شماره‌ی پنجم مهرگانی منتشر شد

شماره‌ی پنجم مهرگانی (پاییز و زمستان ۱۳۹۱) منتشر شد.
از روز شنبه ۱۴ اردیبهشت ماه امسال پنجمین شماره‌ی دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی (پاییز و زمستان ۱۳۹۱) که در زمینه‌ی مطالعات تاریخی و تجزیه و تحلیل موسیقی فعالیت می‌کند، منتشر شده و در وبگاه این نشریه قابل دسترسی است. در این شماره یاران مهرگانی پس از سخن نخست، یادداشتی با عنوان «در بزرگداشت دیگرگونه اندیشیدن؛ برای “کتاب فصل مقام موسیقایی”، برپادارندگان و نویسندگانش» آورده و نسبت به خبر دگرگونی در آن کتاب ابراز نظر کرده‌اند. پس از این دو یادداشت خوانندگان می‌توانند به ترتیب پنج مقاله‌ی پژوهشی «تجزیه و تحلیل موسیقی ایرانی؛ بررسی برخی چالش‌ها، گردآوری امکانات یک مدل» نوشته‌ی آروین صداقت‌کیش، « سازهای خودصدای ملودیک در تاریخ موسیقی ایران» نوشته‌ی نرگس ذاکرجعفری، «چارچوب‌های یک بستر نظری برای تجزیه و تحلیل رایانه‌ای موسیقی دستگاهی و آزمایش درستی آن» نوشته‌ی مرجان خیراللهی، «نقد تکوینی شیوا با رویکردی بینامتنی به آثار عباس خوشدل» نوشته‌ی پویا سرایی و «تجزیه و تحلیل “قطعه‌ای در ماهور” ساخته‌ی “فرامرز پایور” بر اساس ملودی‌هایی از “احمد عبادی”» نوشته‌ی سجاد پورقناد را بخوانند.

در آستانه‌ی سومین سال بنیاد مهرگانی دگرگونی‌هایی نیز رخ داده یا در راه است که یاران مهرگانی در قالب «سخن نخست» بدین گونه به آن اشاره کرده‌اند:
زبان، این امکان بی مانند پیوند اندیشه‌ها، آنچه بی‌آن حتا به سختی می‌توان اندیشدن را در خیال آورد، به آسانی می‌تواند به سد استوار در مقابل انتقال همان اندیشه‌ها نیز تبدیل شود. هنگامی که زبان یکدیگر را نمی‌دانیم گفت و گو ناممکن می‌شود و این در راه کار دانشورانه مانعی بزرگ است. در طول تاریخ تا امروز موثرترین راه حل برای این مشکل، یافتن یک زبان مشترک علمی بوده است تا دانشوران بتوانند فارغ از تفاوت زبان‌های محلی‌شان اندیشه‌ی خویش را بر بال واژگان آن به دیگران برسانند. اگر چه همه‌گیر شدن یک زبان با عنوان زبان علمی دنیا (یا در قدیم منطقه‌ای از آن)، تابعی از مسایل درهم تنیده‌ای مانند میزان تولید علمِ گویش‌وران، قدرت و اعتبار جامعه‌ یا جوامعی که آن زبان متعلق به آنهاست و به طور کلی مسائلی سیاسی-اقتصادی-علمی، است اما ما اکنون به نتیجه می‌پردازیم نه دلایل و شرایط پدید آمدنش.

بازتاب مساله‌ی زبان در کار ما این است که دانشورانی در جهان هستند که به زبان ما نمی‌نویسند. اینان هم شمار بیشینه‌ی دانشگران را تشکیل می‌دهند و هم گاه بااعتبارترین و تاثیرگذارترینشان را. حضورشان تنها در حوزه‌هایی مربوط به موسیقی‌شناسی خودشان نیست حتا تنها بر مسایل عام موسیقی‌شناسی نیز تمرکز ندارند، برخی از آنها دقیقا در مورد موضوعاتی کار می‌کنند (یا کرده‌اند) که ما نیز به آن مشغولیم. بنابراین ناگزیریم که از دستاورد کارهای یکدیگر آگاه باشیم، تاثیر بگیریم و اگر از دستمان برآید تاثیر بگذاریم.

