نی و قابلیت های آن (I)

عکس شماره 1 نی و انگشت گذاری آن
عکس شماره 1 نی و انگشت گذاری آن
در ادامۀ مباحث مقدماتی در مورد ساز های ایرانی تلاش می کنیم به تدریج، به بررسی سازهای ایرانی و قابلیت های آنها و نقاط قوت و ضعف آنها در تکنوازی و کارهای گروهی بپردازیم و در ادامه این مباحث به برخی طرح ها و ابتکاراتی که در راستای تکامل تدریجی این سازها و برطرف کردن نقاط ضعف اجرایی و ساختاری آنها صورت گرفته، می پردازیم.

فرهنگ کهن ایران زمین علاوه بر قدمت و پیشینۀ طولانی از لحاظ تاریخی، از عمق و ژرفای بسیاری چه از لحاظ بیانی، ساختاری، فرهنگی و اجتماعی برخوردار است.

مسلما یکی از نقاط برجستۀ فرهنگ ما موسیقی ایرانی است که در فرم ها و اشکال گوناگونی اجرا شده و در هر بخش از فرهنگ ایران شاهد انواع موسیقی های متنوع هستیم، چه از لحاظ محتوای ساختاری، سازبندی، لهجه، لحن اجرا، ریزه کاری های اجرایی و…

شاید برآیند تمامی موسیقی های رایج محلی، مقامی، بومی و آیینی مناطق مختلف ایران را بتوان در موسیقی ملی ایران دید.

موسیقی ای که می تواند چکیده ای از تمامی این فرهنگ ها و آیین ها و قومیت ها باشد؛ به عبارتی موسیقی ملی ایران چکیده ای است از آنچه که در فرهنگ ها و آداب و سنن اقوام و طایفه های ایرانی رایج است.



انواع بوق

تنوع فرهنگی موسیقی بومی و محلی ایران آنچنان زیاد است که بررسی نکات و جزئیات ساختاری هر یک از آنها نیازمند هفته ها و ماه ها تلاش و کار های تحقیقی و… است.


عکس شماره ۲ سورنا در سه اندازه

در ابتدا سعی می کنیم با توجه به قدمت و پیشینه از ساز نی و سایر ساز های بادی رایج در ایران آغاز کنیم. نی و ساز های هم خانوادۀ آن بدون شک یکی از قدیمی ترین سازهایی هستند که به دست بشر ساخته شده اند و شاید بتوان گفت نای و ساز های بادی هم خانوادۀ آن جزء اولین سازهای ملودیک ساخته شده توسط بشر هستند.

از لحاظ صدا و ساختار ساز نی شباهت بسیاری به حنجرۀ انسان دارد. البته در حنجره انسان ارتعاش تار های صوتی با طول های متفاوت، عامل ایجاد صداست و در لوله های صوتی ارتعاشات صوتی هوای داخل لوله و تغییرات شدت هوا و طول لوله باعث ایجاد اصوات گوناگون می کند. ولی به طور کلی مکانیسم تولید صوت در هر دو شباهت های ساختاری فراوان دارد.


عکس شماره ۳ مارنای


عکس شماره ۴ کرنای مشهد

شاید بتوان اشکال قدیمی تر ساز نای را در قالب استخوان یا شاخ حیوانات دید که در مراحل ابتدایی به شکل بوق های صوتی بوده و از آنها برای ارتباط با مسافت های دور استفاده می شده است. این ساز ها در ساختار های کهن و اولیۀ خود فقط تولید یک صوت ثابت می کرده که بعد ها با تعبیۀ سوراخ های متعدد بر بدنۀ آن سعی شد از آن شاخ ها و لوله های صوتی استخوانی اصوات متفاوت تولید کنند.

یکی از قدیمی ترین حجاری های موجود از ساز های اولیۀ بادی، شکل شاخ یا بوقی است که بر روی تخته سنگی بر مزار سناکریب (پادشاه آشور)، حدود ۷۰۰ قبل از میلاد حجاری شده است.

همانطور که ذکر شد، این سازها بیشتر برای ایجاد ارتباط و مکالمات صوتی برای مسافت های دور کاربرد داشته است.

