نی و قابلیت های آن (XIV)

عبدالنقي افشارنيا
عبدالنقي افشارنيا
مطالب ذکر شده در این قسمت برای نی هفت بند رایج نگاشته شده. بسیاری ازنوازندگان و آهنگسازان معتقدند که بهتر است برای ترکیب بندی ساز های ایرانی از نی هفت بند ساده استفاده کنند و برای برخی محدودیت های صوتی آن از ترکیب چند ساز به صورت انتقالی استفاده می کنند. برخی از نوازندگان چیره دست در اجرا های زنده هم ممکن است از چند ساز متفاوت استفاده کنند. با این روش بسیاری از فواصل و گوشه ها در محدوده های متفاوت و با رنگ بندی های متنوع قابل اجراست.

البته معضل بزرگ موسیقی معاصر ایران عدم آشنایی اکثر دست اندر کاران موسیقی ایرانی و نوازندگان این ساز ها با سایر ساز های ایرانیست.

شاید لازم باشد این مبحث تحت عناوینی چون سازشناسی ایرانی یا ارکستراسیون ایرانی (یا هر نامی که قابل قبول تمامی قشر های فعال در موسیقی ایرانی باشد) در محافل آکادمیک موسیقی ایران مانند هنرستان ها و دانشگاه ها بیشتر مطرح شود تا علاقمندان به آهنگسازی ایرانی بیشتر با ساز های ایرانی و قابلیت ها و مشکلاتش آشنا شوند.

همانطور که می دانیم علم ارکستراسیون قرن هاست در انواع موسیقی ها و آنسامبل ها و ترکیبات گروهی مطرح است و آهنگسازان هر نوع از موسیقی های آکادمیک خود را موظف به فراگیری علم ساز شناسی و ارکستراسیون می دانند.

علمی که هنوز در ایران جا نیفتاده و بسیاری از آهنگسازان معاصر ما توان و دانش خود را ودیون نرم افزار های نت نویسی و آهنگسازی هستند.

ولی بسیاری از ما غافل از این هستیم که این نرم افزار ها با تمامی قابلیت هایشان فاقد ذوق و استعداد لازم برای خلق لحظات ناب هنری هستند. و اصل داستان و ماجرای هنر در اندیشه های یک هنرمند خلاصه می شود نه تکنولوژی های رایج در اطراف آن.


حسن ناهید
به هر روی به عقیدۀ نگارنده لازم است دست اندر کاران موسیقی ایرانی در کنار ساز اصلی خود با ویژگی های اجرایی سایر ساز های ایرانی و غیر ایرانی هم آشنا باشند تا در هنگام نوشتن یا تمرین و اجرا بتوانند از بهترین امکانات این ساز ها بهره مند شوند. شاید توجه به همین نکات ظریف بتواند تا حد زیادی جایگاه علمی و آکادمیک موسیقی ایرانی را بالاتر ببرد.

همانطور که ذکر شد مطالب بیان شده در جدول بالا برای ساز نی هفت بند در فواصل و اندازه های مختلف آن است و نوازندگانی که معتقدند بهتر است برای اجرای نی از همان نی سنتی یا کهن ایران استفاده کرد. سازی که بسیاری از استادان ما مانند حسن کسایی، محمد موسوی، حسن ناهید، محمدعلی کیانی نژاد، عبدالنقی افشارنیا و … از آن استفاده کرده اند.

برخی از نوازندگان و آهنگسازان هم معتقدند می توان از تمهیداتی برای رفع نقایص اجرایی ساز نی استفاده نمود، مثلا استفاده از کلید یا سوراخ های اضافه روی ساز.


حسین عمومی
برخی از نوازندگان معاصر نی نواز معتقدند تعداد انگشتان بیکار در حین نواختن نی هفت بند زیاد است و می توان از برخی از آنها استفادۀ بیشتری نمود برای مثال انگشت شمارۀ ۱ در دست راست و یا انگشت شست دست راست این قابلیت را دارند که فقط نقش نگه داشتن ساز را ایفا نکنند و در عمل نوازندگی نیز نقش داشته باشند.

برای مثال یکی از معضلات اکثر نی نوازان در اجرای ماهور دو کم بودن نت می بکار و نزدیکی صدای آن به می کرن است به طوری که برخی مواقع شنونده احساس میکند نوازندۀ نی وارد آواز بیات ترک شده است.

البته دلیل این مساله اینجاست که سوراخ سوم نی در اصل برای می کرن طراحی شده و نوازنده برای اجرای ماهور و نت می بکار موظف است این تغییر کوک و فاصلۀ صوتی را با گوش انجام دهد ولی می توان برای دقت بیشتر به خصوص در حین اجرای سریع نغمات از انگشت شست دست راست استفاده کرد به نحوی که برای اجرای می کرن از همان روش قدیم استفاده شود و برای اجرای می بکار از سوراخ اضافی تعبیه شده زیر انگشت شست دست راست استفاده نمود.

