نی و قابلیت های آن (VIII)

مينياتوري از استاد فرشچيان
مينياتوري از استاد فرشچيان
در قسمت های قبل به معرفی مختصر نی و تاریخچۀ آن و معرفی ساز های همخانوادۀ نی در موسیقی بومی و محلی مناطق مختلف ایران پرداختیم. در این قسمت به معرفی انواع نی و تفاوت ها و شباهت های آنها می پردازیم.

در موسیقی ایران از سه نوع نی استفاده می شود:

۱- نی کوتاه و نسبتا قطور، این نوع نی اصولا سازی است محلی و با آن معمولا آهنگ های محلی را اجرا می کنند. از نی کوتاه معمولا دو نوع صدا اخذ می شود:
الف) صدای بم که در آن نوازنده از صدای خود کمک می گیرد و حالتی دورگه و ناخالص دارد.
ب) صدای زیر که یک اکتاو با صدای بم اختلاف صوتی دارد و گاهی نوازنده دو صدا را با هم مخلوط می کند.

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی تالشی را با نی کوتاه

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی گیلکی را با نی کوتاه محلی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی محلی استاد علی حافظی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه لله وا

audio file بشنوید اجرایی را از ساز و آواز موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه
تصاویری از نی کوتاه محلی

این نوع نی معمولا دارای ۷ بند است و ۶ سوراخ که ۵ سوراخ در روی نی و یک سوراخ در پشت نی تعبیه شده است. طول نی حدودا بین ۳۰ تا ۳۳ سانتیمتر و قطر آن تقریبا ۲٫۵ سانتیمتر است.

این نوع نی در اکثر مناطق ایران وجود دارد.

برای نواختن این نی، نوازنده آن را در وسط لبها قراد می دهد و دهان را کمی باز می کند و در آن می دمد. صدای نی کوتاه زیر و بسیار درخشان است و وسعت هر یک از محدوده های بم و زیر ۶ نت می باشد و برخی از نوازندگان چیره دست قادرند صدای نیم پرده بالاتر را هم اجرا کنند.


مجسمۀ مشهور نی نواز در جوار 33 پل و زاینده رود (اصفهان)

۲- نی بلند، این ساز در قدیم به نای خرک معروف بوده است و صدای بسیار بم و گیرایی دارد. این نوع نی دارای ۵ سوراخ است که ۴ سوراخ روی ساز و یکی در پشت آن قرار دارد و ممکن است همیشه دارای ۷ بند نباشد. طول این ساز بین ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر است و قطر دهنۀ آن حدودا ۲٫۵ سانتیمتر می باشد.

در میان مردم برخی مناطق مختلف ایران این ساز موسوم به نی چوپانی است.


تصاویری از نی بلند

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی مقامی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی تنگستانی استان بوشهر را با نی چوپانی

برای نواختن نوازنده این ساز را در گوشۀ لب ها قرار داده و نغمات کوتاه و کم وسعت را اجرا می کند.

صدای این ساز دورگه است و گاهی صدای خود نوازنده هم با صدای ساز مخلوط می شود.

معمولا با آن قطعات موسیقی مقامی هم نواخته می شود، مقام هایی مانند دشتستانی، ماهور، بیات ترک و شوشتری. وسعت صدای این ساز ۶ نت (نغمه) است ولی نوازندگان چیره دست این ساز می توانند صدای هفتم را نیز بنوازند. این ساز بیشتر در مناطق جنوبی ایران و در قسمت هایی از شمال ایران مانند مازندران، خراسان شمالی و قبایل ترکمن، نواخته می شود.

۳- نی هفت بند، این ساز جزء ساز های ملی ایران محسوب می شود و در تمامی نقاط ایران رایج است. شکل ساختاری آن تقریبا ثابت است و تفاوت چندانی در آن دیده نمی شود. ۵ سوراخ روی ساز و یک سوراخ در طرف مقابل قرار گرفته و معمولا دست چپ در بالا و دست راست در پایین ساز قرار می گیرد.

نی هفت بند را با دندان می نوازند، البته برخی نوازندگان این ساز را با لب نیز می نوازند، به عبارتی شیوۀ قدیمی تر نوازندگی نی هفت بند با لب بوده و بعد ها شیوۀ نواختن با دندان توسط نایب اسدالله اصفهانی مرسوم شد، بنابر برخی روایات این شیوه (دندانی) در گذشته های دور نیز رایج بوده که بعد ها به فراموشی سپرده شده و شیوۀ لبی جایگزین آن شده و در زمان نایب اسدالله خان مجددا رایج شده است.

Audio File در این فیلم به محدودۀ صدا های اصلی نی در چند بخش توجه نمایید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در آواز دشتی را ببینید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در دستگاه سه گاه را ببینید.

در ادامۀ این مبحث به بررسی بیشتر ساختار و ویژگی های نی هفت بند می پردازیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آلبوم «تا تو با منی» منتشر شد

آلبوم «تا تو با منی» به آهنگسازی ناصر ایزدی، همراهی ارکستر ملی «مهر» و خوانندگی داود فتحی با اجرای آثار شاعران مطرح معاصر کشورمان در دسترس مخاطبان قرار گرفت. به گزارش روابط عمومی موسسه فرهنگی هنری «راد نو اندیش»، آلبوم «تا تو با منی» عنوان تازه ترین اثر تولید شده از سوی موسسه فرهنگی هنری «راد نو اندیش» به مدیریت بردیا صدرنوری است که با آهنگسازی و رهبری ناصر ایزدی، همراهی ارکستر ملی «مهر» و خوانندگی داود فتحی منتشر شده است.

تحت تاثیر (I)

همه ما با دیالوگ ها یا نوعی دیگر از محتوا مواجه شده ایم که در آن دو کلمه «موسیقی» و «مواد مخدر» در کنار هم استفاده شده باشد. خصوصا در برخی از فرم های موسیقی مردم پسند مثل موسیقی پاپ، رپ و هیپ هاپ، راک، رگه، جز و موسیقی الکترونیک. هرکدام از این سبک ها هم به تناسب زمان و مکان و مشخصات موسیقی، با نوع خاصی از مخدر ها پیوندی زهرآگین دارد. ترانه های زیادی وجود دارد که در متن آن به طور مستقیم یا غیر مستقیم به استفاده از مواد مخدر اشاره شده. بارها شده که از زبان خود خواننده ها یا موزیسین ها می شنویم که از مواد مخدر استفاده کرده اند.

از روزهای گذشته…

منشور اخلاقی مربیان موسیقی

منشور اخلاقی مربیان موسیقی

مرام نامه های یا منشور های اخلاقی اسنادی هستند که در آن اصولا اخلاقی یک نهاد یا گروه در آنها قید شده است. در این منشور اخلاقی محور هایی مانند اخلاق اجتماعی و اخلاق حرفه ای مورد توجه قرار گرفته و انتظاراتی که آن نهاد یا گروه از نظر رفتارهای اخلاقی از افراد دارد در آن ثبت می شود.
معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (III)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (III)

تسلط مختاری بر ردیف و دستگاه و گوشه‌های موسیقی ایرانی کاملا مشهود است. به‌ کارگیری تنوع ریتم، گاه در آثارش چنان است که پیش از او سابقه نداشته است. مانند پیش‌درآمد ماهور که برای اولین بار در وزن‌های مختلف می‌سازد و شاید به همین دلیل است‌ که صفوت او را در احساس ضرب بی‌همتا می‌داند.
متبسم: من فرزند گروه های پیشین هستم!

متبسم: من فرزند گروه های پیشین هستم!

اگر بخواهیم مقایسه ای بین گروه دستان و گروه های موجود در ایران داشته باشیم قطعا باید از نظر تفکر آهنگسازی و تاثیر آهنگساز این موضوع را بررسی کنیم. در همین راستا می توان دستان را با ارکستر سازهای ملی به سرپرستی فرامرز پایور مقایسه کرد و البته اینکه من جنس کارهای حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان را می پسندم و باید بگوییم که دستان فرزند این گروه ها است که در یک روند طولانی و با یک آنسامل کوچک تر حرکت کرده است؛ حال ممکن است از نظر صدادهی قابل مقایسه با یک گروه ۱۰ نفره نباشد اما از نظر تفکر آهنگسازی این گونه است.
کنسرتوی رموز

کنسرتوی رموز

کلارینت، تمی ساده و زیبا را، تنها با اجرای شش نت، می نوازد. بزودی، اولین تجربه به اوج رسیدن تم اول، با پیوستن بادی ها و زهی ها آغاز می گردد و در کوتاه زمانی، شنونده همراه با ارکستر، سرگردان درموج این موسیقی جابجا می گردد.
واکاوی نظری موسیقی امبینت (VII)

واکاوی نظری موسیقی امبینت (VII)

همچنین در ۲۰۱۳ در مصاحبه با گاردین مطالب قابل توجهی در مورد سینتی سایزر بیان کرد: «یکی از نکات مهم در مورد سینتی سایزر این است که بطور بدیع و بدون پشتوانه تاریخی وارد موسیقی شده است در حال که پیانو کل تاریخ موسیقی را با خود به همراه دارد. انواع طرح واره های فرهنگی که در سازهای سنتی وجود دارند به شما امر می کنند که کجا و در چه زمانی از آنها استفاده کنید ولی زمانی که شما سازی را اجرا می کنید که از هیچ زمینه و تاریخچه خاصی برخوردار نیست شما همه چیز را بر اساس نفس صدا طرح ریزی می کنید.
نقد تئوری «دودانگی» در مقام شناسی موسیقی ایرانی (II)

نقد تئوری «دودانگی» در مقام شناسی موسیقی ایرانی (II)

علینقی وزیری مطابق با تصورش از هم مرتبگی یا یکسان بودن نقش «شاهد» در مقام و «تونیک» در گام، با صدای شاهد شور گام را شروع می کند. اما این گام با مشکل متغیر بودنِ فاصله پنجم، (دمینانت یا نمایان) خواص یک گام دیاتونیکِ هفت صدایی را ندارد.
نگاهی به اپرای عاشورا (II)

نگاهی به اپرای عاشورا (II)

با ریتمی دو چهارم در دستگاه نوا با رنگ آمیزی شوخ طبعانه بادی چوبی ها آغاز شده و سپس صدای قهقه های پی در پی، شنونده را مطلع میکند که در دربار یزید هستیم… آری داستان از این پرده آغاز میشود…
قاسمی: یک خواننده خوب، لزوما” در کار کرموفق نیست

قاسمی: یک خواننده خوب، لزوما” در کار کرموفق نیست

یکسری آمدند و یکسری همانجا دارند کار میکنند، یکسری هم از شاگردان دانشگاه هستند که خودم آوردم. در واقع گروهی که الان هست میتوانیم بگوییم، دو سوم از دوستان قدیم قدیم هستند که از سال ۱۳۸۷ با ما بودند و یک سوم هم بچه دانشگاه هستند.
بنیادهای موسیقی (IV)

بنیادهای موسیقی (IV)

در این مرحله باید وارد مرحله گوش درونی شد که متشکل از مجاری نیم دایره ای و بخش حلزونی شکل می باشد، این دو بخش ،هر دو از مایعی انباشته هستند البته بخش مجاری نیم دایره ای تاثیری در حالت شنوایی ندارد اما وظیفه مهمتری همچون برقراری تعادل بدن را به عهده دارد.
فرجپوری: سلیقه موسیقایی تغییر پذیر است

فرجپوری: سلیقه موسیقایی تغییر پذیر است

آقای فرج پوری می خواهیم به زمان گذشته سری بزنیم و از گذشته به زمان حال برسیم، شما سال های قبل به عنوان آهنگ ساز اثری منتشر کردید به نام “نقش پندار” و اخرین اثر شما که به صورت گروه نوازی منتشر شده و در دسترس علاقه مندان قرار دارد “غوغای عشق بازان” است که همراه با گروه آوا و صدای استاد شجریان منتشر شده، سعید فرج پوری “غوغای عشق بازان” با سعید فرج پوری نقش پندار در طوی این سال ها چه تفاوت هایی پیدا کرده؟