چند درخشش در میان انبوه ابتذال (I)

نوشته ای که پیش رو دارید در ۳۱ شهریور ۱۳۴۷ در شماره ۴۰ مجله «نگین» به قلم محمود خوشنام به انتشار رسیده که به بررسی برنامه های جشن هنر شیراز می پردازد. این نوشته یکی از مهمترین نقدهایی بوده که به این جشنواره بین المللی وارد شده است. بخشی از این مقاله را می خوانیم.

بررسی برنامه های جشن هنر شیراز: جشنواره یا بازار مکاره؟! چند درخشش در میان انبوه ابتذال
برنامه‌های موسیقی «اصیل» ایرانی:
بطور کلی میتوان گفت که سطح برنامه‌های‌ موسیقی «اصیل» ایرانی که – در «بروشور» ها تاکید فراوانی بر روی صفت «اصیل» شده تا بدانجا که خود این صفت، اصالت خود را از دست‌ داده است!-در مجموع، در خور یک فستیوال‌ گویا بین‌المللی نبود. با شنیدن برخی از این‌ برنامه‌ها آدمیزاد انگشت حیرت به دندان میگزید. روشن نیست که کدام کارشناس موسیقی اینگونه‌ برنامه‌ها را پسندیده و اجازه دخولشان را در جشنواره، آنهم با عنوان ظاهر فریب «اصیل» صادر کرده است.

کار تک‌نوازانی نظیر جلیل شهناز، کسانی، پایور، تهرانی در میان انبوه مبتذلات، درخششی ستایش‌انگیز داشت.

«شهناز» به اعتقاد من یکی از برجسته‌ترین‌ نوازندگان موسیقی سنتی ایران است. وی به خوبی‌ قادر است که احساس خالص و لطیف خود را از راه تکنیکی درخشان و درخور کیفیت موسیقی‌ ایران بازگو کند. قدرت «امپرو ویزاسیون» (بداهه نوازی) وی از طریق بافت‌های بسیار ظریف و عارفانه‌ی ملودی‌ها بخوبی متجلی‌ میشود.

موسیقی‌شناسان بیگانه چون «دانیلو»، «اشتوکن اشمیت» و «تران وان که» به سختی‌ مجذوب «تار» شهناز شده بودند و برنامه‌ وی را از میان برنامه‌هائی که دیده بودند، «بهترین» عنوان کردند.

«پایور» و «تهرانی» را نیز باید در زمره‌ی‌ برجسته‌ترین نوازندگان ایران به شمار آورد. سنتور پایور از نظر تکنیک و ایجاد ملودی‌های متنوع‌ در محدوده‌ی ردیف‌های سنتی و واقعا اصیل‌ بسیار چشم‌گیر است. «تهرانی»، شاید تنها تنبک‌ نواز برجسته‌ی موسیقی ایران باشد. تسلط وی در ایجاد ریتم‌های گوناگون و تلفیق ماهرانه‌ی‌ آنها قابل تحسین است، به خصوص باید از کوشش‌ توفیق‌آمیز وی در راه همگون ساختن ریتم‌ها با حالات ملودی‌ها نام برد. تهرانی با ایجاد تنوع در ریتم‌های موسیقی سنتی ما و نیز ایجاد تسلسل منطقی در میان آنها به ملودی‌ها تحرک‌ فراوان می‌بخشد.

پس از اینان میتوان از چند تک‌نواز خوب‌ دیگر که در جشنواره شرکت جسته بودند نام برد. «ملک» در مجموع خوب مینوازد و تکنیکی مناسب‌ دارد ولی گرفتار نوعی شتاب و هیجان غیر منطقی‌ است. جمله‌های بلند، بی‌انتها و پر پیچ و خم، ملودی‌های ملک را به نوعی «بحر طویل» تبدیل‌ میکند که این با کاراکتر آرام و روان موسیقی‌ سنتی ما سازگار نیست.

