نی و قابلیت های آن (VIII)

مينياتوري از استاد فرشچيان
مينياتوري از استاد فرشچيان
در قسمت های قبل به معرفی مختصر نی و تاریخچۀ آن و معرفی ساز های همخانوادۀ نی در موسیقی بومی و محلی مناطق مختلف ایران پرداختیم. در این قسمت به معرفی انواع نی و تفاوت ها و شباهت های آنها می پردازیم.

در موسیقی ایران از سه نوع نی استفاده می شود:

۱- نی کوتاه و نسبتا قطور، این نوع نی اصولا سازی است محلی و با آن معمولا آهنگ های محلی را اجرا می کنند. از نی کوتاه معمولا دو نوع صدا اخذ می شود:
الف) صدای بم که در آن نوازنده از صدای خود کمک می گیرد و حالتی دورگه و ناخالص دارد.
ب) صدای زیر که یک اکتاو با صدای بم اختلاف صوتی دارد و گاهی نوازنده دو صدا را با هم مخلوط می کند.

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی تالشی را با نی کوتاه

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی گیلکی را با نی کوتاه محلی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی محلی استاد علی حافظی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه لله وا

audio file بشنوید اجرایی را از ساز و آواز موسیقی محلی مازندرانی را با نی کوتاه
تصاویری از نی کوتاه محلی

این نوع نی معمولا دارای ۷ بند است و ۶ سوراخ که ۵ سوراخ در روی نی و یک سوراخ در پشت نی تعبیه شده است. طول نی حدودا بین ۳۰ تا ۳۳ سانتیمتر و قطر آن تقریبا ۲٫۵ سانتیمتر است.

این نوع نی در اکثر مناطق ایران وجود دارد.

برای نواختن این نی، نوازنده آن را در وسط لبها قراد می دهد و دهان را کمی باز می کند و در آن می دمد. صدای نی کوتاه زیر و بسیار درخشان است و وسعت هر یک از محدوده های بم و زیر ۶ نت می باشد و برخی از نوازندگان چیره دست قادرند صدای نیم پرده بالاتر را هم اجرا کنند.


مجسمۀ مشهور نی نواز در جوار 33 پل و زاینده رود (اصفهان)

۲- نی بلند، این ساز در قدیم به نای خرک معروف بوده است و صدای بسیار بم و گیرایی دارد. این نوع نی دارای ۵ سوراخ است که ۴ سوراخ روی ساز و یکی در پشت آن قرار دارد و ممکن است همیشه دارای ۷ بند نباشد. طول این ساز بین ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر است و قطر دهنۀ آن حدودا ۲٫۵ سانتیمتر می باشد.

در میان مردم برخی مناطق مختلف ایران این ساز موسوم به نی چوپانی است.


تصاویری از نی بلند

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی مقامی بختیاری را با نی چوپانی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی تنگستانی استان بوشهر را با نی چوپانی

برای نواختن نوازنده این ساز را در گوشۀ لب ها قرار داده و نغمات کوتاه و کم وسعت را اجرا می کند.

صدای این ساز دورگه است و گاهی صدای خود نوازنده هم با صدای ساز مخلوط می شود.

معمولا با آن قطعات موسیقی مقامی هم نواخته می شود، مقام هایی مانند دشتستانی، ماهور، بیات ترک و شوشتری. وسعت صدای این ساز ۶ نت (نغمه) است ولی نوازندگان چیره دست این ساز می توانند صدای هفتم را نیز بنوازند. این ساز بیشتر در مناطق جنوبی ایران و در قسمت هایی از شمال ایران مانند مازندران، خراسان شمالی و قبایل ترکمن، نواخته می شود.

۳- نی هفت بند، این ساز جزء ساز های ملی ایران محسوب می شود و در تمامی نقاط ایران رایج است. شکل ساختاری آن تقریبا ثابت است و تفاوت چندانی در آن دیده نمی شود. ۵ سوراخ روی ساز و یک سوراخ در طرف مقابل قرار گرفته و معمولا دست چپ در بالا و دست راست در پایین ساز قرار می گیرد.

نی هفت بند را با دندان می نوازند، البته برخی نوازندگان این ساز را با لب نیز می نوازند، به عبارتی شیوۀ قدیمی تر نوازندگی نی هفت بند با لب بوده و بعد ها شیوۀ نواختن با دندان توسط نایب اسدالله اصفهانی مرسوم شد، بنابر برخی روایات این شیوه (دندانی) در گذشته های دور نیز رایج بوده که بعد ها به فراموشی سپرده شده و شیوۀ لبی جایگزین آن شده و در زمان نایب اسدالله خان مجددا رایج شده است.

Audio File در این فیلم به محدودۀ صدا های اصلی نی در چند بخش توجه نمایید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در آواز دشتی را ببینید.

