نی و قابلیت های آن (VIII)

مينياتوري از استاد فرشچيان
مينياتوري از استاد فرشچيان
در قسمت های قبل به معرفی مختصر نی و تاریخچۀ آن و معرفی ساز های همخانوادۀ نی در موسیقی بومی و محلی مناطق مختلف ایران پرداختیم. در این قسمت به معرفی انواع نی و تفاوت ها و شباهت های آنها می پردازیم.

در موسیقی ایران از سه نوع نی استفاده می شود:

۱- نی کوتاه و نسبتا قطور، این نوع نی اصولا سازی است محلی و با آن معمولا آهنگ های محلی را اجرا می کنند. از نی کوتاه معمولا دو نوع صدا اخذ می شود:
الف) صدای بم که در آن نوازنده از صدای خود کمک می گیرد و حالتی دورگه و ناخالص دارد.
ب) صدای زیر که یک اکتاو با صدای بم اختلاف صوتی دارد و گاهی نوازنده دو صدا را با هم مخلوط می کند.

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی تالشی را با نی کوتاه

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی گیلکی را با نی کوتاه محلی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی محلی استاد علی حافظی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه لله وا

audio file بشنوید اجرایی را از ساز و آواز موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه
تصاویری از نی کوتاه محلی

این نوع نی معمولا دارای ۷ بند است و ۶ سوراخ که ۵ سوراخ در روی نی و یک سوراخ در پشت نی تعبیه شده است. طول نی حدودا بین ۳۰ تا ۳۳ سانتیمتر و قطر آن تقریبا ۲٫۵ سانتیمتر است.

این نوع نی در اکثر مناطق ایران وجود دارد.

برای نواختن این نی، نوازنده آن را در وسط لبها قراد می دهد و دهان را کمی باز می کند و در آن می دمد. صدای نی کوتاه زیر و بسیار درخشان است و وسعت هر یک از محدوده های بم و زیر ۶ نت می باشد و برخی از نوازندگان چیره دست قادرند صدای نیم پرده بالاتر را هم اجرا کنند.


مجسمۀ مشهور نی نواز در جوار 33 پل و زاینده رود (اصفهان)

۲- نی بلند، این ساز در قدیم به نای خرک معروف بوده است و صدای بسیار بم و گیرایی دارد. این نوع نی دارای ۵ سوراخ است که ۴ سوراخ روی ساز و یکی در پشت آن قرار دارد و ممکن است همیشه دارای ۷ بند نباشد. طول این ساز بین ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر است و قطر دهنۀ آن حدودا ۲٫۵ سانتیمتر می باشد.

در میان مردم برخی مناطق مختلف ایران این ساز موسوم به نی چوپانی است.


تصاویری از نی بلند

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی مقامی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی تنگستانی استان بوشهر را با نی چوپانی

برای نواختن نوازنده این ساز را در گوشۀ لب ها قرار داده و نغمات کوتاه و کم وسعت را اجرا می کند.

صدای این ساز دورگه است و گاهی صدای خود نوازنده هم با صدای ساز مخلوط می شود.

معمولا با آن قطعات موسیقی مقامی هم نواخته می شود، مقام هایی مانند دشتستانی، ماهور، بیات ترک و شوشتری. وسعت صدای این ساز ۶ نت (نغمه) است ولی نوازندگان چیره دست این ساز می توانند صدای هفتم را نیز بنوازند. این ساز بیشتر در مناطق جنوبی ایران و در قسمت هایی از شمال ایران مانند مازندران، خراسان شمالی و قبایل ترکمن، نواخته می شود.

۳- نی هفت بند، این ساز جزء ساز های ملی ایران محسوب می شود و در تمامی نقاط ایران رایج است. شکل ساختاری آن تقریبا ثابت است و تفاوت چندانی در آن دیده نمی شود. ۵ سوراخ روی ساز و یک سوراخ در طرف مقابل قرار گرفته و معمولا دست چپ در بالا و دست راست در پایین ساز قرار می گیرد.

نی هفت بند را با دندان می نوازند، البته برخی نوازندگان این ساز را با لب نیز می نوازند، به عبارتی شیوۀ قدیمی تر نوازندگی نی هفت بند با لب بوده و بعد ها شیوۀ نواختن با دندان توسط نایب اسدالله اصفهانی مرسوم شد، بنابر برخی روایات این شیوه (دندانی) در گذشته های دور نیز رایج بوده که بعد ها به فراموشی سپرده شده و شیوۀ لبی جایگزین آن شده و در زمان نایب اسدالله خان مجددا رایج شده است.

Audio File در این فیلم به محدودۀ صدا های اصلی نی در چند بخش توجه نمایید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در آواز دشتی را ببینید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در دستگاه سه گاه را ببینید.

در ادامۀ این مبحث به بررسی بیشتر ساختار و ویژگی های نی هفت بند می پردازیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

روش سوزوکی (قسمت چهل و هشتم)

هر انسانی مسئول خودش و وظایفش است این نگرش من نسبت به زندگی است و من از خود می‌خواهم و تمنا دارم که زندگی من در عشق و شادی طی بشود، در واقع هیچ کسی طالب بیچارگی و مورد نفرت قرار گرفتن نیست. کودکان نمونه‌های بارزی از پاکی هستند زیرا آنها سعی می‌کنند در پاکی و عشقی صاف و سرشار از وی زندگی کنند، من بدون کودکان قادر به زندگی نیستم اما بزرگترها را هم دوست دارم به آنها علاقه قلبی دارم و در نهایت آنها هم رفتنی هستند؛ انسانها باید به هم مهر بورزند و باعث تسلّای خاطر یکدیگر باشند و برای همدیگر باشند، این را موتسارت می‌آموزد و من هم بر این عقیده هستم.

منشور اخلاقی مربیان موسیقی

مرام نامه های یا منشور های اخلاقی اسنادی هستند که در آن اصولا اخلاقی یک نهاد یا گروه در آنها قید شده است. در این منشور اخلاقی محور هایی مانند اخلاق اجتماعی و اخلاق حرفه ای مورد توجه قرار گرفته و انتظاراتی که آن نهاد یا گروه از نظر رفتارهای اخلاقی از افراد دارد در آن ثبت می شود.

از روزهای گذشته…

بنی گودمن، پادشاه سوئینگ (I)

بنی گودمن، پادشاه سوئینگ (I)

بنجامین دیوید گودمن (Benjamin David Goodman) موسیقیدان آمریکایی جاز، نوازنده کلارینت، ملقب به “پادشاه سوئینگ”، “بنیانگذار کلارینت” و “استاد بزرگ”، در اواسط دهه ۱۹۳۰ گودمن یکی از مشهورترین گروههای موسیقی آمریکا را سرپرستی می کرد. کنسرت سال ۱۹۳۸ او در تالار کارنگی نیویورک توسط منتقد بروس ادر (Bruce Eder) چنین توصیف شد: “یکی از با اهمیت ترین و محبوب ترین کنسرتهای جاز در تاریخ این موسیقی”. گروه گودمن حرفه خود را با عنوان موسیقی سبک جاز آغاز نمودند، او همچنین گروههای زیادی را سرپرستی نمود. وی تا پایان عمرش به اجرای موسیقی ادامه داد و علاقه اش به موسیقی کلاسیک را نیز وسعت بخشید.
درباره تحولی جسورانه

درباره تحولی جسورانه

در خبرها خواندیم که قرار است دو ارکستر ملی و ارکستر سمفونیک تهران، ادغام شده و به یک ارکستر تبدیل شود. این اقدام جسورانه علی رهبری شاید سومین حرکت بزرگ او بعد از تشکیل دوباره ارکستر سمفونیک تهران و هفتگی کردن کنسرتهای ارکستر سمفونیک تهران است. بعضی از اهالی موسیقی و مخصوصا رهبر سابق ارکستر ملی فرهاد فخرالدینی،‌ به این اقدام اعتراض کردند. امروز به این مسئله می پردازیم که اگر واقعا رپرتواری که با ارکستر ملی اجرا می شده مربوط به ژانر موسیقی کلاسیک بوده است، چرا ادغام شدن این دو ارکستر موجب نگرانی شده است.
سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (II)

سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (II)

در همین دوره نگاه انتقادی او نسبت به نگاه مسلط زمانه یعنی نگاهی هویت خواه و بازگشت گرا ظاهر شد. از دید او بسیاری از آن دگرگونی‌ها دستاورد بی‌هنرانی بود که چیز دیگری برای ارائه نداشتند:
گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

حداقل کارکرد چنین جست و جویی آن خواهد بود که مخاطب اثر، چنانچه اهل اندیشه و تعمق باشد، به جای صدور یک حکم «خوب» یا «بد» کلی و غالبا ناکارآمد، جوانب متعدد را با احتیاط بسنجد و عرصه‌های مختلف یک اثر را از هم تفکیک کند. اما این حداقل، به یقین حداکثر فایده‌ی تلاش منتقد نیست. چنین جستجویی می‌تواند با کند و کاو در نکات مختلف اثر، پاره‌ای پرسش‌های عام فضای موسیقی را مشخص کند و با کاوش در فنون و شیوه‌های به کار گرفته شده در یک اثر خاص، محدودیت‌ها و امکانات این روش‌ها را بازنماید و در نهایت یک طرح عام و البته نسبی از موسیقی جامعه ارائه کند.» (ص ۱۴۵ و ۱۴۶)
ابن سینا : علم موسیقی دو بخش است، ترکیب نغمات و اوزان

ابن سینا : علم موسیقی دو بخش است، ترکیب نغمات و اوزان

حسین ابن سینا ابن عبدالله معروف به ابن سینا دانشمند، فیلسوف و پزشک بزرگ قرن چهار و پنجم هجری قمری از بزرگان و علمای موسیقیدان زمان خود بوده است.
شاهین مهاجری

شاهین مهاجری

متولد ۱۳۵۰ تهران لیسانس زمین شناسی٬ دانشگاه تهران٬ ۱۳۷۴ نوازنده و محقق تمبک٬ میکروتونالیست acousticsoftombak@gmail.com
پن فلوت (II)

پن فلوت (II)

شواهد وجود پن فلوت در اشعار اوید Ovid، شاعر یونان باستان و در میان تصاویر روی ظروف و مجسمه های سراسر اروپا دیده میشود. برای مثال در یک کولونی رومیان، سازی متشکل از ۷ نی که به شیوه دیاتونیک (وابسته به مقیاس کلید هشت آهنگى در هر اکتاو) کوک شده بود و همچنین شواهد مکتوبی از این ساز در چند کتابچه راهنما یافته شده است.
بوگی: ژانری که آرام و قرار ندارد (I)

بوگی: ژانری که آرام و قرار ندارد (I)

مقاله ای که می خوانید، نوشته ای است از سیمون رینولد (Simon Reynolds) نویسنده روزنامه گاردین که در اوایل سال گذشته به چاپ رسید است: واژه «بوگی»، در واقع، از پیانو نوازی به سبک بلوز گرفته شده است که در دهه سی قرن بیستم رایج بود. اما این واژه بیش تر در توصیف موسیقی راک جنوبی و صفحه های اوایل دهه هشتاد به کار می رود. وقتی که جلد “Delta Swamp Rock” را دیدم اولین چیزی که به فکرم رسید این بود که: «آیا نقشی که سیاهپوستان در موسیقی سول جز (Soul Jazz) ایفا می کنند به پایان رسیده است؟» انتشار مجموعه ای از موسیقی راک جنوب در اوایل دهه هفتاد، حرکتی بود که از لیبلی که برای انتشار گلچین های رگیِ “Dynamite!” و مجموعه های دلوکسی مانند “Can You Dig It? The Music and Politics of Black Action Films 1968-75” مشهور بود، انتظار نمی رفت.
انتخاب گیتار ۲- انواع گیتار الکتریک

انتخاب گیتار ۲- انواع گیتار الکتریک

در ادامه مطلب قبل که به بررسی انواع گیتار آکوستیک پرداختیم، در این مطلب قصد داریم در مورد انواع گیتار الکتریک، و انتخاب آن صحبت کنیم. همانگونه که قبلا گفته شد، در گیتارهای الکتریک، یک یا چند “پیکاپ” ارتعاش سیمها را به فرکانس صوتی تبدیل میکند و صوت حاصل توسط یک آمپلی فایر تقویت می شود.
«لحظه های بی زمان» (I)

«لحظه های بی زمان» (I)

«لحظه های بی زمان» نام آلبومی است که به تازگی منتشر شده است با دو نام آشنا و کم آشنا! منوچهر صهبایی رهبر و ابوایست با سابقه که در کارنامه خود ضبط چندین اثر سمفونیک ایرانی از ساخته های بزرگان رشته آهنگسازی ایران را دارد و دیگری روزبه تابنده، آهنگساز. اینکه چطور منوچهر صهبایی با حساسیت هایی که در مورد آهنگسازی دارد، تن به ضبط اثری از آهنگسازی جوان داده سئوالی است که در اولین لحظات شنیدن این آلبوم به پاسخ آن میرسیم.