی او به ردیف، وی را در این تعریف از “امر سنتی” قرار نمی دهد؛ او را به جهتی، “مدرن” به معنای لغوی کلمه می توان دانست اما در بستر تاریخی علیزاده یک نئوکلاسیک است. در واقع می توان تا حدودی به این نتیجه رسید که موزیسین های حاضر از نسل اساتید، در واقع اساتید امروز به واژه و مفهوم نئوکلاسیک نزدیک هستند تا تماما سنتی.

برای مثال برای من منطقی تر این است که بگویم موسیقی استاد محمدرضا لطفی دارای اصالت است نه صرفا سنتی. با رسیدن به این نقطه شاید به این نتیجه برسیم که ما به معنای مفهومی کلمه موسیقی مدرن نداشته ایم. برای مثال موسیقی مان از گذشته تا امروز تکامل تدریجی و کندی در بخش ریتم و… داشته. صرفا چیزی جدا از مفهوم گذشته به وجود نیامده بلکه نگاهی نو به همان مفاهیم بوده است. مگر تجربه های نادری از جمله موسیقی حمیدرضا اردلان و علیرضا مشایخی.

سنت تغییر ناپذیر است؛ حال که بحث این نسل از موسیقی مطرح شد باید عنوان شود که چیزی که به ما نگاه ویژه ای نسبت به موسیقی و جایگاه اجتماعی موسیقی اساتید مورد نظر خواهد داد، نگاه تاریخی به دوره زمانی آن است. موسیقی لطفی و علیزاده را با پسوند ده یِ مربوطه آن بهتر میتوان درک کرد.

تمام این تعاریف برای گفتن این سخن بود که بایستی میان سنت و اصالت تمایز قائل شویم. حال آنکه ما می خواهیم تمام مفاهیمی موسیقی را در یک کلیتی قرار دهیم، بی خبر از آن که سنت را بی ارزش خواهیم کرد. با نگاه دقیق تر به موضوع خواهیم دید که آثار موسیقای امروز ما (تولیدات امروز) نمی توانند سنت باشند. پیش از هر دلیلی، تضاد میان زندگی اجتماعی، طرح مفاهیم جدید تر و کارکرد آن…، در نظر بگیرید خارج از فضای یک عصر نشسته باشیم و عصر گذشته را با شرایط جدید توصیف کنیم؟! جالب تر آنکه سنت، مفهومی جدید است زیرا هیچ زمان دیگری به اندازه امروز مورد استفاده نبوده، احتمالا از برای جدید بودنش خیلی مورد مکاشفه قرار نگرفته است.

یا فراموش کرده ایم یا که اصلا نمی دانیم که سنت و مدرنیته در درون یکدیگر معنا بخش است برای ما. کلمه “سنت” که طرح می شود، باید یک “امر معاصر” در مقابلش وجود داشته باشد و گرنه سنت در قبال چی؟ موضوع سنت در جامعه موسیقی ما اولین معنایش و محورش ردیف میرزاعبدالله است. ردیف مذکور متد مدرسی است، حتی بیان گر کل سنت نیست. بخش کوچکی از سنت است که موجود است و همانطور که احتمالا می دانید بیشتر جنبه آموزشی دارد، احتمالا اساتید ما تنها، حافظان آن بوده اند نه تکامل بخش آن. رسم برآن است تا جوانی تجربه ای جدید را انجام می دهد، نگاه متخصی در میان نیست. تجربه اش از نظر اساتید (که قشر خاصی از اساتید مدنظر است) مردود است.

باید به اساتید گرامی در کمال احترام عرض کرد که نوآوری اصلا چیز خاصی نیست و در حوزه ی خودش بی شک امری واجب است. از روی دیگر چند صدایی برای ما مصادق نامعلومی دارد. هنوز موضوع بر سر نگاه عمودی و افقی است. افرادی هم این میانه از فواصل چهارم سخن می گویند! مصادق کوچک اش همچون تکنیک پرسپکتیو در نقاشی است. جدا از نزاع بین عمودی ها و افقی ها در واقع نتیجتا کاری صورت نگرفته و نمی گیرد گویا! برای اثبات هرکدام از این نوع تفکرات در بحث چند صدایی نیاز به انجام کار تجربی است. تکنیک چند صدایی دستاورد چند قرن پیش غرب است؟ امروز ما به نقطه ای از آن رسیده ایم؟ بی شک نرسیده ایم. اگر بهانه ما باشد که خاصیت شرق چنین است، باید بگوییم امروز این حرفها ناکارآمد تر از آن است که فکر میکنیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (I)

