نگاهی به اپرای مولوی (XI)

ارکستر با پیتزیکاتو های ظریف زهی ها و همراهی هورن،‌ در تقابل با تامبورین یک قطعه کوتاه دوضربی را به اجرا می گذارند، شمس می خواند: « مخزن انا فتحنا برگشا، سر جان مصطفی را بازگو، مستجاب آمد دعای عاشقان، ای دعاگو آن دعا را بازگو» در پاسخ مولانا با همراهی دف، رقص کنان از عاشقی می گوید: «چون دهانم خورد از حلوای او، چشم روشن گشتم و بینای او. پا نهم گستاخ چون خانه روم، پا نلرزانم نه کورانه روم» پس از این گفته مولوی از هوش می رود…

ناگهان صدای آشنای آکورد ویبرافون (که در آثار مختلف بهزاد عبدی تکرار شده و به صورت یک امضا درآمده) شنیده می شود و در ادامه ملودی گوش نوازی توسط فلوت با حمایت پیتزیکاتو های بخش زهی، تامبرین و مثلث شنیده می شود.

این ملودی با هارمونی ملیحی توسط ویولون ها و ویولونسل اجرا می شود که از میان این آکوردها که ملودی بر بستر آنها اجرا می شود، سه توالی آکورد سه صدایی می یابیم که توسط شش آکورد دو صدایی (که همگی یا تشکیل فاصله چهارم می دهند یا پنجم)* به هم وصل می شوند.

دو توالی هارمونی چنین اند: دو آکورد در فونکسیون یک «ر» مینور (i) که با تغییر چیدمان همراه است و به یک آکورد معکوس دوم فونکسیون پنجم (V b) متصل می شود، ولی آکورد بعدی به سنت هارمونی کلاسیک یک آکورد سه صدایی نیست و یک دوبل نت است. توالی آکورد بعدی، دومیزان بعد دیده می شود که اتصال فونکسیون های پنج (V) به یک (i) و چهار به صورت معکوس دوم (iv c) است، (باز معکوس دوم به صورت کلاسیک حل نشده و) این توالی نیز به یک دوبل نت با فاصله پنجم متصل می شود. آکورد بعدی اتصال فونکسیون پنج (V) است و بعد از آن پنج دوبل نت به طور متوالی اجرا می شوند. به اعتقاد نگارنده استفاده از دوبل نتها به جای آکوردهای متداول سه و چهار صدایی در این بخش به دلیل نزدیک شدن فضای این قسمت به موسیقی غربی است (البته با وجود استفاده از این ترفند، باز فاصله زیادی با موسیقی غربی در آن احساس نمی شود که اگر هم نزدیکی احساس بشود از نظر موسیقایی به هیچ وجه ناپسند نیست ولی می تواند مارا از اتمسفر کلی اثر دور کند)

تکنیک ارکستراسیون این بخش نیز نکته قابل توجهی دارد که استفاده از این تکنیک باعث شده، صدای نهایی ارکستر، چنین با صلابت و زیبا به گوش برسد.

در قسمتی که در تصویر می بینید، ویولونسل ها نه تنها به صورت اونیسون با ویولون دوم ها می نوازند، بلکه دقیقا یک فرکانس را اجرا می کنند. این روش باعث تولد صدایی پرحجم و قوی از بخش زهی می شود که البته استفاده از این روش، عمومیت زیادی ندارد.

در ادامه گروه کر وارد می شود که آنها نیز به صورت چهار صدایی نمی خوانند و در واقع با روشی خاص که در دیگر آثار عبدی دیده می شود، دو صدایی نوشته شده است.

در این روش دو بخش سوپرانو با تنور و بخش آلتو با باس، اونیسون نوشته می شوند.

در بخش عروسکی، مولانا این آواز را که بدون کلام با تکنیک «سوتو وچه» نوشته شده است را فرشتگانی می خوانند که در حالت خلسه در نظر مولانا می آیند.

بسیاری از آهنگسازان سمفونیک ایران با وجود رعایت موازین هارمونی انتظار تولید صدایی از ارکستر دارند که گاهی، نمی توانند به رنگ صوتی مورد نظر خود دست یابند. ارکستر سمفونیک و گروه کر، توانایی های رنگ آمیزی زیادی دارد که گاهی آهنگسازان بدون رعایت قوانین رایج هارمونی و کنترپوان با شناخت توانایی های ارکستر، می توانند دست به خلق آثار بدیعی بزنند که رنگ آمیزی و بافت منحصر به فرد و زیبایی را بوجود بیاورد؛ از این دست ابداعات در آثار بزرگان موسیقی کلاسیک جهان بسیار دیده می شود.

بهزاد عبدی نیز در جایجای آثارش از این روش های شخصی استفاده می کند و نهایتا فضای مورد نظر خود را به دست می آورد.

(*) در تحلیل هارمونی تیرس، بررسی سیر هارمونی بدون مشخص شدن ماهیت اصلی آکوردها امکان پذیر نیست، پس از تحلیل آکورد های دو صدایی با فاصله پنجم و چهارم به دلیل عدم وجود فاصله سوم صرف نظر می کنیم.

یک دیدگاه

  • فاریا
    ارسال شده در خرداد ۷, ۱۳۹۲ در ۱۰:۴۴ ب.ظ

    با سلام چه نوع موسیقی امواج آلفا را بالا برده و ذهن را آرام میسازد؟ باتشکر

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

چند تصویر از حضور نوازندگان در شهر تهران: ایستگاه‌های مترو (II)

ایستگاه میدان انقلاب: در ایستگاه متروی میدان انقلاب، دو نقطه بیش از هر مکان دیگری محلّ تجمع نوازنده‌ها بوده است. اوّلی همکف ایستگاه دقیقاً پس از عبور از ورودی تنگ ایستگاه و پشت به سوپرمارکتی است که در یکی دوسال اخیر باز شده است. تنها دفعاتی که دیده‌ام نوازندگانی در این نقطه به اجرای موسیقی بپردازند دو نوازندهٔ دف و سه‌تار بوده است. این دو نوازنده یک زن و مرد حدوداً سی و چند ساله بودند. مرد سه‌تار می‌نواخت و زن هم دف. بعد از چند بار متوالی که آن‌ها را دیدم، دیگر هیچ‌گاه آن‌ها را ندیدم. ازدحام و سروصدای آن نقطه آن‌قدر زیاد است که نوازندهٔ سه‌تار همواره با میکروفون می‌نواخت و نوازندهٔ همراهش هم به‌جای آنکه مثلاً تنبک‌نواز باشد دف‌نواز بود؛ احتمالاً‌ هم برای آنکه صدای سازش راحت‌تر شنیده شود و هم اینکه ظرائف تنبک در آن فضا قابل شنیدن و درک کردن نبود.

قطعاتی برای آموزش موسیقی

پنج شش سال پیش مقاله ای نوشتم در ارتباط با این موضوع که در سایت گفتگوی هارمونیک منتشر شد. به طور خیلی خلاصه می توانم بگویم که هدف از نوشتن آن مقاله که مقاله حاضر نیز در ادامه آن است آموزش نکاتی در موسیقی از طریق قطعاتی بود که به همین منظور ساخته بودم. پس از چند سال فرصت، انگیزه دوباره ای به وجود آمد برای پی گرفتن دوباره این جریان که قرار بود به نوشتن کتابی با همین محتوا ختم شود و به نوعی این مقاله مقدمه ای بر مجموعه مقالاتی است که در نهایت –در صورت مثبت بودن شرایط- به صورت کتاب منتشر خواهند شد.

از روزهای گذشته…

نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (VIII)

نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (VIII)

در شکل ۶ جمله کنترپوانتیک بعدی را می بینید که اولین خط، ساز سه‌تار، دومین خط بخش مضرابی و سومین خط بخش کششی است. پایور بر روی حرکت پهلویی ملودی سه پاساژ به هم پیوسته را در نظر گرفته که در نوشتن آنها، کم‌ترین حد دیسونانس را در نظر گرفته است.
علوانی فقط یک آواز نیست (VIII)

علوانی فقط یک آواز نیست (VIII)

ولی استاد به دلیل سن بالا این مسئولیت را به استاد حسان شاگرد خود داد. استاد حسان می گوید: زمانی که من به مسابقه رفتم و شروع به خواندن طور علوانی کردم. آنها همه از این آواز زیبا خوششان آمد و نفر اول شدم و پادشاه وقت یک اتومبیل به من هدیه داد که من هم این هدیه را به برادر خود در بصره دادم و به خوزستان برگشتم. (۲۹)
بی احترامی به موسیقی (III)

بی احترامی به موسیقی (III)

«یکی از ترجیحات او این بود که دستگاه جدید قابلیت به اشتراک گذاشتن داشته باشد. پریزم دو خروجی برای هدفون دارد. بنابراین دو نفر به طور همزمان می توانند با آن آهنگ گوش کنند. او می گوید بهترین مکان برای موسیقی گوش دادن در تخت است.»
تنها نامى برجا مانده است

تنها نامى برجا مانده است

در روزهایى که PERSIA (نام باستانى ایران در زبان هاى غربى) بر سردر موزه بریتانیا خودنمایى مى کند و ده ها هزار نفر از سراسر جهان را براى بازدید از ارزش هاى تاریخى و فرهنگى ایران به لندن کشانده، کمپانى موسیقى کلوسئوم (Colosseum) در آلمان نیز با همین عنوان، دوستداران موسیقى کلاسیک را به شنیدن ساخته هاى آهنگسازان ایران امروز با حال و هوایى که طبعاً ریشه در همان تاریخ کهن دارد دعوت مى کند.
یک ایرانی برنده مسابقه آهنگسازی میکروتونال کمپانی MOTU

یک ایرانی برنده مسابقه آهنگسازی میکروتونال کمپانی MOTU

کمپانی MOTU واقع در ایالت ماساچوست آمریکا – سازنده نرم افزار و سخت افزارهای موسیقایی از طریق موسسه تحقیقاتی AEH L’Atelier d’Exploration Harmonique اقدام به برگزاری مسابقه آهنگسازی جهت بررسی امکانات میکروتونال نرم افزار Ethno2 – Vst سازهای محلی ۵ قاره نمود.
نوروز تو راه نیست!

نوروز تو راه نیست!

در طول ایام تعطیلات نوروزی، بارها دوستان گرامی با منزل ثمین باغچه بان و همسر وفادارش ئولین تماس می گرفتند و بوق ممتد، تماس ایشان را بی پاسخ می گذاشت… در این مدت به کار بروی قطعه «دو زلفونت بود…» اثر ثمین باغچه بان برای پیانو و ارکستر کار می کردم و در نظر داشتم تا پس از اتمام کار تنظیم آن برای ارکستر، در تماسی با وی تنظیم مجدد آن را تقدیم این بزرگمرد موسیقی ارکسترال ایرانی نمایم. تلفن ها کماکان بدون پاسخ می ماند…
درباره کتاب «شورانگیز» (II)

درباره کتاب «شورانگیز» (II)

به‌منظور سهولت در نت‌نوازی و ارتباط‌برقرارکردن بیشتر مخاطبْ تمام محتوای کتاب در لوح فشردۀ همراه کتاب به‌طور آموزشی توسط نگارنده نواخته‌‌ شده است. ضربی‌ها برای جلوۀ بیشتر با تنبک همنوازی شده‌اند و علاوه‌بر‌این هر ضربی با تنبک و صدای آهستۀ سنتور نیز درج شده است تا هنرجو پس از تسلطْ هر قطعه را با همراهی تنبک نیز تمرین‌کند. در تصنیف‌ها از نوشتن هجا به هجای اشعار زیر نت‌ها صرف‌نظر، و به‌جای آن در لوح فشردۀ همراه کتاب یکایک تصنیف‌هابه‌صورت باکلام اجرا شده تا نحوۀ تطابق شعر و موسیقی برای هنرجو گویا شود و علاوه‌بر‌این هر تصنیف به‌صورت بی‌کلام (با سنتور و تنبک) نیز همنوازی شده است.
«تلویزیون حتا تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد»

«تلویزیون حتا تصویر ارکستر را نشان نمی‌دهد»

در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۲) با حضور حدود هفتاد نوازنده‌ی سازهای مضرابی و برای نخستین بار در تاریخ موسیقی ایران، «ارکستر بزرگ مضرابی» به رهبری حسین دهلوی تشکیل شد.
دیبازر: می خواهم تجربه ام را انتقال دهم

دیبازر: می خواهم تجربه ام را انتقال دهم

می خواهم تجربه ام را انتقال دهم که احساس می کنم در بعضی موسیقیدان ها به خاطر عادت به نوع موسیقی آموزش دیده شان، آزاد‌اندیشی برایشان کار سختی می شود و تا آن آزاد‌اندیشی نباشد، شما نمی توانید ارزشهای انواع دیگر را ببینید. نمی دانم چرا فکر‌ می‌کنند که اگر نوع دیگری از موسیقی را بکوبید به ارزش خودتان اضافه می کنید. باورم این است که هیچ موسیقیدانی ادعای توانمندی در حوزه خودش را ندارد و با این باور می توان برای انواع موسیقی رسمیت و احترام قائل شد و هر کدام از ما مشغول به کار خودمان‌ باشیم.
فراخوان سومین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی ایران

فراخوان سومین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی ایران

سومین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی ایران اسفند ماه سال جاری در فرهنگسرای ارسباران برگزار می شود و علاقمندان تا ۱۵ اسفند ماه فرصت دارند تا آثار خود را به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند. حامیان این دوره از جشنواره، فرهنگسرای ارسباران و انتشارات ماهور هستند.