سه سبک آهنگسازی فرامرز پایور

اگر بخواهیم آهنگسازی استاد فرامرز پایور را به دوره های مختلف تقسیم بندی کنیم، دو گروه اصلی را باید مدنظر قرار بدهیم، آثار ساخته شده برای سنتور و آثار ساخته شده برای ارکستر سازهای ایرانی. ابتدا به آثاری که وی برای ساز سنتور ساخته می پردازیم: این دسته از آثار استاد پایور بیشتر جنبه آموزشی و افزایش توانایی و مهارت در نوازندگی دارند، هر چند در این رابطه نمی توان ارزش ملودیک این دسته قطعات را که بیشتر شامل پیش درآمدها، رنگها و چهارمضراب ها می شوند را نادیده گرفت. آثاری مانند پیش درآمد اصفهان (راست کوک) ، رنگ سه گاه (راست کوک) وچهارمضراب دشتی (چپ کوک) که چه از لحاظ تکنیک نوازندگی و چه از لحاظ محتوی و ارزش ملودیک در سطح بالایی قرار دارند و در شمار مهمترین قطعات در موسیقی ایرانی به شناخته میشنود.

فرامرز پایور، بخش بزرگی از فعالیت هنری خود را صرف آموزش و تدوین قطعات آموزشی برای ساز تخصصی خود، سنتور نمود و به جرأت می توان گفت که مکتب آموزشی پایور در حال حاضر کاملترین و مدون ترین روش آموزشی سازی در بین مکاتب آموزشی موسیقی ایرانی در بین همه سازها می باشد.

دسته دوم مجموعه قطعاتی است که استاد پایور برای ارکستر ایرانی و به عبارت دیگر برای بیش از یک ساز تصنیف و اغلب اجرا و ضبط نموده است. با بررسی این دو دسته مهم از قطعات استاد پایور به سه سبک آهنگسازی میرسیم:
اول سبک شاخص آهنگسازی پایور، روش های نوین آهنگسازی و چند صدایی موسیقی ایرانی است که اولین تجربیات خود را پشت سر میگذاشت؛ قطعاتی مانند “گفتگو” که به قول خود استاد به یاد زمانی که نزد مرحوم صبا به یادگیری ساز سنتور مشغول بوده ساخته و به نوعی تداعی گفتگوی شاگرد و استاد در کلاس درس می باشد.

دومین سبک از آثار این هنرمند که در آن، پایور همزمان با شروع فعالیتش در وزارت فرهنگ و هنر و تاسیس و راه اندازی ارکستر نوازندگان سازهای ملی فرهنگ وهنر می باشد، بسیاری از آثار قدما همچون درویش خان، عارف، امیرجاهد، رکن الدین مختاری را برای ارکستر ایرانی تنظیم و اجرا نمود. این دوره را می توان پربارترین دوران هنری پایور از نظر اجرای صحنه ای، ضبط، تنظیم و آهنگسازی نامید. وی با امکانی که به واسطه حضور نوازندگان پرقدرت و دوره دیده نظام آموزشی نوین موسیقی آن زمان از جمله هوشنگ ظریف، رحمت الهق بدیعی، محمد اسماعیلی فراهم شده بود، توانست آثار بدیع و بی مانندی خلق نماید و روش منحصر به فردی را در اجرای ارکسترال با سازهای ایرانی با تاثیر از موسیقی غربی تا جایی که به فضای موسیقی ایرانی لطمه وارد نکند، ابداع نماید.

مجموعه آثار درویش خان و رکن الدین مختاری و اجرای آثار مختلف خودش به همراه ارکستر نوازندگان سازهای ملی فرهنگ و هنر در برنامه های رادیو و تلویزیون و جشن هنر شیراز، آلبوم قطعاتی در دستگاه شور و ماهور و بسیاری قطعات دیگری که با ارکستری که به نام خود وی نیز نامیده میشد، محصول این دوران می باشد؛ به نحوی که می توان گفت، عمده وجه تمایز پایور با بسیاری از نوازندگان و آهنگسازان موسیقی ایرانی و هم دوره های خود، فعالیت های وی در این دوران می باشد.

دسته سوم، قطعاتی که به سبک قدما تصنیف شده اند. این مجموعه قطعات ادامه سنت ملودی سازی قدما را پیگیری میکند و فضای این قطعات علی رغم سادگی در جمله بندی، دارای غنای ملودیک بوده و تحت تاثیر قدما و البته با پیروی از اسلوب سبک شخصیش ساخته شده است. بیشتر قطعاتی که فرامرز پایور با حضور گروه اساتید موسیقی ایرانی به اجرا ضبط رسانده، با همین نگاه ساخته و پرداخته شده اند.

همکاری استاد پایور با نوازندگانی چون حسین تهرانی، علی اصغر بهاری، جلیل شهناز و در ادامه محمد اسماعیلی و محمد موسوی درقالب گروه اساتید هم زمان با فعالیت ارکستر سازهای ملی فرهنگ و هنر بود که بعدا به ارکستر پایور تغییر نام داد. این دو گروه همزمان به اجرای کنسرت می پرداختند اما فرم کاری آنها اختلافاتی داشت، تفاوت عمده را باید فرم و ساختار قطعاتی که پایور با این گروه اجرا می نموده، دانست.