حمشید عندلیبی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دوران انتقالی در تاریخ موسیقی و پس از آن (I)

پرسش از چگونگی دریافتن به‌آخر رسیدن ظرفیت سبکی خاص در هنر به‌ویژه موسیقی، پرسش از آغاز دورانی است که می‌توانیم مقدمه‌ی آن را دوره‌ی انتقال بنامیم؛ دوره‌ای که در آن سبک، مکتب یا شیوه‌ای آرام‌آرام توانایی عرضه‌ی آثار نو و زاینده را از دست می‌دهد و صحنه را برای برآمدن سبکی نو می‌آراید؛ درحقیقت، به‌بحث گذاشتن توانایی منتقد در دریافت اتمام ظرفیت نوعی خاص از موسیقی، سخن گفتن از توانایی او در درک این دوران انتقالی است.

نوائی: عرضه و تقاضا برای ساز فلوت منطقی نبود

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با سعید تقدسی، نوازند فلوت و رهبر ارکستر و فیروزه نوایی، نوازنده فلوت و سرپرست کر فلوت تهران؛ این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است. از شما خواهش می کنم که اول در مورد کر فلوت تهران صحبت کنید؛ اصولا کر فلوت چه چیزی…
ادامهٔ مطلب »

از روزهای گذشته…

منتشری: به برنامه گلهای پیرنیا نرسیدم

منتشری: به برنامه گلهای پیرنیا نرسیدم

ما ۵-۶ آواز خوان و ۱۰۰ تصنیف خوان داشتیم. شما خودتان ردیف آوازی کار کردید و می دانید آواز مشکلات خاص خودش را دارد و حنجره و توانایی مخصوص خود را می طلبد. تصنیف به گونه ای دیگر است: اولا آهنگ تصنیف توسط آواز خوان ساخته می شود و به خواننده یاد می دهند ولی آواز به این صورت نیست و خود خواننده روی شعر آهنگسازی می کند و برای آن قالب مخصوص اش را می سازد پس آواز خوان هم سازنده و هم خواننده اثر است.
مراسم جشن انتشار و رونمایی از آلبوم “راپسودی بختیاری” (III)

مراسم جشن انتشار و رونمایی از آلبوم “راپسودی بختیاری” (III)

دکتر طباطبایی در ادامه از دوره ی اشکانیان می گوید که گوسان ها راویان قصه و تاریخ گذشته ی ما هستند، همینطور که بخشی های خراسان و عاشیق های آذربایجان و تُشمال های بختیاری این روایت ها را انجام داده اند. از دیدگاه آقای محیط طباطبایی این عشایر هستند که در ایران تشکیل حکومت و دولت و قدرت می دهند. قرن هاست که به این شکل نظام های عشایری ساختار سیاسی و اجتماعی را بوجود آورده اند و بختیاری ها آخرین گروه ایلیاتی و عشایر سیاسی و اجتماعی ما هستند.
روش‌های آوانگاری فُنمیک و فُنتیک (III)

روش‌های آوانگاری فُنمیک و فُنتیک (III)

در ارتباط با مطلب اخیر، لازم است به موضوعی که تا حدودی دارای اشتراک با آن است پرداخته‌شود. انتخاب روشِ آوانگاری فنمیک و فنتیک به این‌که آوانگارْ خودیِ آن فرهنگ باشد یا نباشد وابستگی قطعی ندارد، بلکه به مقصود و نوع ارتباطِ آوانگار با آن موسیقی مرتبط است. آوانگاری‌های فنتیکِ بلابارتوک، نمونه‌ی تلاشِ یک فردِ خودیِ فرهنگی در جهت رسیدن به توصیفی کامل از موسیقی‌اش به منظور حفظِ هرآنچه از آن موسیقی می‌شنید بود (نتل ۱۳۹۲: ۱۵۴)، یا به عنوان مثال دیگر، از آوانگاری‌های محمد‌تقی مسعودیه از گونه‌های موسیقی کلاسیک ایرانی در کتابش با عنوانِ مبانی اتنوموزیکولوژی می توان نام برد. از طرف دیگر، نتل(۱۳۶۵: ۸۷) آوانگاری‌های جرج هرتسگ را یکی از بهترین آوانگاری‌های فنمیک معرفی می‌کند.
نگاهی به اپرای عاشورا (V)

نگاهی به اپرای عاشورا (V)

