نی و قابلیت های آن (VIII)

مينياتوري از استاد فرشچيان
مينياتوري از استاد فرشچيان
در قسمت های قبل به معرفی مختصر نی و تاریخچۀ آن و معرفی ساز های همخانوادۀ نی در موسیقی بومی و محلی مناطق مختلف ایران پرداختیم. در این قسمت به معرفی انواع نی و تفاوت ها و شباهت های آنها می پردازیم.

در موسیقی ایران از سه نوع نی استفاده می شود:

۱- نی کوتاه و نسبتا قطور، این نوع نی اصولا سازی است محلی و با آن معمولا آهنگ های محلی را اجرا می کنند. از نی کوتاه معمولا دو نوع صدا اخذ می شود:
الف) صدای بم که در آن نوازنده از صدای خود کمک می گیرد و حالتی دورگه و ناخالص دارد.
ب) صدای زیر که یک اکتاو با صدای بم اختلاف صوتی دارد و گاهی نوازنده دو صدا را با هم مخلوط می کند.

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی تالشی را با نی کوتاه

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی گیلکی را با نی کوتاه محلی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی محلی استاد علی حافظی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه لله وا

audio file بشنوید اجرایی را از ساز و آواز موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه
تصاویری از نی کوتاه محلی

این نوع نی معمولا دارای ۷ بند است و ۶ سوراخ که ۵ سوراخ در روی نی و یک سوراخ در پشت نی تعبیه شده است. طول نی حدودا بین ۳۰ تا ۳۳ سانتیمتر و قطر آن تقریبا ۲٫۵ سانتیمتر است.

این نوع نی در اکثر مناطق ایران وجود دارد.

برای نواختن این نی، نوازنده آن را در وسط لبها قراد می دهد و دهان را کمی باز می کند و در آن می دمد. صدای نی کوتاه زیر و بسیار درخشان است و وسعت هر یک از محدوده های بم و زیر ۶ نت می باشد و برخی از نوازندگان چیره دست قادرند صدای نیم پرده بالاتر را هم اجرا کنند.


مجسمۀ مشهور نی نواز در جوار 33 پل و زاینده رود (اصفهان)

۲- نی بلند، این ساز در قدیم به نای خرک معروف بوده است و صدای بسیار بم و گیرایی دارد. این نوع نی دارای ۵ سوراخ است که ۴ سوراخ روی ساز و یکی در پشت آن قرار دارد و ممکن است همیشه دارای ۷ بند نباشد. طول این ساز بین ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر است و قطر دهنۀ آن حدودا ۲٫۵ سانتیمتر می باشد.

در میان مردم برخی مناطق مختلف ایران این ساز موسوم به نی چوپانی است.


تصاویری از نی بلند

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی مقامی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی تنگستانی استان بوشهر را با نی چوپانی

برای نواختن نوازنده این ساز را در گوشۀ لب ها قرار داده و نغمات کوتاه و کم وسعت را اجرا می کند.

صدای این ساز دورگه است و گاهی صدای خود نوازنده هم با صدای ساز مخلوط می شود.

معمولا با آن قطعات موسیقی مقامی هم نواخته می شود، مقام هایی مانند دشتستانی، ماهور، بیات ترک و شوشتری. وسعت صدای این ساز ۶ نت (نغمه) است ولی نوازندگان چیره دست این ساز می توانند صدای هفتم را نیز بنوازند. این ساز بیشتر در مناطق جنوبی ایران و در قسمت هایی از شمال ایران مانند مازندران، خراسان شمالی و قبایل ترکمن، نواخته می شود.

۳- نی هفت بند، این ساز جزء ساز های ملی ایران محسوب می شود و در تمامی نقاط ایران رایج است. شکل ساختاری آن تقریبا ثابت است و تفاوت چندانی در آن دیده نمی شود. ۵ سوراخ روی ساز و یک سوراخ در طرف مقابل قرار گرفته و معمولا دست چپ در بالا و دست راست در پایین ساز قرار می گیرد.

نی هفت بند را با دندان می نوازند، البته برخی نوازندگان این ساز را با لب نیز می نوازند، به عبارتی شیوۀ قدیمی تر نوازندگی نی هفت بند با لب بوده و بعد ها شیوۀ نواختن با دندان توسط نایب اسدالله اصفهانی مرسوم شد، بنابر برخی روایات این شیوه (دندانی) در گذشته های دور نیز رایج بوده که بعد ها به فراموشی سپرده شده و شیوۀ لبی جایگزین آن شده و در زمان نایب اسدالله خان مجددا رایج شده است.

Audio File در این فیلم به محدودۀ صدا های اصلی نی در چند بخش توجه نمایید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در آواز دشتی را ببینید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در دستگاه سه گاه را ببینید.

در ادامۀ این مبحث به بررسی بیشتر ساختار و ویژگی های نی هفت بند می پردازیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

بسیاری از نوازندگان سازهای بادی‌برنجی دچار دردهای مختلفی هستند. آن‌ها از دردِ مچ، بازو، التهاب تاندون‌ها، مشکلات شانه، کشیدگی گردن و کمردرد و پشت درد مزمن رنج می‌برند. به این آسیب‌ها که ناشی از تکرار حرکات یکسان یا نشستن طولانی مدت در یک موقعیتِ ثابت یا هر دو مورد است، آسیب‌های استفادۀ مکرر می‌گویند و مسلماً بهترین رویکرد، پیشگیری از بروز چنین آسیب‌هایی است. نوازندگان سازهای بادی‌برنجی از بازوها به‌صورت مکرر در جلوی بدن استفاده می‌کنند. از این‌رو به مرور زمان، عضلات جلویی شانه و سینه قوی و عضلات پشتی شانه و پشت ضعیف می‌شوند. عضلات قوی کوتاه‌تر می‌شوند درحالی‌که عضلات ضعیف بلندتر می‌شوند. این عدم تعادل منجربه درد در ناحیۀ بازوها، شانه‌ها، قفسۀ سینه، گردن یا پشت می‌شود. اما راه حل ساده است: تمرینات کششی برای عضلات در جلوی بدن و تقویت عضلات در پشت بدن. پرورش عضلات این نواحی منجر به کمک به عضلاتی می‌شود که کشش‌ها را متحمل می‌شوند.

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (VI)

مسئلۀ بعدی دربارۀ نت‌کردن ردیف در آن عصر است که به قصد حفظ و نگهداری ردیف به‌عنوان یک میراث انجام شده است و بَعد آموزش. در حالی‌که الآن کاملاً برعکس است. با این‌همه وسایل ضبط و ثبت که امروزه در اختیار داریم مسئلۀ حفظ ردیف‌ها مطرح نیست؛ آموزش آن مطرح است که باید بیشتر به این بُعد توجه شود.

از روزهای گذشته…

نی و قابلیت های آن (I)

نی و قابلیت های آن (I)

در ادامۀ مباحث مقدماتی در مورد ساز های ایرانی تلاش می کنیم به تدریج، به بررسی سازهای ایرانی و قابلیت های آنها و نقاط قوت و ضعف آنها در تکنوازی و کارهای گروهی بپردازیم و در ادامه این مباحث به برخی طرح ها و ابتکاراتی که در راستای تکامل تدریجی این سازها و برطرف کردن نقاط ضعف اجرایی و ساختاری آنها صورت گرفته، می پردازیم.
«رقص دایره» با کر فلوت تهران به روی صحنه می رود

«رقص دایره» با کر فلوت تهران به روی صحنه می رود

بیست و دوم دی ماه در سی و دومین جشنواره موسیقی فجر، کر فلوت تهران به سرپرستی فیروزه نوایی در تالار رودکی تهران به اجرا خواهد پرداخت. در این کنسرت که همچون برنامه های گذشته این گروه، کر فلوت تهران توسط سعید تقدسی، رهبری خواهد شد، یک قطعه از حشمت سنجری به نام «رقص دایره» نیز به رپرتوار افزوده شده است که توسط امیرآهنگ، برای این آنسامبل تنظیم (آرانژمان) شده است.
خانه اپرای واشنگتن

خانه اپرای واشنگتن

خانه اپرای واشنگتن ساختمانی دو و نیم طبقه ای است که در منتها الیه غربی منطقه تجاری مرکز شهر به نام میزویل کنتاکی قرار دارد. دیوار دو طرف و دیوار پشتی ساختمان با آجر قرمز پوشیده شده اند در حالیکه نمای ساختمان با استفاده از آجر بژ رنگ ساخته و با آجر قرمز، سنگ و چدن تزئین شده است.
گفتگو با جاشوآ بل (II)

گفتگو با جاشوآ بل (II)