برای آگاهی یافتن از آنچه دیگران انجام داده‌اند ما راه برگردان متن‌ها را برگزیده‌ایم و این راهی است که همه‌ی فرهنگ‌ها فارغ از گستردگی و قدمت، ناگزیر از آنند تا سپهر خود را از گونه‌گونی اندیشه‌ی انسان پراکنده در جغرافیایی جهان رنگین و بارآور سازند و ما نیز استثنای این قاعده نیستیم و نمی‌خواهیم باشیم. برگردان به ویژه آن زمان اهمیت می‌یابد که به یاد آوریم بخش اعظم اندیشه‌ورزی انجام شده در یک رشته به زبان‌های دیگر انجام شده و محروم شدن از آن به معنای ندانستن بخشی بزرگ از گنجینه‌ی نظرات است.

گذشته از این ما به شنیده شدن نیز نیازمندیم. توهم اندیشه‌ورزی در خلا مطلق و بی‌نیاز از گفت و گو با دیگران، امری است که جز آسیب به بالندگی اندیشه‌مان سود دیگری نخواهد داشت. بنابراین مهرگانی از این پس از هر دو سو این بده بستان فرهنگی را میسر خواهد کرد. از یک سو با برگردان آثاری که شورای نویسندگان آن با اهمیت و تاثیرگذار تشخیص می‌دهند و از سوی دیگر با پذیرفتن مقالات به زبان انگلیسی.

خود ما نیز به آن معترفیم؛ بهتر آن می‌بود که تمامی مقالات پژوهشی منتشر شده در مهرگانی به هر دو زبان منتشر شوند تا تبعیضی میان خوانندگانی که تنها فارسی می‌دانند با دیگران نگذاشته باشیم اما ترجمه‌ی تمامی مقالات (یا تالیف همگی به دو زبان) اکنون از دسترس مهرگانی دور است، پس تا هنگامی که بتوانیم بی‌کم و کاست هر نوشته‌ی مهرگانی را در اختیار آنان که فارسی نمی‌دانند نیز بگذاریم (یعنی آن را بدل به یک پژوهش‌نامه‌ی دوزبانه‌ی کامل کنیم)، دو گام اولیه برمی‌داریم؛ نخست، پذیرای ترجمه‌ی مقالات تاثیرگذار در زمینه‌ی فعالیت مهرگانی و نیز مقالات پژوهشی تالیفی به زبان انگلیسی خواهیم بود و دوم چکیده‌ی انگلیسی تمامی مقالات پژوهشی را از شماره‌ی آینده (به قلم خود مولفان)، به گرمی خوش‌آمد می‌گوییم.

در آستانه‌ی سومین سال انتشار مهرگانی، علاوه بر افزوده شدن امکانات زبانی، دگرگونی‌هایی نیز در شورای نویسندگان مهرگانی رخ داده است. همکاری از ما گسسته و همکارانی تازه به ما پیوسته‌اند. شادا، که «امیر مازیار» و «پویا سرایی» از این شماره از یاران مهرگانی‌اند و امید این داریم که همراهی‌شان پژوهش‌نامه را پربارتر کند. و افسوس که «مهشید فراهانی» از یاران ما که در شکل‌گیری اندیشه‌ی برپایی مهرگانی و نیز تعیین گرایش‌های پژوهشی آن نقش داشت، سر زندگی خویش گرفت و از این شماره دیگر همراه ما نیست، شاد زی و تندرست باد.