Audio File نمونه ای از نوازندگی با نی هفت بند در دستگاه سه گاه را ببینید.

در ادامۀ این مبحث به بررسی بیشتر ساختار و ویژگی های نی هفت بند می پردازیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مرور آلبوم «باغ بی برگی»

زبان اصالت برای مدرنیست‌ها یا آهنگسازان «موسیقی معاصر» ما معادل منطق زبانی است. عمدتاً گنجینه‌ی از پیش موجود دستگاهی را می‌کاوند تا بخشی از منطقش را در بستری آشنازدایی‌شده به‌کارگیرند و موسیقی به‌راستی پیشرو بیافرینند. برای بعضی (که بیشتر در خارج از ایران کار و زندگی می‌کنند) همین برداشت ماده‌ی اولیه کافی است. ماده‌ای که برداشته‌اند یا منطقی که ترکیب کرده‌اند به‌قدر کافی ناآشنا هست که «مدرن» بنماید. اما برخی دیگر از این پله فراتر می‌روند. درک و جذب منطق زبانی و توان تکلم با آن ولو با کلماتی که از آنِ همان زبان نیست، هدفشان می‌شود (گرچه گاه ناخودآگاه). آنها در پی چیرگی نوآورانه بر منطق کهن و تصعید آن به جهانی نو هستند.

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XIII)

به همین ترتیب مثال های زیر را مشاهده کنید و سعی کنید جملات تاثیر گرفته از ردیف را مقایسه کنید. قطعۀ «پیش درآمد نغمه» در دستگاه چهارگاه و گوشۀ زنگ شتر از ردیف میرزا عبدالله.

از روزهای گذشته…

اصول نوازندگی ویولن (VII)

اصول نوازندگی ویولن (VII)

۳/۱/۳/۴ : با توجه به بزرگی فاصله طولی و دور بودن نامتعارف انگشتان اول و چهارم، انگشت اول می تواند در هنگام اجرای دوبل های فاصله نهم و دهم ، به شکل شکسته در ناحیه ناکل در آید و نکته اشاره شده مربوط به شیوه نشستن انگشت اول در بند شماره ۵/۲/۱/۳ مبنی بر هم امتدادی بند اول این انگشت در پشت دست، با امتداد ساعد و دست چپ برقرار نیست.
شریفیان: آوانگاردها جایگاه اجتماعی ندارند

شریفیان: آوانگاردها جایگاه اجتماعی ندارند

در دهه ۸۰ و ۹۰ دیگر سردمداران این سبکها از جمله پندرسکی، نونو، بولز، بریو و … دیگر روش گذشته شان را تقریبا کنار گذاشتند و به جایی رسیدند که انگار این تجربه هم، حرکتی بود که در این مقطع تمام شد و می بینیم که خیلی از اینها می روند و به سیستم های تنال مدرنتری که کار کردند و امروز هم کار می کنند؛ خیلی از اینها برگشته اند به سیستم های سوپر رومانتیک، مثل بعضی از کارهای متاخر پندرسکی که بعضی هایش را که گوش می کنیم می بینیم خصوصیات رومانتیک و تونال آن خیلی بیشتر از موسیقی قرن نوزدهم است!
فاصله های معکوس

فاصله های معکوس

یکی از توانایی هایی که هر موسیقیدان باید داشته باشد آن است که بتواند خیلی راحت و بدون فکر یک فاصله را معکوس کند. معکوس کردن یک فاصله به این معنی است که نت پایینی را به اندازه یک اکتاو بالا ببریم یا برعکس نت بالایی را یک اکتاو پایین بیاریم.
بوگی ووگی (III)

بوگی ووگی (III)

از اولین نمونه های ضبط شده بوگی ووگی ناب، که به محبوبیت فراوانی دست یافتند، می توان به Honky Tonk Train Blues اثر مید لاکس لوییس اشاره کرد که در سال ۱۹۳۰ منتشر شد و دیگری Pinetop’s Boogie Woogie اثر پاین تاپ اسمیت (Pinetop Smith) که در سال ۱۹۲۹ به بازار عرضه شد.
گوستاوو دودامِل، چهره کاریزماتیکِ  اِل سیتما

گوستاوو دودامِل، چهره کاریزماتیکِ اِل سیتما

چهره کاریزماتیکِ اِل سیتما، گوستاوو دودامِل (Gustavo Dudamel) نام دارد. ستاره ای واقعی در کشورش (هر چند او این اصطلاح را نمی پسندد در حالی که از محبوبیت بسیار زیادی برخوردار است)، این رهبر ارکستر در سال ۱۹۸۱ متولد شده است و امروزه جز یکی از موسیقی دان های برجسته کلاسیک به شمار می رود.
کریمی: کتاب هایم را ناشر بتهوون منتشر کرده است

کریمی: کتاب هایم را ناشر بتهوون منتشر کرده است

اگر موزیک کینزولوژی را بخواهم ترجمه کنم، می شود: روان کردن بلوک های درونی و روان کردن اضطراب هایی که ما موزیسین ها اغلب روی صحنه داریم؛خوشبختانه نه تنها در وین، بله من در آلمان و بلکه در تایلند، در دانشگاه «ماهیدول» این رشته را من درس داده ام و درس می دهم؛ یک مطلبی است که برای همه جالب است. برای همه این درس لازم است و استرس را همه ما روی صحنه داریم.
موسیقی تجربی؛ آن گیاه ناشناخته (II)

موسیقی تجربی؛ آن گیاه ناشناخته (II)

درست به همین دلیل است که کیج خطاب به «انجمن ملی معلمان موسیقی (آمریکا)» در ۱۹۵۷ می‌گوید: «قبلا، هر گاه کسی می‌گفت موسیقی‌ای که من ارائه می‌کنم تجربی است، مخالفت می‌کردم.» (*) (**) اضافه کردن صفت تجربی (با این معنی) برای فرهنگی که مفهوم کار هنری را با اندیشیدن بسیار نزدیک می‌داند بار مثبتی نداشته است. در این دوره وقتی کیج به روند آهنگسازی خودش فکر می‌کرد به نظرش می‌رسید که کار او چندان تجربی‌تر از یک نقاش که پیش از کشیدن تابلوی اصلی چندین طرح می‌زند نیست. از نظر او همه‌ی تجربه‌ها مربوط به قبل از تمام شدن اثر بود.
دوسکو گویکویچ به زبان خودش (II)

دوسکو گویکویچ به زبان خودش (II)

جوتا هیپ (Jutta Hipp) نوازنده پیانو، گروهش را به آلمان برد برای چند روز اجرا، یکی از اعضای ترومپت نواز گروه از من پرسید: “چرا به فرانکفورت نمی آیید؟ من قصد دارم در آنجا یک کلوپ جاز باز کنم.” او مرا دعوت کرد و رفتم و تا یازده سال به یوگوسلاوی باز نگشتم، تا آنکه به همراه گروه وودی هرمن در سال ۱۹۶۶ بعد از سفرمان به آفریقا و بعد آمریکا، به یوگوسلاوی رفتیم. فکر می کنم ما اجراهایمان را در قاهره به پاریس و از آنجا به بلگراد ادامه دادیم، پس از آن در بوداپست، بوخارست، لندن و در بازگشت به نیویورک رسیدیم.
کیوکو تاکزاوا، ویولونیست ژاپنی

کیوکو تاکزاوا، ویولونیست ژاپنی

خانم کیوکو تاکزاوا (Kyoko Takezawa) ویلنیست مشهور متولد ژاپن می باشد. وی با کمپانی های BMG و RCA ضبط کرده است. خانم کیوکو در ۳ سالگی آغاز به یادگیری ویلن نمود و در ۷ سالگی به آمریکا، کانادا و سوئیس به عنوان عضوی از انجمن شیوه سوزوکی سفر کرد. در سال ۱۹۸۲ در رقابت پنجاهمین سالگرد موسیقی ژاپن مقام اول را کسب نمود و در ۱۷ سالگی برای تحصیل در محضر خانم دوروتی دیلی (Dorothy DeLay) به مدرسه موسیقی آسپن وارد شد که یادگیری از این استاد را تا فارغ التحصیل شدن از مدرسه جولیارد در سال ۱۹۸۹ ادامه داد.
نوربخش: آموزش را امری انعطاف پذیر میدانم

نوربخش: آموزش را امری انعطاف پذیر میدانم

به نظر من برای رسیدن به موفقیت در زمینه آموزش نوازندگی ویولون و یا هر ساز دیگری ما نیازمند به یک نوع نگاه انسانی به این مسئله هستیم؛ هر فرد مجموعه ای است از یک سری قابلیتها و استعدادها و توانایی ها و در عین حال کاستی ها و ضعفها و مشکلات. طبیعی است، وقتی که فردی در سیستم آموزشی خاصی مشغول میشود، استادش باید در همان ابتدا با دقت مسائل آن فرد را مورد بررسی قرار داده و توانایی ها و ضعفهای آن فرد را از همان مراحل ابتدایی آموزش شروع به شناختن کند تا بفهمد این فرد چه نوع توانایی ها و چه نوع مشکلاتی دارد. هر فردی توانایی ها و مشکلاتش با افراد دیگر متفاوت است و هر فرد یک نمونه خاص است و در زمینه آموزش نمیشود ما بیاییم و همه افراد را مثل هم ببینیم.