«موسیقی رایانه ای» موسیقی است که بالطبع ابزاری به نام رایانه و نرم افزارهای رایانه ای ساخته می شود. با مراجعه به تاریخچه شکل گیری این موسیقی متوجه می شویم که این ابزارها سالهاست به اجرایی شدن بسیاری از ایده های آهنگسازان کمک قابل توجهی کرده و توانسته اند در تولید اصوات مورد نظر آهنگساز و همچنین اجرای ایده ها و ترکیبات صوتی و همچنین فواصلی که در عمل قابل اجرا نیستند و در خلق آثاری زیبا و قابل دفاع سهیم شوند.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IV)

این نگاه جزءنگر به درون گوشه‌ها پیش از طلایی هم وجود داشته است اما تا پیش از او جایی در متن‌های آموزشی نمود نمی‌یافت. نمود اصلی‌اش در عمل موسیقایی نوازندگان استاد، به صورت جمله‌بندی زیبا و پرانرژی بود یا در مقالات و کتاب‌های موسیقی شناسی. آوردن آنها در یک متن آموزشی رسمی چیزی را که احتمالا از کمی پیش از آن در میان مدرسان سایه‌هایش موجود بود، به سطح آورد (۱۲).

از روزهای گذشته…

گاه های گمشده (II)

گاه های گمشده (II)

حال مناسب است که معانی لغوی این واژگان با استناد به لغت نامه ها و فرهنگ های معتبر منعکس شود. قابل ذکر است که در اینجا تنها معانی مرتبط با بحث ارائه شده است.
رامپال، اسطوره فرانسوی فلوت (I)

رامپال، اسطوره فرانسوی فلوت (I)

ژان پیر رامپال در Marseille متولد شد، او فرزند آندره (Andree née Roggero) و فلوتیست موفق فرانسوی جوزف رامپال بود. ژان-پیر رامپال اولین نماینده عصر مدرن بود که فلوت سلو را در اتحادیه کنسرت بین الملل تثبیت کرد و موجب تحسین و تشویق بسیار زیاد مخاطبان شد، بطوریکه کنسرت های او با برنامه های خواننده های مشهور، پیانیستها و ویولونیستها برابری می کرد.
موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (III)

موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (III)

راول در سالهای ۱۸۹۰ دبوسی را ملاقات کرد، دبوسی نزدیک به دوازده سال از او بزرگتر بود و تاثیر وی بر روی موسیقیدانان جوان از جمله راول فراوان بود. راول به شدت تحت تاثیر زبان امپرسیونیستی دبوسی قرار گرفته بود. در سال ۱۹۰۰ راول به خانه دبوسی دعوت شد و آثار یکدیگر را نواختند. وینز (Viñes) به عنوان نوازنده پیانو از طرف هر دو آهنگساز برگزیده شد.
والی: موسیقی چندصدایی غرب به پایان رسیده

والی: موسیقی چندصدایی غرب به پایان رسیده

مسئله ایرانی بودن و غیر ایرانی بودن نیست،‌ مسئله پایه موسیقی است؛ آیا این موسیقی از درون خود سیستم دستگاه آمده است یا پایه غربی دارد و رویش موسیقی ایران کار شده است.
کج بشینیم، راستشو بگیم  (IV)

کج بشینیم، راستشو بگیم (IV)

گروهی نیز به شدت علاقمندند بیوک آقا را ضمیمه‌ی تذکر الاولیا کنند و آوارگی‌ها و بی‌خانمانی‌های او را، شوریدگی شبلی‌وار درویشی وارسته و واصل تعبیر کنند. شیدای عارفی که تمام کلمات به ظاهر ساده و گاه نامفهومش در عالم معنا و معرفت سرچشمه داشت و چشم معنابینی می‌بایست تا اندر احوالات ظاهری چونان سرگشته‌ای، نشانه‌های سرور و سرمستی از سرکشیدن شراب حقیقت ببیند. وجود چنین پنداشتهایی نیز، از عشق و علاقه‌ی ریشه‌دار ما به اسطوره‌سازی‌ها و تقدس بخشیدن‌ها دور نیست. مگر نه این است که در دو دهه‌ی پایانی زندگی بیوک‌آقا، با رسیدگی‌ها و توجه هرچه بیشتر مردم و هنردوستان، حال جسمی و روحی او اندکی بهتر ‌شده بود؟ پس بر چه اساسی و به استناد چه نشانه‌هایی می‌توان ثابت کرد که بیوک‌آقا خود، آگاهانه این نوع زندگی فلاکت‌بار و دردآلود را انتخاب کرده ‌بود؟
بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (VII)

بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (VII)

از آن‌جا که تقریبا تمامی مراکز و شوراهای تصمیم‌گیری موسیقی در اختیار احیاگرایان بود، جنبش احیا -دستکم در آن سال‌ها- ماهیتی رسمی یافت. با توجه به تعریف لیوینگستُن از احیا، می‌توان گفت در ایران یک جنبش ذاتا مخالف خوان بر اثر اتفاقی که اصلا موسیقایی نبود و ربطی هم به خود جنبش نداشت، تبدیل به نگاه رسمی شد، در نتیجه برای این جنبش نیز احتمالا همان اتفاقی افتاد که برای دیگر جنبش‌های مخالف فرهنگی که در موضع رسمی قرار می‌گیرند، رخ می دهد۱۸؛ یعنی احتمال گم شدن هدف احیا، چرا که دیگر هیچ نیروی معارضی باقی نمی‌ماند که سنت در مقابل آن نیاز به حفاظت داشته باشد.
مستر کلاس رهبری شهرداد روحانی برگزار می شود

مستر کلاس رهبری شهرداد روحانی برگزار می شود

مستر کلاس رهبری توسط استاد شهرداد روحانی در آکادمی موسیقی کوشا برگزار خواهد شد. این مستر کلاس از دوازدهم شهریور ماه آغاز خواهد شد و مهلت ثبت نام در این مسترکلاس تا نهم شهریور می‌باشد. در این کلاس مباحث تکنیک حرکات دست، پارتیتور خوانی و… مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت و یک قطعه انتخابی هنرجویان شرکت کننده توسط پیانیست و نیز یک کوارتت زهی در دو جلسه جدا نواخته خواهد شد و هنرجویان ایشان را رهبری خواهند کرد. (یک جلسه اجرا با پیانو و یک جلسه اجرا با کوارتت زهی)
ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (V)

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (V)

یکی از شکل‌های آرمانشهر سرمایه‌داری که در موسیقی معاصر پیشگویی شده –می‌توانیم آنرا مکتب شیکاگو یا شکل نئولیبرال بنامیم- ، تصویر آرمانی فروشگاه آثار صوتی با تکثیر باور نکردنی و گوناگونی کالای موسیقایی و وعده‌اش درباره ” اجرای متفاوت برای مردم متفاوت” است، چنانکه خصوصیت آدم حقه‌ باز است: …- (در اینجا نویسنده نام انواع مختلف موسیقی را می‌برد که چون بیشترشان برای خواننده غیر متخصص فارسی زبان ناآشنایند در برگردان حذف شده‌اند م.)
وضعیت ویژه (I)

وضعیت ویژه (I)

سالهاست اصطلاح “فیلم جشنواره پسند” را می شنویم؛ فیلمهایی که تحت تاثیر علایق داوران ساخته شده و هدفی جز خودنمایی در جشنواره ها ندارد. اصولأ رقابت سنگین و دقت بالای داوران در انتخاب فیلمهای برتر باید موجب رشد کمی و کیفی فیلمها شود اما در مورد فیلمهای ایرانی اوضاع متفاوت است.
عصیان ِ کلیدر (I)

عصیان ِ کلیدر (I)

با گذشت دو هفته از برگزاری کنسرت ارکستر زهی کیف در تهران به رهبری ولادمیر سیرنکو، هنوز بازار نقد این کنسرت داغ است و در سایت هر خبرگزاری، چند تیتر مربوط به این کنسرت وجود دارد. عطا نویدی، از همکاران سایت “گفتگوی هارمونیک” که در این کنسرت حضور داشته، در این مطلب سعی داشته، غیر از جمع آوری گفته های مختلف در خبر گزاری ها با موسیقیدانان دیگری هم به تبادل نظر بپردازد که بخش اول این مطلب شش قسمتی را میخوانید: