نی و قابلیت های آن (I)

عکس شماره 1 نی و انگشت گذاری آن
عکس شماره 1 نی و انگشت گذاری آن
در ادامۀ مباحث مقدماتی در مورد ساز های ایرانی تلاش می کنیم به تدریج، به بررسی سازهای ایرانی و قابلیت های آنها و نقاط قوت و ضعف آنها در تکنوازی و کارهای گروهی بپردازیم و در ادامه این مباحث به برخی طرح ها و ابتکاراتی که در راستای تکامل تدریجی این سازها و برطرف کردن نقاط ضعف اجرایی و ساختاری آنها صورت گرفته، می پردازیم.

فرهنگ کهن ایران زمین علاوه بر قدمت و پیشینۀ طولانی از لحاظ تاریخی، از عمق و ژرفای بسیاری چه از لحاظ بیانی، ساختاری، فرهنگی و اجتماعی برخوردار است.

مسلما یکی از نقاط برجستۀ فرهنگ ما موسیقی ایرانی است که در فرم ها و اشکال گوناگونی اجرا شده و در هر بخش از فرهنگ ایران شاهد انواع موسیقی های متنوع هستیم، چه از لحاظ محتوای ساختاری، سازبندی، لهجه، لحن اجرا، ریزه کاری های اجرایی و…

شاید برآیند تمامی موسیقی های رایج محلی، مقامی، بومی و آیینی مناطق مختلف ایران را بتوان در موسیقی ملی ایران دید.

موسیقی ای که می تواند چکیده ای از تمامی این فرهنگ ها و آیین ها و قومیت ها باشد؛ به عبارتی موسیقی ملی ایران چکیده ای است از آنچه که در فرهنگ ها و آداب و سنن اقوام و طایفه های ایرانی رایج است.



انواع بوق

تنوع فرهنگی موسیقی بومی و محلی ایران آنچنان زیاد است که بررسی نکات و جزئیات ساختاری هر یک از آنها نیازمند هفته ها و ماه ها تلاش و کار های تحقیقی و… است.


عکس شماره ۲ سورنا در سه اندازه

در ابتدا سعی می کنیم با توجه به قدمت و پیشینه از ساز نی و سایر ساز های بادی رایج در ایران آغاز کنیم. نی و ساز های هم خانوادۀ آن بدون شک یکی از قدیمی ترین سازهایی هستند که به دست بشر ساخته شده اند و شاید بتوان گفت نای و ساز های بادی هم خانوادۀ آن جزء اولین سازهای ملودیک ساخته شده توسط بشر هستند.

از لحاظ صدا و ساختار ساز نی شباهت بسیاری به حنجرۀ انسان دارد. البته در حنجره انسان ارتعاش تار های صوتی با طول های متفاوت، عامل ایجاد صداست و در لوله های صوتی ارتعاشات صوتی هوای داخل لوله و تغییرات شدت هوا و طول لوله باعث ایجاد اصوات گوناگون می کند. ولی به طور کلی مکانیسم تولید صوت در هر دو شباهت های ساختاری فراوان دارد.


عکس شماره ۳ مارنای


عکس شماره ۴ کرنای مشهد

شاید بتوان اشکال قدیمی تر ساز نای را در قالب استخوان یا شاخ حیوانات دید که در مراحل ابتدایی به شکل بوق های صوتی بوده و از آنها برای ارتباط با مسافت های دور استفاده می شده است. این ساز ها در ساختار های کهن و اولیۀ خود فقط تولید یک صوت ثابت می کرده که بعد ها با تعبیۀ سوراخ های متعدد بر بدنۀ آن سعی شد از آن شاخ ها و لوله های صوتی استخوانی اصوات متفاوت تولید کنند.

یکی از قدیمی ترین حجاری های موجود از ساز های اولیۀ بادی، شکل شاخ یا بوقی است که بر روی تخته سنگی بر مزار سناکریب (پادشاه آشور)، حدود ۷۰۰ قبل از میلاد حجاری شده است.

همانطور که ذکر شد، این سازها بیشتر برای ایجاد ارتباط و مکالمات صوتی برای مسافت های دور کاربرد داشته است.

عکس شماره ۵ و ۶ چند نوع شاخ (بوق) که از ساز های ابتدایی ساخته بشر است برای ارتباط صوتی با فواصل دور از آنها استفاده می شده است. پس از آن ساز های بادی به خصوص در فلات ایران شکل های کامل تری به خود گرفت و به اشکال امروزی خود نزدیک تر شد. در طول زمان این ساز ها از نظر شکل و ساختار و جنس صدا هم، از هم متمایز شدند و هر یک به فراخور شکل و ساختار و مواد تشکیل دهندۀ خود دارای رنگ و جنس صوتی مخصوص به خود شدند، با حالات و اصوات گوناگون که در قسمت های بعدی به صورت مفصل تر و کامل تر این تقسیم بندی ها را مورد بررسی قرار می دهیم.