عکس شماره ۵ و ۶ چند نوع شاخ (بوق) که از ساز های ابتدایی ساخته بشر است برای ارتباط صوتی با فواصل دور از آنها استفاده می شده است. پس از آن ساز های بادی به خصوص در فلات ایران شکل های کامل تری به خود گرفت و به اشکال امروزی خود نزدیک تر شد. در طول زمان این ساز ها از نظر شکل و ساختار و جنس صدا هم، از هم متمایز شدند و هر یک به فراخور شکل و ساختار و مواد تشکیل دهندۀ خود دارای رنگ و جنس صوتی مخصوص به خود شدند، با حالات و اصوات گوناگون که در قسمت های بعدی به صورت مفصل تر و کامل تر این تقسیم بندی ها را مورد بررسی قرار می دهیم.


عکس شماره ۷ کرنا یا کرنای

همانطور که گفته شد در این مجموعه مقالات سعی خواهد شد به بررسی اجمالی ساز های ملی ایران و قابلیت های اجرایی و نقاط قوت و ضعف آنها بپردازیم و در همین راستا به بررسی طرح ها و ابتکارات دوستداران و علاقمندان این ساز ها به طور مختصر می پردازیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فرج نژاد: جواب مثبتی از نامه گرفته ایم

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با میدیا فرج نژاد آهنگساز و نوازنده درباره انتقادات اخیر گروهی از موسیقیدانان به فعالیت های خانه موسیقی و جشنواره فجر، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.

فضای اجرای موسیقی ایرانی باید صمیمی باشد (I)

نگار بوبان، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد پیوستۀ معماری از پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران است و نوازنده و آهنگساز. ساز تخصّصی او عود است و یکی از بهترین نوازندگان عود ایران به شمار می‌رود. خانوم بوبان، در میان مشغله و گیرو‌دارِ اجراهایشان با حسین علیزاده و گروه هم‌آوایان در دی‌ماه، به سؤالات مکتوب ما پاسخ دادند.

از روزهای گذشته…

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (V)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (V)

به طریق مشابه، دانگ‌های دستگاه همایون، با در نظر گرفتن دانگ‌هایی که گوشه‌هایی مانند بیداد را در برمی‌گیرند، سه دانگ مختلف است و دانگ اوّل، یا پیش‌دانگ دستگاه همایون، مشابه دانگ اوّل دستگاه شور است که البته در این منطقه‌ی صوتی، به‌طور سنتی، به‌منظور مدگردی به شور مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. بااین‌حال، در همایون، گوشه‌ای مهم و اصلی با نام شوشتری نیز با فاصله‌ای یک‌پرده‌ای از انتهای دانگ سوم همایون در ردیف میرزاعبدالله آورده شده است (طلایی ۱۳۸۷: ۲۷۱). در حقیقت، دانگ شوشتری مشابه دانگ دوم همایون است که در یک اکتاو بالاتر تکرار شده است.
آروو پارت

آروو پارت

یازدهم سپتامبر ۱۹۳۵ در شهر کوچکی بنام پاید (Paide) در نزدیکی پایتخت کشور استونی (Estonia) بدنیا آمد. ۱۹۴۴ سالی بود که استونی شاهد اشغال، توسط نیروهای اتحاد جماهیر شوروی بود. حضور نیروهای اشغالگر در این کشور برای مدت ۵۰ سال ادامه یافت و یقینا” تاثیر بسیاری روی زندگی و موسیقی او گذاشت.
توضیحاتی در مورد مرور آقای بهرنگ نیک آئین (III)

توضیحاتی در مورد مرور آقای بهرنگ نیک آئین (III)

مشکل مهم دیگر که آقای نیک آئین مطرح کرده اند موضوع وزن و ریتم است که در رده ۳ تعاریف مفاهیم مطرح شده است. ایشان چنین پنداشته اند که با تصور من «ویژگی لنگ بودن ضرب ها نادیده گرفته شده است»
داوودیان: دو سال است در رکود هستم

داوودیان: دو سال است در رکود هستم

اصلا روش آهنگسازی همین است! در واقع آموختن مبانی آهنگسازی به این درد میخورد که آنها را یادبگیریم و بتوانیم آثار گذشتگان را درک کنیم و آنالیز کنیم، نه اینکه مثل آنها بسازیم! من هم همین اعتقاد را دارم. از آثار آهنگسازان ایرانی کدام را میپسندید و تحت تاثیر چه کسانی بودید؟
درباره “پرنده های شهر من” (I)

درباره “پرنده های شهر من” (I)

حمیدرضا* ١٢ سال داشت که به کلاس تئوری من آمد. پسری کم حرف و خجالتی ولی با شوری درونی که هرگاه زبان می گشاد، این شوریدگی بر ملا می شد. در گیر و دار ورود به هنرستان موسیقی بود و ساز ویلن کلاسیک می زد. با ورود به هنرستان موسیقی سوره، کمانچه را انتخاب کرد و گرایشات موسیقی اش به موسیقی ایرانی بیشتر و بیشتر شد.
آهنگ شعر معاصر (I)

آهنگ شعر معاصر (I)

هر دوره زبان خاص خودش را دارد و مفاهیمی مانند عشق و گرایش های متفاوت عاطفی و… اشکال مختلفی در زمانه ی خودشان می یابند. عشق امروز جنس دیگری از تغزل را بر می تابد. به تصور من ادبیات کلاسیک به طور کلی به دو بخش اصلی تقسیم می شود. یک بخش آن طنز است که بیشتر در شرایط استبداد شکل می گیرد و بخش دیگر هم تملق است. وقتی ما مدل اجتماعی و زمانه ای یک شعر را بررسی می کنیم، متوجه ظهور اجتناب ناپذیر شخصی چون نیما بعد از انقلاب مشروطه می شویم. با حضور نیما زبان و فرم دیگری برای شعر در ایران پیدا می شود و این زبان مفهوم شعر را با زمانه ای که درگیر آن بوده دگرگون می کند. همین اتفاق در مورد فرم شعر کلاسیک هم پدید می آید. شهریار نمونه ای ناب از شعر کلاسیک پس از دوره ی مشروطه است. وامداران این دو گروه نیز هر کدام سمت وسویی یافتند. ادامه دهندگان راه نیما مانند احمد شاملو به زبانی اعتراضی روی آوردند و پیروان شهریار مانند هوشنگ ابتهاج زبانی آهنگین پیدا کردند.
رموز ویولن (I)

رموز ویولن (I)

صحبت و بحث در رابطه با ساختار و پدیده ای به نام ویولن کار ساده ای نیست، هرچند که در دوره های مختلف به طریقی آنرا مطرح کرده اند و میل عمومی بر این بوده است که ویولون را در معیار و قالبی تقریبا مشخص تعریف و تعیین کنند، اما این موضوع همچون سایر پدیده های هستی فقط در حد و حدود چهار چوبهایی که ما خود آنها را قانون و اصل نامیده ایم قابل توضیح است.
اولین موسیقی واگنر

اولین موسیقی واگنر

در میان کلیه مصنفان بزرگ، به استثنای چایکوفسکی، واگنر دیرتر از همه به تحصیل موسیقی پرداخت. صحیح است که در ایام کودکی نت خوانی را آموخت و کوبیدن روی کلیدهای پیانو را تاحد فرا گرفت اما هیچیک از آلات موسیقی را با مهارت نمی نواخت.
شارل کوشلین: «ساعت های ایرانی» برای پیانو

شارل کوشلین: «ساعت های ایرانی» برای پیانو

شارل کوشلین (۱۸۶۷-۱۹۵۰) در یک خانواده مرفه در پاریس تولد یافت و فعالیت های خود را در نظام آغاز کرد. پس از یک دوره بیماری، از سال ۱۸۸۹ به موسیقی پرداخت و چندی بعد در کنسرواتوار پاریس نزد گابریت فوره (Gabriel Fauré) ژول ماسن (Jules Massenet) و آندره گدالگ (André Gédalge) به تحصیل پرداخت. کوشلین در ۱۹۰۹ انجمن موسیقی مستقل Societe Musicale Independante را تشکیل داد. از آثار او می توان به پنج سمفونی، چهار پوئم سمفونیک، سه آواز برای ارکستر و سه کوارتت زهی اشاره کرد. وی کتابی نیز در زمینه ارکستراسیون نگاشته است.
واریاسیون های موتسارت

واریاسیون های موتسارت

از کارهای زیبای موتزارت می توان به واریاسیون های او روی قطعات و ملودی های معروف اشاره کرد.