دوست قدیمی دیگر کریس بوتی نوازنده ترومپت است، ما با هم در دانشگاه ایندیانا تحصیل می کردیم. نزدیک به ۲۵ سال است که او را می شناسم و همیشه می خواستیم کاری را با هم انجام دهیم اما هیچ گاه شانس آن را نیافتیم. این آلبوم شانس ما بود و قطعه “پروگی عاشق تو هستم” (I Loves You Porgy) را در این آلبوم به همراه هم اجرا کردیم. خواننده فوق العاده توانا و با استعداد خانم کریستین چنوویث که سالها پیش دوست دختر خود من نیز بود بار دیگر آهنگ “ولنتاین مضحک من” (My Funny Valentine) را با هم در این آلبوم اجرا کردیم. زمانی که گروه تکمیل شده بود شنیدم که رجینا اسپکتور نیز تمایل دارد در این آلبوم حضور یابد. او خواننده فوق العاده موسیقی فولکلور است بنابراین به سرعت به چند اثر از او گوش دادم و قطعه ای را برای او آماده کردم. کار سختی بود اما در انتها از قطعه های محبوبم شد.
همراه با سلطان بلوز در ۸۰ سالگی

همراه با سلطان بلوز در ۸۰ سالگی

بی.بی کینگ (B.B. King)، اسطوره بلوز همچنان در تور است و ساعتهای فراغت خود را در اتوبوس مجهز بسیار بزرگ خود به بازی تخته نرد و دومینو در کامپیوتر میگذراند.
«لحظه های بی زمان» (III)

«لحظه های بی زمان» (III)

ما قبل از صحبت با آقای صهبایی یک قطعه از این کار را با ارکستر هنگام در شیراز ضبط کرده بودیم. تلاش داشتیم که کل کار را یک بار دیگر با ارکستری دیگر در تهران ضبط کنیم. اما با توجه به فشردگی برنامه های آنها، ضبط ما به تعویق می افتاد و من احساس کردم که فرصت کافی برای تمرکز بر این کار را ندارند. تصمیم گرفتیم که با استخدام نوازنده های مستقل کار را اجرا کنیم و از فردی واجد صلاحیت برای رهبری کار دعوت کنیم. بر اساس آشنایی و شناختی که از استاد صهبایی داشتم، از ایشان برای کار دعوت کردیم. آقای صهبایی هم بعد از چند روز مطالعه پارتیتور ها، قبول کردند که کار را اجرا کنند.
اهمیت شنیدن

اهمیت شنیدن

هنگامی که به وضعیت موجود بسیاری ازهنرجویان نوازندگی نگاهی می کنیم متاسفانه ضعف شدید درشناخت و شنیدن آثار تصنیف شده مصنفان برای ساز مورد علاقه شان را شاهد هستیم. زمانی که هنرجویی در شناخت آثار ساز تخصصی خود ناتوان است، تکلیف شنیدن آثار موسیقایی سایر سازها و قطعات گروهی و… نیز ناگفته پیداست.
آیا از ابر اَبَر کنسرت ها باز هم باران خواهد بارید؟

آیا از ابر اَبَر کنسرت ها باز هم باران خواهد بارید؟

در کورسوی ناباوری های قریب به یک دهه اجاق کوری در صحنه های موسیقی مندان اَبَر مرد ! ناگهان هیزم آتش چهارشنبه سوری به هر زوری در گرفت و همه از آن پریدند به یک صدا و یک تصنیف که : مردی من از تو زردی تو از من…
موسیقی بلوز – قسمت ششم

موسیقی بلوز – قسمت ششم

مضامین ترانه های بلوز برگرفته از واقعیات زندگی بود: کار(در مزارع و اردوگاهها و کارخانه ها)، گرسنگی، بی خانمانی ، فقر، خشونت ، تنهایی ، حسرت ، زن ، عشق ، بی وفایی ، سفر، مرگ، تبعیض و بی عدالتی.
برنامه های ۲۸ و ۳۱ خرداد در فرهنگسرای ارسباران

برنامه های ۲۸ و ۳۱ خرداد در فرهنگسرای ارسباران

فرهنگسرای ارسباران در تاریخ ۲۸ و ۳۱ خرداد، دو نشست انتقادی را برگزار می کند که اولی با عنوان “نگاهبان شعله یا پاسدار خاکستر؟” به سخنرانی محمدجمال سماواتی، موسیقیدان و منتقد موسیقی و دیگری، هفتمین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتمان ضرب اصول» با موضوع «نقد و بررسی عملکرد دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی» است.