نیز آن شکستن عمدی‌ یا سهوی مضراب و مضرابی یدکی از جیب‌ درآوردن، در اندیشه‌ی من کاری شایسته یک‌ هنرمند نیست. «فرهنگ شریف» تارنواز پرقریحه‌ای است. لطیف و پراحساس می‌نوازد. کار بیشتر و شناخت عمیق‌تر موسیقی ایران، میتواند در آینده از وی تک‌نوازی برجسته و طراز اول بیافریند.

کمانچه‌ی «بهاری» آنگونه که باید به دل‌ ننشست، همانگونه که تار استاد «علی اکبر شهنازی»؛ باید دانست که «تکنیسین» اصوات بودن از هنرمند بودن جدا است. جوهر اصلی موسیقی سنتی‌ ما از طریق احساس هنری و عارفانه‌ی نوازنده‌ متجلی تواند شد.

حال این احساس هنری چگونه بوجود می آید، مسئله‌ای است مهم و قابل بحث ولی بیرون از مناسبت این مقال.

یک دیدگاه

  • سعيد يعقوبيان
    ارسال شده در اردیبهشت ۸, ۱۳۹۲ در ۱۲:۰۷ ب.ظ

    خیلی جالب بود:)

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

سازهای انتقالی

سازهای انتقالی

در مباحث گذشته راجع به کوک سازها و مبانی فیزیکی آنها صحبت کردیم و مشخص شد که برای سادگی و یکسان سازی کوک انواع سازها، استانداردی برای فرکانس هر نت تهیه شده است که در این حالت اولین نت لا پایین تر از دو وسط در پیانو، فرکانس ۴۴۰ هرتز را اختیار می کند. این کوک به کوک کنسرت یا Concert Pitch معروف است و تمامی سازها هنگامی که گروه نوازی می کنند باید آنرا رعایت کنند.
هنر شنیدن (II)

هنر شنیدن (II)

هر اثر موسیقی بتهوون با زبانی خاص در حول یک نقطه اوج شکل گرفته است. این نقطه اوج در مرکز دایره ای قرار دارد که دیگر آنات اثر موسیقی اش می خواهند با آن دم اوج رابطه برقرار سازند.
گفتگوی من و خودم در آینه (II)

گفتگوی من و خودم در آینه (II)

به نظرم این نوع موسیقی یک جلوه‌ی جهان چند فرهنگی را به نمایش می‌گذارد و و آن نوعش را که من اشاره می‌کنم نمایشی از کنار هم نشستن موسیقی‌دانان چند فرهنگ مختلف است. آنها می‌خواستند همنوازی کنند پس مجبور شدند از بعضی پیچیدگی‌های زبانشان صرف‌نظر کنند، مانند من که بخواهم برای جمعی که فارسی اندکی می‌دانند حرف بزنم یا بنویسم. مطمئنا نخستین کلماتم این نخواهد بود: «منت خدای را عزوجل».
گفتگو با دبیر جایزه بین المللی پیانوی باربد

گفتگو با دبیر جایزه بین المللی پیانوی باربد

“جایزه بین المللی پیانوی باربد” نخستین جایزه بین المللی خصوصی ایران در حوزه موسیقی است که فراخوان آن بیستم مردادماه منتشر شد و مرحله نهایی آن ۲۲ تا ۲۴ دیماه امسال در شیراز برگزار خواهد شد. محسن خباز، مدیر اجرایی این مسابقه، استقبال از آن را چشمگیر توصیف کرد و افزود: “در میان کسانی که برای دریافت اطلاعات تکمیلی با دبیرخانه جایزه باربد تماس گرفته اند، اشتیاق و پیگیری داوطلبان شهرهای دوردستی همچون گنبدکاووس، گرگان، بوشهر، گچساران و… که به طور معمول سهم اندکی در جشنواره ها دارند، در خور توجه است.” خباز گفت: “با رایزنی ها و تلاش های بی وقفه لیلا رمضان، پیانیست بین المللی کشورمان که به عنوان مدیرهنری جایزه پیانوی باربد در کنار ماست، توانستیم علاوه بر ۱۰ روز مسترکلاس فرانسه برای دو برنده نهایی این مسابقه، برای آنها اجرای زنده کنسرت، همزمان با حضورشان در فرانسه را نیز تدارک ببینیم که اطلاعات تکمیلی آن به زودی روی سایت رسمی جایزه پیانوی باربد www.barbadpianoprize.com اعلام خواهد شد.”
ریچارد اشتراوس (II)

ریچارد اشتراوس (II)

در پایان قرن نوزدهم اشتراوس دیگر بار به اپرا جلب شد. گونترام (Guntram) در سال ۱۸۹۴ و فئورسنوت (Feuersnot) در سال ۱۹۰۱ را که از نظر منتقدان بسیار مورد ایراد قرار گرفت، ساخت. اگرچه در سال ۱۹۰۵ اپرای “سالمون” را بر اساس نمایشنامه ای از اسکار واید نوشت و عکس العملها نسبت به آن بسیار شدید بود، با اینحال اولین اجرای آن با ۳۸ خواننده، موفقیت فراوانی کسب کرد. زمانی که این اپرا در متروپولیتن نیویورک اجرا شد، آنچنان فریاد و خشم تماشاگران بلند شده بود که پس از آن شب، اجراهای دیگر متوقف شد!
قاسمی: بدون نقص وجود ندارد!

قاسمی: بدون نقص وجود ندارد!

من گفتم باید ادبیات کرال داشته باشیم، در همین ارمنستان همسایه خودمان، کومیتاس تمام قطعات محلی را نه تنها جمع آوری کرده؛ خوب ما خیلی ها را داشته ایم که زحمت کشیدند و جمع آوری کردند- بلکه این قطعات را چهار صدایی برای کر، نوشته است. البته در موسیقی ما چون بحث مقام ها و ربع پرده ها وجود دارد و در مورد هارمونی بحث هست که اصلا موسیقی ایرانی باید هارمونیزه بشود یا نشود ولی قطعا کسانی هستند که می توانند این کار را بکنند.
موسیقی درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی

موسیقی درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی

بنابر تحقیقات جدید، موسیقی درمانی میتواند بعضی از علایم اسکیزوفرنی را تخفیف داده و بهبود دهد. این پژوهش که در مجله روانپزشکی British Journal of Psychiatry منتشر شده است، اولین موردی است که در آن موسیقی درمانی برای افرادی که دچار اسکیزوفرنی حاد هستند به کار گرفته شده است و توسط محققینی از کالج سلطنتی لندن و درمانگرانی از مرکز سلامت روانی North West London رهبری و اداره میشود.
نمایان ساختن ارزش موسیقی بی‌کلام

نمایان ساختن ارزش موسیقی بی‌کلام

پژمان اکبرزاده، شنبه شب، سی اوت ٢٠٠٨ در دانشگاه کُلن رسیتالی برای اجرای موسیقی ایرانی با پیانو داشت. برنامه‌ای که در آن آثاری از هنرمندان معاصر ایران برای پیانو بازسازی شده بودند. این دومین برنامه‌ی پژمان اکبرزاده برای شناساندن روایت پیانویی از موسیقی ایران در اروپاست که در ماه‌های آینده در دیگر شهرهای آلمان و بلژیک نیز تکرار خواهد شد. محمود خوشنام که در رسیتال کلن حضور داشته نقدی درباره آن نگاشته است.
محمد رضا درویشی و کلیدر (VI)

محمد رضا درویشی و کلیدر (VI)

در انتها ذکر چند نکتۀ تکراری در مورد اجرای مشترک هنرمندان حسین علیزاده و محمدرضا درویشی ضروری به نظر می رسد. شاید یکی از مهمترین نکاتی که نظر خیلی از مخاطبان را به خود جلب کرد ، دعوت از ارکستر زهی ناسیونال اوکراین بود و اینکه آیا این ارکستر توانست از پس اجرای مناسب این آثار برآید؟
کمپانی آر سی ای (I)

کمپانی آر سی ای (I)

RCA Records یکی از پرچمداران مارک Sony BMG Music Entertainment است. RCA Records در سال ۱۹۰۱ به عنوان Victor Talking Machine Company بوجود آمد و RCA مخفف Radio Corporation of America است که میتوان آنرا مادر شرکت BMG دانست.