یاران مهرگانی:
نرگس ذاکرجعفری
پویا سرایی
آروین صداقت‌کیش
امیر مازیار

برای دریافت این دوفصلنامه‌ی پژوهشی رایگان می‌توانید به آدرس www.mehregani.ir مراجعه کنید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

از روزهای گذشته…

هارمونی کوارتال چیست؟

هارمونی کوارتال چیست؟

آکوردهای معمولی که در موسیقی سنتی غربی مورد استفاده قرار می گیرند بر اساس هارمونی سه تایی تنظیم شده اند. در هارمونی سه تایی، فاصله سوم و معکوسش، یعنی فاصله ششم، فواصل اولیه هستند. فاصله چهارم و معکوس آن، یعنی فاصله پنج، هم فواصل ثانویه هستند. به محض دیدن این آکورد متوجه می شویم که سه تایی سی ماژور و معکوسش را نشان می دهد:
امینی: وفادار آثارش را پارت نویسی می کرده است

امینی: وفادار آثارش را پارت نویسی می کرده است

صفحاتی که در لیبل دیسکو گراف‌های مثل آقای امیر منصور و آقای شرایلی انجام شده در حوزه موسیقی وجود دارد، مهمترین‌های آن را داریم ولی یکی از مهمترین‌های آن را که نتوانسیم پیدا کنیم، صفحه‌ایی است که در سال ۱۳۰۶ یعنی در سن ۱۷ سالگی در کمپانی پولیفون ریکوردز با تار علی اکبر شهنازی ضبط کرده اند؛ دو صفحه هست که اصلا مجید وفادار تصنیف خوانده با تار شهنازی که متاسفانه آن لیبل صفحه وجود دارد ولی خود صفحه را نداریم و نتوانسیم اثر صوتی آن را پیدا کنیم و در این برنامه رونمایی کنیم ولی بقیه تصنیف‌ها وجود دارد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VIII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VIII)

به عبارت دیگر جمالزاده و نیما با «زبان خودشان» آثاری به وجود آوردند که در حرکت جهانی مدرن، نماینده فرهنگ و هنر ایران بود. پیشگامان و معتقدان به ادبیات متجدد نمی خواستند زبان جدیدی به وجود آورند و حتی (در ایران) در فکر تغییر خط فارسی هم نبودند و برخلاف ادعای برخی، به دشمنی با ادبیات قدیم هم برنخاسته بودند. (استثنای عمده در میان احمد کسروی بود که او هم بیشتر تاریخ نگار بود تا ادیب و «زبان پاک» اش هم سرنوشتی مانند «موسیقی نوین و علمی» پیدا کرد).
Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (VI)

Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (VI)

ویبره ها را در کارهای هیچ نوازنده دیگری نشنیده ام. تنها Howlin’ Wolf تا حدی به او نزدیک می شود که او هم سازدهنی را از سانی بوی یاد گرفته و تا حدی هم Big Walter Horton . در میان نوازندگان سایر سازهای بادی هم –تا آن جا که شنیده ام- تنها ویبره های Louis Armstrong با سانی بوی قابل مقایسه است. برای نمونه به آهنگ زیر گوش کنید.
انتشار دو اثر از محمدرضا تفضلی

انتشار دو اثر از محمدرضا تفضلی

دو اثر از محمدرضا تفضلی توسط انتشارات ماهور به انتشار رسید. تفضلی هم اکنون در دانشکده موسیقی دانشگاه هنر، دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد و دانشگاه تهران به تدریس مشغول است. همچنین وی عضو هیئت علمی دانشگاه هنر تهران و مدیر گروه بخش آهنگسازی این دانشگاه می باشد. در ماه گذشته یک دئوی ویولون و ویولا از محمدرضا تفضلی با اجرای پانیذ فریوسفی و ستاره بهشتی به روی صحنه رفت.
ریتم در موسیقی جز – قسمت چهارم