گروه اساتید به دلیل اینکه نوازندگان آن دارای توانایی بسیار زیادی در تکنوازی بودند، می بایست قطعاتی را اجرا مینمودند که قابلیت تکنوازی نوازندگان گروه بیش از بخش نوازندگی در ارکستر، نمود پیدا کند. از این رو پایور قطعاتی را برای این گروه تصنیف و به اجرا در آورد که در راستای نشان دادن این قابلیت باشد.

آلبوم های “رازدل” با آواز محمدرضا شجریان، “کنسرت گروه اساتید” با آواز شهرام ناظری، “چهارباغ” با آواز علی رستمیان و اجرای کنسرتهای مختلف در داخل وخارج ایران در طی حدود چهل سال با گروه اساتید، خود دلیل اهتمام فرامرز پایور به تداوم این نوع آثار در طول فعالیت هنری وی می باشد.

روزنامه آرمان

یک دیدگاه

  • ارسال شده در فروردین ۱۶, ۱۳۹۲ در ۲:۱۸ ب.ظ

    محمد سلیمی
    [email protected]
    هروقت زندگی و آثار استاد رو مطالعه میکنم با خود فکر می کنم که باید گفت او به اندازه چند نفر موسیقیدان پر کار فعالیت کرده؟؟؟ بی شک وبدون اغراق بیش از ۵ نفر واین اصلا شوخی بردار نیست. او یک اسطوره بود وخواهد بود. یادش گرامی.
    —————————————-
    کرم یافتی

    عالی بود
    ——————————
    میرحسینی
    [email protected]
    استاد پایور دائره المعارف موسیقی ایرانی بود.چراغی که او در دست داشت با گذر زمان پر نورتر می شود .یادش گرامی ….
    —————————–

    mohammad
    [email protected]
    خدایش بیامرزددیگه فکر نکنم کسی مانند استاد پای به عرصه هنر ایرانی در نوازندگی سنتور بگذارد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (IV)

دلیل اینکه این کارها را کرده‌ام این است که من اساساً از سال ۲۰۰۰ از سیستم موسیقی اروپا بریده‌ام. از سال ۲۰۰۰ به‌غیراز چند تک قطعه پراکنده که در سیستم موسیقی اروپایی است دیگر از سیستم موسیقی اروپا استفاده نمی‌کنم. و تماماً از سیستم موسیقی ایران در نوشتن قطعات استفاده می‌کنم. اولین کارهایی که در نوشتن آنها از موسیقی ایرانی استفاده کردم همین مجموعه کارهای خوشنویسی بود که اولین سری این مجموعه را برای سازهای زهی نوشتم. چراکه ربع پرده‌ها را به‌خوبی می‌توانند بزنند. بعدها برای سازهای بادی هم شروع به نوشتن کردم. به‌طور مثال «خوشنویسی شماره ۷» برای سه فلوت هست. بعدتر یک نسخه آن را برای فلوت و الکترونیک نوشتم که فلوت ۲ و ۳ را در استودیو ضبط کردیم و فلوت شماره یک زنده اجرا می‌شود و از طریق بلندگوها صدای فلوت ۲ و ۳ پخش می‌گردد. این قطعه در تهران از طریق خانم «فیروزه نوایی» سال گذشته در فستیوال «موسیقی معاصر ایران» اجرا شد. اسم این قطعه هست «کیسمت» یا همان «قسمت».

منبعی قابل اتکا و بنیادین در شناخت موسیقی (II)

همین ویژگی‌هاست که موجب شده است این کتاب بارها تجدید چاپ و روزآمد شود و هنوز نیز پس از گذشت چهار دهه کماکان به‌عنوان یکی از پُرطرفدارترین منابع اصلی برای درس‌های آشنایی با موسیقی ــ البته با تمرکز بر موسیقی کلاسیک یا هنری غربی ــ کاربرد و رواج داشته باشد.

از روزهای گذشته…

انتشار دو نوازی ها با گیتار

انتشار دو نوازی ها با گیتار

بالاخره پس از گذشت، چهار سال از برگزاری کنسرت مشترک حامد پورساعی و فروغ کریمی، بخشی از برنامه اجرا شده در آن کنسرت به صورت سی دی به بازار عرضه شد. ضبط این آثار مربوط به آخرین سفر فروغ کریمی به ایران بوده و پیش از اجرای کنسرت، کار ضبط صورت گرفته است. البته در سی دی حاضر که با نام “دشت گریان” (دو نوازیهای موسیقی کلاسیک) توسط انتشارات ماهور (کارگاه موسیقی) به بازار عرضه شده است، سه همنوازی دیگر هم جای گرفته که با ویولونسل، آکاردئون و پن فلوت است.
اصول نوازندگی ویولن (XIII)

اصول نوازندگی ویولن (XIII)

در راهکار پیشنهادی نگارنده، متناظر با هر یک از چهار سیم ویولن یک زاویه متفاوت میان امتداد بازوی راست و بدن نوازنده ایجاد می گردد که میزان این زاویه به گونه ای است که در سیم اول (می) هر چند بازو کمترین میزان زاویه را با بدن داراست، به بدن تکیه نکرده و در سیم چهارم(سل) شانه و بازو در یک امتداد قرار می گیرند.
نگاهی به انوانسیونهای باخ

نگاهی به انوانسیونهای باخ

انوانسیونهای دو و سه صدایی باخ علاوه برای آنکه حاوی نکات زیاد آموزشی برای هنرآموزان سازهای کلاویه ای است، در عین حال جزو دسته کارهای زیبای باخ قرار دارد که رافت های کنترپوآنیک و ملودیک بسیار دارند، بگونه ای که برخی از آنها جزو شناخته شده ترین کارهای باخ به حساب می آیند.
تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

در قسمت قبل دیدیم که چگونه اطلاعات، گرما، الکتریسیته (در اصل هر وجودی که توانایی جریان داشتن داشته باشه) همواره از قطبی که پتانسیل بیشتر دارد به سمت قطبی که پتانسیل کمتر دارد جاری میشود، قوانین ریاضی و فیزیکی زیادی وجود دارد که این مطلب را تائید میکند.
فرانز اشمل، نوازنده ای که اجرای قطعات کلاسیک با سازدهنی را معنا بخشید

فرانز اشمل، نوازنده ای که اجرای قطعات کلاسیک با سازدهنی را معنا بخشید

نام فرانز اشمل (Franz Chmel) به منزله انقلابی در نوازندگی سازدهنی است و هنرش متعلق به آن دسته از نوازندگان است که اجرای موسیقی کلاسیک با این ساز را باور داشته و دارند. او با شکستن متدهای قراردادی، تکنیک بدیعی خلق کرد و امکان نواختن مشکل ترین قطعاتی را که حتی غیرممکن به نظر می رسید، فراهم نمود. چیره دستی او در نواختن این ساز به استعداد ذاتی اش برنمی گردد، بلکه نتیجه سالها سخت کوشی، ممارست و تجربه اوست.
کنسرت گروه عارف

کنسرت گروه عارف

کنسرت گروه “عارف” به سرپرستی پرویز مشکاتیان وآواز شهرام ناظری، اینروزها رسانه های موسیقی کشور را تحت شعاع خود قرار داده است.
وضعیت اجتماعی تنبک نوازان

وضعیت اجتماعی تنبک نوازان

در سالیان پیش هنر نواختن تنبک به شکل تکنوازی نگریسته نمیشده است. توضیح آنکه خوانندگان دو گونه بودند، یکی آوازخوانان که بر پایه ردیف موسیقی اصیل خوانندگی میکردند و دیگری تصنیف خوانها که تصنیف ها (ترکیب های ریتمیک موسیقی آوازی) را اجرا میکردند.
آسیب شناسی آواز ایرانی

آسیب شناسی آواز ایرانی

موسیقی ایران در گذر از سالیانی پر تلاطم و پر فراز و نشیب همواره به عنوان یکی از اصلی ترین پایه ها و ارکان فرهنگ ، بیانگر احساسات و اندیشه های ایرانیان بوده وآواز نیز به عنوان شاخص ترین و اصلی ترین بخش آن به شمار میرفته است. چرا که این موسیقی همواره پیوندی نزدیک با شعر داشته است و این درآمیختگی با ادبیاتِ پُر بار و کهن ایران باعث غنای هر چه بیشتر این موسیقی گردیده است.
حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (III)

حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (III)

ارکستر بزرگ رادیو تلویزیون ملی ایران که توسط رهبران مختلفی از جمله فریدون ناصری، مرتضی حنانه و در آخر فرهاد فخرالدینی در سازمان صدا و سیمای آن زمان مشغول به فعالیت بود، حضور تقریبی ۴% از بانوان نوازنده را در دوره ی فعالیتش از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۸ (که رهبری آن به محمد شمس رسید) ثبت می کند.
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (VI)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (VI)

مزدک فرزند بامداد بعد از مانی و در زمان قباد پدر انوشیروان ظهور کرد و مدعی آیینی شد که موسیقی یکی از نمادهای آن بود. در آیین مزدک موسیقی مقام خاصی دارد چنانکه در مکاتب فلسفی و آیین مزدک پس از فیثاغورث بزرگ‌ترین ارج و اعتبار به موسیقی نهاده شده است. در مذهب مزدک «نیروی شادی» نماینده موسیقی ذکر گردیده که مانند سه نیروی دیگر ـ شعور، عقل و حافظه ـ از اهمیت خاصی برخوردار است. او موسیقی و شادی را یکی از قوای محترم نزد ایزد بیان کرده است. کریستنسن در کتاب تمدن در زمان ساسانیان از مزدک یاد می‌کند و اهمیت و مقام موسیقی را در آیین او شرح می‌دهد که چگونه آن را مانند یکی از نیروهای معنوی چهارگانه برابر خداوند جلوه‌گر می‌سازد. (راهگانی، ۱۳۷۷: ۱۰۸)