فریادی میهن پرستانه! (I)

در زمان کودکی اش، مردم پراگ، در مدارس و اداره های دولتی به جای زبان چک به زبان آلمانی سخن میگفتند. سرزمینش زیر یوغ فرمانروایی اطریشی ها بود. در دوران انقلاب سال ۱۸۴۸، اصلاح طلبان چک، برای دستیابی به آزادی سیاسی و از میان بردن نظام سرفی به مبارزه پرداختند، اما شورش ملی شکست خورده و میهن پرستان دستگیر شدند. از این رو آهنگسازانی ملی گرا نظیر اسمتانا که یک بوهمی ناسیونالیست مشتاق و جدی بود و پیوسته در آرزوی استقلال و آزادی سرزمین مادریش می سوخت، جهت ایجاد تمایز فرهنگی از امپراطوری هاپسبورگ اطریش که قرن ها بر بوهمیا و موراویا سلطه داشت، به میدان آمدند.

اما موسیقی ناسیونالیستی آنها در این فضای خفقان آمیز نمیتوانست پیشرفت چندانی داشته باشد، اسمتانا در این زمان چاره ای اندیشیده و به سوئد مهاجرت کرد و در آنجا به آفرینش پوئم سمفونیک هایی به سبک فرانتس لیست پرداخت.

اسمتانا یکی از شاگردان لیست بود و به وی علاقه شدیدی داشت.

سرانجام در سال ۱۸۵۹، نیروهای اطریشی، مغلوب سپاهیان ایتالیایی شده و ایالت بوهم یک سال بعد به خود مختاری سیاسی دست یافت؛ آرزوها و آمال ملی اهالی بوهم که تا آنزمان چون آتشی زیر خاکستر بود، شروع به فروزش و شکوفایی کرد.

اسمتانا در سال ۱۸۶۲، هنگامی به پراگ بازگشت که زندانیان سیاسی آزاد شده، روزنامه هایی به زبان چک انتشار یافته و تالارهای نمایش و اپرای چک بازگشایی شده بودند. او که پدر موسیقی چک مدرن میباشد، به کمک آثار خود در آزادی کشورش نقش داشته و نماد آزادی شد.

اسمتانا در سن پنجاه سالگی به سرنوشت بتهوون دچار شده و شنوایی اش را از دست داد، اما مهمترین آثارش از جمله شش پوئم سمفونیکی تحت عنوان “سرزمین من” که آنها را به شهر پراگ تقدیم کرد، اندکی پس از ناشنوایی اش به نگارش در آمدند.

اسمتانا واپسین ده سال عمر خود را در وضعیت جسمانی و روانی حاد و شکنجه آوری که بر اثر ابتلا به سفلیس بود گذراند و شصت ساله بود که در یک آسایشگاه روانی درگذشت.

کوارتت زهی اش، از زندگی من، به نت گوش خراشی ختم شده که ویولون آنرا ادامه میدهد و این نمایش موسیقایی وزوزی بود که مدام در گوشش می شنید.

او بر نسل بعدی آهنگسازان ملی گرای چک نظیر دورژاک، تاثیر بسیاری گذاشت.

درباره مولداو
“مولداو” دومین پوئم سمفونیک از مجموعه “سرزمین من” است، این مجموعه بین سالهای ۷۹-۱۸۷۴، به نگارش در آمد.

«امروز سوار بر قایق بر تنداب های حوالی سن جان و در میان امواج بلند به گشت و گذار پرداختم…، چشم انداز آنجا زیبا و شکوهمند بود.»

سفر اسمتانا الهام بخش آفرینش مولداو، پوئم سمفونیک مشهور او شد. پوئم سمفونیکی که تجسم بخش رود اصلی سرزمین بوهم در گذر از مناطق گوناگون است. این اثر ارکستری، بیانی رومانتیک از طبیعت و در همان حال، جلوه ای از ناسیونالیسم موسیقایی چک محسوب میگردد که در مدت سه هفته به نگارش در آمده است.

همان مقامی را که مولداو در نظر اهالی چکسلواکی دارد، فنلاندیا اثر ژان سیبلیوس، در نظر فنلاندیها حائز است.