عکس شماره ۷ کرنا یا کرنای

همانطور که گفته شد در این مجموعه مقالات سعی خواهد شد به بررسی اجمالی ساز های ملی ایران و قابلیت های اجرایی و نقاط قوت و ضعف آنها بپردازیم و در همین راستا به بررسی طرح ها و ابتکارات دوستداران و علاقمندان این ساز ها به طور مختصر می پردازیم.

یک دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در فروردین ۱۵, ۱۳۹۶ در ۸:۱۱ ب.ظ

    سلام.
    ایا میدانید عکس کرنی از جه منبعی میاید-
    [email protected]

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نماد‌شناسی عود (II)

او موافق است که معنای اولیه‌ی عود، چوب است اما بیان می‌کند که دو واژه‌نامه‌ی قدیمی عرب، قاموس و جوهری، معنی لاک‌پشت را برای آن ارائه کرده‌اند. این موضوع بسیار جالب توجه است نه فقط به خاطر افسانه‌های شکوهمند یونانی (در افسانه، آپولو، اولین چنگ را از لاک یک لاک‌پشت و رگ و پی آن ساخت) بلکه به این خاطر که سازنده‌ی واقعی لوت از لاکِ لاک‌پشت برای ساخت آن استفاده کرده ‌است. با وجود معناهای افسانه‌ای و واژه‌نامه‌ای عود، خواهیم دید که بی‌تردید معنای اصلی عود، وقتی این کلمه به یک ساز موسیقی اشاره می‌کند، چوب است.

گزارش از نقد آلبوم عطاریه (I)

همزمان با بزرگداشت روز عطار (شیخ فریدالدین محمدعطار نیشابوری) آلبوم موسیقی «عطاریه» در فرهنگ سرای ارسباران رونمایی شد. در این برنامه، در کنار رونمایی از این آلبوم، بزرگداشتی برای عطار نیشابوری با سخنرانی دکتر محمد بقایی (ماکان) و نقد آلبوم توسط علیرضا میرعلی نقی و سجاد پورقناد به همراه اجرای زنده بخش هایی از آلبوم به اجرا رسید.

از روزهای گذشته…

نهال ارکستر سازهای ملی کاشته شد!

نهال ارکستر سازهای ملی کاشته شد!

پنجشنبه ۴ تیر ماه ۱۳۹۴ به همت و تلاش بنیاد رودکی، طرح ارکستر سازهای ملی ایران با مدیریت هنری علی رهبری در تالار رودکی اجرایی شد. در این مراسم علی رهبری، طی سخنانی از بی مهری دولت های گذشته به سازهای ایرانی و ادامه دار نبودن طرح های آنها درباره تشکیل ارکستر سازهای ملی انتقاد کرد.
ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (پایانی)

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (پایانی)

برخلاف هر دو سبک مکتب فرانکفورت درباره‌ی کالایی کردن و پوپولیسم نو که چیزی بهتر از «بروس اسپرینگزتین» (Bruce Springsteen) نمیتواند تصور کند ( من جدل «جسی لِمیش» (Jesse Lemisch) برعلیه سبک جبهه خلق “موسیقی فولکلور” را بیاد می‌آورم )(۲۹)، من فکر می‌کنم، ما باید این ایده را که گونه‌های معینی از موسیقی – از روی قیاس– اخلاقا و بطور سیاسی خوب است و دیگران نه، پس بزنیم (که معنیش این نیست که کشمکش ایدئولوژیکی در موسیقی و انتخاب آن وجود ندارد).
هلن گریمود (I)

هلن گریمود (I)

هلن گریمود (Hélène Grimaud) پیانیست شهیر فرانسوی ، در ۷ نوامبر ۱۹۶۹ در آکسی، شهری در جنوب فرانسه، به دنیا آمد. او زیر نظر ژاکلین کورتین (Jacqueline Courtin) در کنسرواتوار و پس از آن با پیه ره باربیتز (Pierre Barbizet) در مارسی تحصیل کرد. در سن ۱۳ سالگی در کنسرواتوار پاریس پذیرفته شد، همان جایی که جایزه پیانوی سال ۱۹۸۵ را دریافت کرد! در ماه جولای بلافاصله بعد از فارغ التحصیلی، سونات شماره ۲ سرگی راخمانیوف (Sergei Rachmaninov) را ضبط کرد و در سال ۱۹۸۶ اتودهای تابلئوکس (Etudes-Tableaux) را ضبط کرد.
Rubato

Rubato

اصطلاح Rubato در موسیقی به معنای استفاده از تمپوی آزاد و البته آرام هست. شما می توانید تمپوی قطعه ای را که Rubato باید اجرا شود آرام نموده و یا به آن سرعت ببخشید در هر زمانی که احساسات شما اینگونه تشخیص دهد.
کلاف سردرگم (II)

کلاف سردرگم (II)

پس از انقلاب تمامی بنیادهای اجتماعی رژیم قبل در هم کوبیده شد، پس ادامه‌ی هیچ‌یک از فعالیت‌های گفته شده ممکن نبود (۴). «عالمی دیگر لازم بود و البته از نو آدمی» برای همین شاید یکی از اولین جشنواره‌هایی که نامش پس از انقلاب به گوش می‌خورد (یا اولین فعالیت‌هایی که می‌توان آن را جشنواره نامید)، عنوان «موسیقی خلق‌های جهان» (۵)(۶) یا چیزی شبیه به این را بر خود دارد. طبیعی است که در دوره‌ی تحولات سریع سیاسی و ایئولوژیک حتا نام یک فعالیت موسیقایی نیز نشانی از فضای اجتماعی اطراف خود داشته باشد.
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (IX)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (IX)

ساختمان این ساز که همانند تار است، یک پارچه از چوب است، دارای چهار رشته سیم از جنس «زه» و دو رشته سیم از جنس مس زرد است که این دو رشته اخیر به یکی از دو سوی دسته ساز نصب شده است؛ این ساز را با یک قطعه مس کوچک که به آن «مضراب» می گویند، می نوازند؛ در ایران دیگر متداول نیست، ولی در سمرقند و بخارا نواختن آن معمول است.
تحلیل روانی قاتل جان لنون در یک فیلم

تحلیل روانی قاتل جان لنون در یک فیلم

یک کمپانی فیلم سازی کانادایی بیست و پنج سال پس از کشته شدن جان لنون (John Lennon)، ترانه سرا و موسیقی دان عضو گروه بیتلز، فیلمی ساخته که در آن به تجزیه و تحلیل افکار و حالات روانی قاتل لنون پرداخته شده است. بازیگران اصلی این فیلم جرد لتو (Jared Leto) و لیندسی لوهان (Lindsay Lohan) هستند. لتو که در فیلمهای “مرثیه ای برای یک رویا” (Requiem for a Dream) در نقش یک معتاد به هرویین و “خدای جنگ” (Lord of War) نقش یک اسلحه فروش معتاد را بازی کرده است، انتخاب مناسبی برای نقش قاتل لنون، مارک دیوید چاپمن (Mark David Chapman) به نظر میرسد.
سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (I)

سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (I)

سر توماس بیچام، بارونت دوم و دارای نشان هنرمند افتخاری سلطنتی رهبر ارکستر و مدیر اپرای مشهور انگلیسی بود. بیچام از اوایل قرن بیست تا پایان عمرش تأثیر مهمی بر زندگی موسیقایی بریتانیا داشت و به قول نویل کاردوس (Neville Cardus) اولین رهبر ارکستر انگلیسی بود که به طور بین المللی مدام مشغول به کار بود.
سه خبر کوتاه

سه خبر کوتاه

نورا جونز (Norah Jones) در برنامه زنده تلویزیونی که شب گذشته (۱۵ ژانویه) به نفع قربانیان سونامی برگزار شد ترانه We’re all in this thing together را خواند. تمام منافع و کمکهای اهدایی این برنامه ۲ ساعته که در ایستگاه تلویزیونی شبکه NBC در استودیو یونیورسال اجرا و پخش شد، برای انجام امور بین المللی به صلیب سرخ اهدا شد.
بندتی، رمانتیک می شود! (IV)

بندتی، رمانتیک می شود! (IV)

گمان می رود که این آشوب ریشه در واکنش خشمناک آهنگ ساز به فاجعه تلخ ازدواجش با آنتونینا میلیوکوا (Antonina Miliukova) دارد. این کنسرتو ویولون یکی از ساخته هایی بود که در آن درگیری چایکوفسکی با همجسنگرایی اش شدیدا به سطح کار او نفوذ کرده است شاید این طرز فکر، حتی به طور ناخودآگاه، پشت رسپسیون خوب این قطعه باشد. تشویش ساختاری، تکرارهای افراطی و شکست در یافتن نتیجه گیری نه تنها از لحاظ هنری بلکه از لحاظ اخلاقی نیز مشهود است.