صدای خوف انگیز بادی چوبی ها با فاصله چند اکتاو از باسها، خبر از ورود ما به دربار یزید میدهد. یزید به عمر ابن سعد، دستور حمله به کاروان حسین میدهد و سلطنت بعد از این پیروزی… عمر هم میخواند “چه کردی ای امیر از مرحمت این لحظه سر دارم، ز اولاد علی یک تن به عالم زنده نگذارم…”
توصیه هایی به حافظ ناظری و بهرام تاج آبادی

توصیه هایی به حافظ ناظری و بهرام تاج آبادی

دیدن یک مصاحبه و یک فیلم از دو دوست اهل هنرم، مرا بر آن داشت تا این یادداشت را به نگارش در آورم. شاید بعضی اعتقاد داشته باشند که رسم دوستی چنین نیست که انتقادهایی که میشود به صورت خصوصی مطرح کرد، در یک مجله الکترونیکی عمومی کنیم اما با توجه به این اصل که هر واقعه ای که از طرف صاحب اثر به انتشار عمومی میرسد، قابل نقد و انتشار عمومی است، به نقد این وقایع میپردازیم.
مایکل آنجلو، نوازنده سریع گیتار

مایکل آنجلو، نوازنده سریع گیتار

مایکل آنجلو یکی از مشهور ترین گیتاریست های جهان است؛ مجله Guitar One Magazine وی را سریعترین گیتاریست تمامی دوران نوازندگی نامید. اعجوبه ای که مهارت و تکنیکش امریست غیر قابل تصور. نوازنده ای که هم با دست راست میتواند بنوازند و همان کار را نیز با دست چپ انجام دهد استفاده از گیتار موازی (دارای ۴ دسته) و اجرای آن بنظر امری نمایشی بیاید اما وی این ایده را با مهارت اعجاب انگیزش به امری عملی و قابل اجرا مبدل نمود.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (X)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (X)

سازندگان ویلن در مورد طراحی دریچه های صوتی ff و باس بار و سازندگان گیتار در رابطه با طراحی خرک و مقاوم سازی کلافها کمی آزادی عمل دارند. کوک کردن صفحات ویلن بسیار متداول است که در ادامه مطالبی در مورد آن خواهیم داشت. خطوط نودال موجود در ۵ صفحه رو با تمام جزئیات مورد بررسی قرار گرفت که شما می توانید نتایج آن را در جدول ۴-۱ و تصویر ۱۸-۱ ملاحظه کنید. از این تصاویر در می یابیم که در تمام صفحات خطوط نودال مربوط به رزونانس دوم و پنجم همدیگر را در جاهای مشخص قطع می کنند که وجود دریچه های صوتی ff و باس بار جای این نقاط مشابه را تغییر نمی دهد. در مورد ۵ صفحه زیر هم بدین صورت می باشد.
گزارش جلسه پانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه پانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

نقد فمینیستی (و البته بعضی گرایش‌های دیگر در نقد نیز) هراسی از آن ندارد که به جای جهانشمول دیدن معیارهای ارزیابی هنرهای زیبا و آثار مرجعی که مصداق‌های ارزیابی و بسترهای عینی آن را شکل می‌دهند، آنها را آفریده‌ی گرایش‌های «مرد سفیدپوست اروپایی» بداند و به جست‌وجوی علل حذف گرایش بخش‌های بزرگی از جمعیت جهان (به‌ویژه غیبت زنان و زنانگی در تعیین آثار مرجع) در آن بپردازد.
نقدی بر اجرای کنسرت ارکستر ملل (I)

نقدی بر اجرای کنسرت ارکستر ملل (I)

مطمئنا تشکیل چنین ارکستری با این حجم کمی از لحاظ تعداد نوازنده و تعدد سازها، کاریست دشوار و طاقت فرسا و شاید در تفکر عمومی جامعه ما امری نا ممکن؛ چراکه عدم حمایت های مادی و معنوی مسئولین دولتی از چنین تشکلاتی همچنین عدم همکاری و هماهنگی های سایر ارگانهای دولتی بر مشکلات اینگونه فعالیت های فرهنگی، هنری می افزاید.
رابرت فارنون : افسانه ای در عرصه موسیقی لایت ( بخش اول)

رابرت فارنون : افسانه ای در عرصه موسیقی لایت ( بخش اول)

رابرت فارنون را می توان بزرگترین آهنگساز موسیقی لایت نیمه دوم قرن بیستم در جهان به شمار آورد. این آهنگساز کانادایی الاصل که آثار برجسته ای در زمینه موسیقی فیلم نیز ارائه کرده، بدون شک در صورت اقامت در هالیوود به شهرت و ثروت قابل توجهی دست می یافت، اما در کمال ناباوری و برخلاف تصور همگان، کشور انگلستان را به عنوان محل اقامتش برگزید.