توصیف آهنگساز
این اثر تجسم بخش جریان رود مولداو است که از دو سرچشمه کوچک خود، یکی سرد و دیگری گرم که به یکدیگر میپیوندند نشات گرفته و سپس از جنگل ها و چمنزارها و از ییلاق هایی که جشن های سرور انگیز در آنها برپا است، میگذرد، پریان آب در مهتاب میرقصند، آن سو فراز صخره ها، ویرانه کاخ هایی است که مغرورانه سر به فلک کشیده اند.

مولداو پر پیچ و تاب و خروشان از بستر سنگلاخی نزدیک به سن جان میگذرد و به رودخانه ای میریزد که به سوی پراگ میرود، از ویشه رات که زمانی قصر سلطنتی کهنی در آن بوده میگذرد و سرانجام، همچنان که با شکوهی شاهوار به الب میریزد، در دوردست از دیدگان محو میگردد.

تفسیری مختصر
مولداو در تونالیته می مینور به نگارش در آمده که در نزدیکی پایان اثر به می ماژور مدولاسیون کرده، حزن آن کاهش یافته، و حالتی پیروزمندانه تر به خود میگیرد. تونالیته می ماژور بیشتر برای بیان حالات قهرمانانه مورد استفاده قرار میگیرد.

اساس این پوئم سمفونیک روی دو تم است که اولی نوایی گرم و قوی و دومی لحن سرد و آرامی دارد و دو سرچشمه رود را تداعی میکنند. این دو تم به وسیله دو فلوت اجرا شده که هارپ و پیتسیکاتو ویولون ها آنها را همراهی کرده، کلارینت به آنها میپیوندد.

audio fileبشنوید بخشی را از «پوئم سمفونیک سرزمین پدری» ساخته اسمتانا

زمانی که سرچشمه ها وسعت بیشتری یافته، به وسیله سازهای زهی اجرا می گردد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (VI)

برخی از نویسندگان از دگره ای استفاده می کنند که در آن اعداد مختلفی، بسته به برخی از ویژگی های ساز یا رویداد، ممکن است در فواصل زمانی ظاهر شوند: حجم صدای آن، نوع زخمه زنی، یا دیرش آن. برای مثال، برآون دامنه ی رویداد های نت را به وسیله ی دیرش زمانی سنجش می کند (Brown 1993)، که ممکن است هنگام تلاش برای کشف خودکار وزن مفید باشد. در این طرح، ریتم ایو عبارتست از:

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

از روزهای گذشته…

گزارشی از یک ضبط میدانی (IV)

گزارشی از یک ضبط میدانی (IV)

دستگاه مورد استفاده ‏ی من «زوم اچ یک» ورژن شماره‏ ی دو است که در تصویر شماره‏ ی دو دیده می‏ شود. مشخصات دستگاه به شرح زیر است:
بوطیقای ریتم (I)

بوطیقای ریتم (I)

پیش از این اگر جایی صحبت از ویژگی آثار پرویز مشکاتیان به میان می‌آمد یکی از مهم‌ترین نکاتی که بر زبان اهل فن جاری می‌گشت توانایی او در آفرینش ریتم‌های بدیع بود. آن‌ها که زبانی و حالی داشتند گاه حتا به وجود «نوعی شعور خدادادی ریتمیک» -که می‌توان آن را معادل نوعی وحی در ساحت ریتم گرفت- شهادت می‌دادند. این ویژگی چنان با نام وی گره خورده و خصلتی اسطوره‌ای پیدا کرده است که کمتر کسی نیاز می‌بیند در این مورد توصیف عمیق‌تری به‌دست دهد؛ چون و چرا که البته جای خود دارد. اما به راستی چرا «ریتم» آثار مشکاتیان تا این حد شهره‌ است؟
گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (III)

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (III)

همچنین از آنجا که نهایت انجام این تصحیحات اجرا و شنیده‌شدن نتیجۀ صوتی آنهاست از آقای قادری که شش سال با این ردیف عجین بودند و در نواختن تار و سه‌تار ماهرند خواستم و سماجت کردم که این ردیف را اجراکنند و ضبط این اجرا را در منزل بنده به انجام رساندیم که اولین نمونۀ صوتی منتشرشده از روایت مهدی صلحی از ردیف میرزاعبدالله است.
گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