ریتم در موسیقی جز – قسمت چهارم

در بحث جمله بندی موسیقی Jazz پس از Articulation به دینامیک اجرا می رسیم. هر چند دینامیک اجرا می تواند خود به نوعی از نکات فرعی Articulation به حساب آید اما به دلیل اهمیت بطور جداگانه به آن می پردازیم. بطور ساده دینامیک اجرا به این معنی است که نوازنده کدام یک از نتها یا قسمتهای ملودی را با صدار بلند و یا ضربه اجرا کند و کدام قسمت ها را با آرامش و با صدای کم اجرا کند.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (I)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (I)

جنبش تجدد خواهی در هنر و فرهنگ ایران، اندکی بعد از جنبش آزادیخواهی و مشروطه طلبی، در حدود سال ۱۳۰۰ هـ. ش. (۱۹۲۱م) شکل گرفت. در دو دهه اول سده چهاردهم (۱۳۲۰-۱۳۰۰) بود که «شعر نو» و «نثر جدید» نیز در زبان فارسی جای ویژه خود را یافت: محمد علی جمال زاده مجموعه داستان های کوتاه «یکی بود یکی نبود» را در برلین منتشر کرد (۱۳۰۰ ش) و نیما یوشیج «افسانه» را سرود (۱۳۰۱).
جوابیه شرکت صوت آذین به مطلب “حکایت یک اختراع موسیقایی ایرانی”

جوابیه شرکت صوت آذین به مطلب “حکایت یک اختراع موسیقایی ایرانی”

چندی پیش مطلبی با عنوان “حکایت یک اختراع موسیقایی ایرانی” درباره دستگاه ابداعی آقای افشین سپهوندی در این مجله به چاپ رسیده بود که امروز نامه آقای سپهوندی را در سایت می بینید که در جواب این مطلب فرستاده شده است.
منتشری: اجازه دهید سیاست‌گذاری موسیقی به دست موسیقیدان باشد

منتشری: اجازه دهید سیاست‌گذاری موسیقی به دست موسیقیدان باشد

آقای شریف زاده مسئول شبکه فرهنگ رادیو گفت: مداحان قم تماس گرفتند که از طرف ما از منتشری تشکر کنید. چون آن ها نیز ردیف ها را گوش می دهند و از آن استفاده می کنند چون می دانند که اگر این ردیف ها را بشناسند، -بدانند “دشتی” چند گوشه دارد و… دارد، گیلکی و دیلمانی و چوپانی دارد- کارشان پر رونق تر می شود. اگر این ها را بدانند می توانند در جایگاه بالاتری در مجالس خودش قرار بگیرند و خودش را بیشتر مطرح کنند. من گفتم که ردیف ها را ما ضبط ‌کردیم و در بازار است. سی دی هایش را هم بگیرند –ممکن است کسی به رادیو گوش نکند- و از آن استفاده کنند. دغدغه من، این آشفته بازار موسیقی است؛ هر زمان تلویزیون را روشن می کنیم می بینیم که هر کسی با هر صدایی در حال خواندن است. مثلا می گویند سلطان آواز ایران! این موسیقی وارداتی است. در ثانی این تصنیف است که فرق تصنیف با آواز را نمی دانند.
درباره حسینعلی ملاح (I)

درباره حسینعلی ملاح (I)

در خانواده ای تحصیل کرده بدنیا آمد پدرش دیپلمات وزارت امور خارجه بود و مادرش خواهر کلنل وزیری بانو خدیجه افضل که از اولین زنانی بود که قبل از روی کار آمدن سلسله پهلوی با سواد بود و در آزادی تحصیل زنان پیشگام بود و بعدها چند مدرسه دخترانه ساخت این بانوی بزرگ در روزنامه شفق سرخ مقالاتی را درمورد زنان به چاپ می رساند حسینعلی ملاح ابتدا ویلن را نزد حسین خان یاحقی سپس ابوالحسن صبا و احمد فروتن راد فرا گرفت اما خودش همیشه می گفت که چشم مرا به موسیقی کلنل وزیری باز کرد و باعث شد که در پژوهش موسیقی گام بردارم.