در این وقت «قاسم آفرین» پرسید؛ به نظر شما آیا این دگرگونی‌ها در محتوا هم اتفاق افتاده یا تنها در شکل ظاهر آثار است؟ برای پاسخ به این پرسش مدرس از وی خواست دقیقاً توضیح دهد که آیا منظورش از محتوا، محتوای موسیقایی (Musical Content) و قرار دادن آن در برابر فرم است؟ یا موضوع دیگری؟ در هر حال به گفته‌ی مدرس قصد نشان دادن تغییرات در گروه‌نوازی (به‌ویژه رنگ) بود و بحثی از تغییر دیگر مولفه‌های محتوای موسیقایی به میان نیامده است.
استفاده از تیونر برای کوک سنتور (V)

استفاده از تیونر برای کوک سنتور (V)

پیشنهاد میکنم ابتدا سیمهای سفید را کوک کنید سپس به سراغ سیمهای زرد بروید. به این خاطر که سیمهای سفید از مقاومت بالاتری برخوردار هستند و احتمال پاره شدن آنها نسبت به سیمهای زرد کمتر است تا زمانی که دست شما آشنایی مختصری با انجام عملیات کوک پیدا کند.
طبقه‌بندی سازها (V)

طبقه‌بندی سازها (V)

از نظام ماهیلون تا نظام ایجاد شده توسط قوم‌موسیقی‌شناسان آلمانی به نام‌های «اریش فون هورن باستل» (۱۹۳۵-۱۸۷۷) و «کورت زاکس» (۱۹۵۹-۱۸۸۱) که شهرت‌شان را از طریق پژوهش در تاریخ موسیقی‌ای که به اروپا منحصر نمی‌شد، کسب کرده بودند، فاصله‌ی اندکی بود. در ۱۹۱۴ آن‌ها «Systemik der Musikinstrumente» را منتشر کردند، تنها طبقه بندی‌ای که امروزه هنوز، اگر چه با قدری بازبینی، در مقیاسی وسیع به کار می‌رود.
ایران در کشاکش موسیقی (II)

ایران در کشاکش موسیقی (II)

پس از شاه تهماسب پسرش شاه اسماعیل دوم به حکومت رسید، او که مردی نالایق عیاش و بی کفایت بود، دستور قتل برادرش سلطان ابراهیم میرزا که شاعر، موسیقیدان، خوش نویس، ادیب و فاضل بود را صادر کرد. دوره صفویه دوره رکود مطالعات نظری بشمار می رود به علت جهالت و تعصب سلاطین صفوی، اکثر موسیقیدانان جان خود را در خطر دیدند و جلای وطن کردند و رهسپار هندوستان شدند.
«نیاز به کمالگرایی داریم» (VIII)

«نیاز به کمالگرایی داریم» (VIII)

وجود دارد ولی تا حد بسیار کمتری… به همین خاطر است که کسانی که آهنگسازی می خوانند تقریبا سلیقه ای که قبل از خواندن آهنگسازی دارند حفظ می شود ولی کسانی که نوازندگی می آموزند سلیقه شان تا حدی تغییر می کند. به همین دلیل است که اکثر افراد تشخیص می دهند که قدرت ملودی پردازی مشکاتیان از بسیاری از آهنگسازان متوسط بالاتر است ولی کمتر می توانند تشخیص بدهند تفاوت تکنیکی تار نوازی جلیل شهناز را از لطف الله مجد؛ اصلا ممکن است این دو را با هم اشتباه بگیرند در حالی که همانطور که گفتم، با درصد پایین تری از خطا می توانند تفاوت قدرت ملودی پردازی یک آهنگساز را تخمین بزنند.
مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (IV)

مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (IV)

وزیری دلایلی را متذکر می شود که اثبات کند در شور بالا رونده درجه ی چهارم مهم تر از درجه ی پنجم است و آن را باید نمایان در نظر گرفت. هدف از بیان تفاوت ارزشها در درجات گام های موسیقی کلاسیک و موسیقی ایرانی این مطلب است که ماهیت ساختار درونی و اجرایی موسیقی ایرانی متفاوت از موسیقی کلاسیک است. پس از دانستن مختصری در مورد مد و نمایان نگاهی هم به تشریح مفهوم محسوس در موسیقی ایرانی بیندازیم.
آواز بنان (I)

آواز بنان (I)

مقاله ای که پیش رو دارید به قلم زنده یاد استاد غلامحسین یوسفی در اسفند ۱۳۶۴ نوشته شده و در مجله کلک شماره ۱۱-۱۲ (بهمن ـ اسفند ۱۳۶۹) به انتشار رسیده است. این نوشته را به مناسبت گرامی داشت یاد استاد غلامحسین بنان باز نشر می کنیم: