نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (X)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
ضرب اول میزان به صورت اونیسون نوشته شده است و در ضرب بعدی نوعی کمرنگ از کنترپوان‌نویسی را می‌بینیم که در آن نت‌های هم‌صدای زیادی مشاهده می‌شود و گویی بخش‌ها در واقع یک ملودی را با تغییرات کوچکی تبدیل به ملودی‌های جدیدی می‌کنند.

این گونه نگارش حجم چندصدایی ارکستر را کاهش می‌دهد، هرچند پرش‌هایی که در این قسمت نوشته شده، تنوع قابل توجهی به ملودی سه‌تار داده است. این الگوی کنترپوانتیک چندین میزان تکرار می‌شود.

آخرین قسمت کنترپوانتیک این قطعه در میزان ۲۲۹ دیده می‌شود:


audio file بشنوید اجرای این بخش را توسط ارکستر سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر

باز در خط اول سه‌تار، در خط دوم کششی‌ها و خط سوم مضرابی‌ها دیده می‌شود. در میزان ۲۲۹ مضرابی‌ها با سه‌تار،‌ اونیسون هستند ولی بخش کششی به صورت استکاتو سه نت را اجرا می‌کند که نت میانی دیسونانس نوشته شده است و بعد از آن یک پرش پنجم به نت دومینانت دیده می‌شود که نت دیسونانس به صورت پیوسته از نت قبلی‌اش بالا آمده و با پرشی که در نت سوم بوجود می‌آید، به عقیده‌ی نگارنده این میزان کششی، نقش ملودیک چندان قویی ندارد.

در میزان ۲۳۰، برعکس میزان قبل، کششی با سه‌تار که C.F ما است دوبله می‌شود و کنترپوان ۱:۱ برای سه‌تار و بخش مضرابی شکل می‌گیرد.

تصویر شماره ۱۷


ج) بررسی کلی تکنیک های هارمونی قطعه:
همان‌طور که گفته شد، اساس این قطعه بر مبنای کنترپوان شکل گرفته است و بیشتر از سه توالی هارمونیک در این اثر دیده نمی‌شود. آکوردهای استفاده شده در این اثر متنوع هستند و توالی آکوردها بیشتر بر اساس توالی (Progression) کلاسیک که با عنوان «حرکت هارمونیک» می شناسیم طراحی شده است، پس هارمونی این اثر در شاخه داینامیک قرار می‌گیرد.

د) بررسی کلی تکنیک های کنترپوان قطعه:
توجه پایور به دو اصل مهم کنترپوال که تقریبا در تمام کنترپوان های نوشته شده توسط وی در این اثر به چشم می‌خورد چنین است: ۱-استفاده از بهترین روش کنترپوان‌نویسی که حرکت در جهت مخالف C.F است، ۲- استفاده بیشتر از حرکتهای پیوسته، ۳- بهره‌گیری از تکنیک‌های مختلف کنترپوان‌نویسی اغلب دو بخشی.

چند نکته‌ی انتقادی در مورد «قطعه‌ای در ماهور»
برای مخاطبین آشنا به قواعد موسیقی کلاسیک غربی شاید دشوار باشد دادن نمره قبولی به اثری که برای هشت ساز ملودیک نوشته شده و تنها در قسمت‌های کوتاهی کنترپوان‌نویسی آن از کنترپوان دو بخشی تجاوز می‌کند و در بسیاری قسمت‌ها، سازها به طور ناگهانی به دلیل وسعت کم به یک اکتاو بالاتر و یا پایین‌تر از خط پارت اصلی‌شان پرش می‌کنند و در کل قطعه تنها سه توالی مهم هارمونیک به چشم می خورد و…، ولی اینجا باید یادآوری کرد که فرامرز پایور «پایه گذار گروه نوازی به شیوه موسیقی کلاسیک» (۱۰) است و زمانی که «قطعه‌ای در ماهور» توسط او اجرا و ضبط شده است، اوج جنبش بازگشت به موسیقی قدیم بوده است و چند صدایی کردن موسیقی ایرانی به زعم بسیاری از موسیقیدانان فعال در آن زمان، غربی شدن و دوری از اصالت موسیقی ایرانی محسوب می‌شده است.

نباید فراموش کرد «قطعه‌ای در ماهور»، هنوز هم یکی از با ارزش‌ترین بافت‌های چند صدایی را در آثار تصنیف شده در گروه نوازی موسیقی سازهای ایرانی را داراست و کم‌تر آهنگساز ایرانی‌ای توانسته است، هم از تکنیک‌های هارمونی و هم کنترپوان با استانداردهای غربی بهره بگیرد و اثر موفقی به جای گذارد.

پی نوشت:
۱۰- فرامرز پایور را بنیانگذار گروه نوازی در موسیقی ایران می دانند، چراکه برای اولین بار توسط وی گروهی متشکل از چندین ساز ایرانی، با منطقهایی شبیه به اصول گروه نوازی موسیقی کلاسیک غربی شکل گرفت.

مهرگانی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.

از روزهای گذشته…

امیرآهنگ: مکتب آموزش هارمونی روسیه با فرهنگ ما در ایران سازگارتر است

امیرآهنگ: مکتب آموزش هارمونی روسیه با فرهنگ ما در ایران سازگارتر است

استاد حنانه فرم موسیقی را با مِتُدِ ایتالیایی و از روی کتابِ جولیو باس (تئوریسین، کمپوزیتور و اُرگ نواز ایتالیایی) تدریس می کردند. این کتاب را هم خودشان از زبان ایتالیایی ترجمه کرده و بصورت دستی تایپ کرده بودند که بصورت زیراگس در آن سالها تکثیر و در اختیار امیر علی حنانه و من و سپس بقیه شاگردانشان قرار گرفت. البته جلد اول (شامل عناصر ریتمیک در ملودی و پیوند شعر و موسیقی) و جلد دوم (شامل موتیف، نیم جمله، جمله و پرییود موزیکال) بعدها یعنی در سال ۱۳۷۳ توسط انتشارات چنگ (با سانسور بخشی از مقدمه مترجم کتاب که توسط استاد حنانه نوشته شده بود!) چاپ شد. این کتاب در اصل در شش جلد است.
فراخوان سومین جشنواره و جایزه همایون خرّم

فراخوان سومین جشنواره و جایزه همایون خرّم

موسیقی اصیل ایرانی همواره بخشی از هویت فرهنگ و هنر مشرق‌زمین بوده است. پیوند زیبای موسیقی فاخر ایرانی با آداب و سنن و شعر و ادب، میراثی ارزشمند برای مردم ایران‌زمین به ارمغان آورده است. به انگیزه حفظ و انتقال این میراث گرانبها به نسل جدید جامعه و به پاس زحمات بزرگان این عرصه، به لطف پروردگار، دو دوره جشنواره و جایزه موسیقی “نوای خرّم” را به یاد استاد شهیر موسیقی ایران، همایون خرم برگزار کردیم و اینک سومین دوره آن، با هدف ماندگاری و گسترش فرهنگ فاخر موسیقی اصیل ایران زمین، ارتقای بینش فرهنگی و هنری جامعه، ارایه‌ی الگوهای مناسب اخلاقی و حرفه‌ای و شناخت بیشتر هنرجویان نسبت به بزرگان هنری کشور و نیز بررسی میزان تأثیرپذیری آن‌ها از هنر این استادان، به همت “مؤسسه فرهنگی هنری رادنواندیش” و خانواده محترم استاد همایون خرّم، با همکاری دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تاریخ ۱۵ تا ۱۷ دی ماه ۱۳۹۵ در تالار وحدت برگزار برگزار می‌گردد.
پدر

پدر

پاول آنکا همواره جزو خوانندگان و ترانه سرایانی بوده است که در اشعار خود به موضوعات انسانی و خانوادگی پرداخته و هرگز از ارزشهای واقعی زندگی، عشق میان والدین و فرزندان و روابط زیبای انسانی دور نبوده است. ترانه زیبای پدر (Papa) یکی از آثار زیبای او درباره ارزش عشق و محبت در خانواده و سرنوشت محتوم تمام انسانها است که به جدایی از عزیزان می انجامد و در نهایت آنچه باقی میماند یادگارهای عاطفی، خاطرات و درسهای زندگی هستند.
اشتوکهاوزن، عقل گرا و عارف (V)

اشتوکهاوزن، عقل گرا و عارف (V)

این دوره با سه «فرمول» که به سه شخصیت اصلی دوره مربوط هستند، در سال ۱۹۷۷، در کیوتو آغاز شد. این سه شخصیت عبارتند از ابلیس، حوا و میکائیل. کل دوره در مورد آفرینش و اسطوره رستگاری است که طی آن ابلیس، فرشته سیاه، با فرشته آفرینش یعنی میکائیل و حوا که سمبل «تولد دوباره انسان در موسیقی» است می جنگد و شکست می خورد. سه اپرا در باره یک شخصیت، سه اپرا درباره برخورد دو شخصیت و یک اپرا درباره هر سه شخصیت است.
بیست سال تحول موسیقی در ایران (I)

بیست سال تحول موسیقی در ایران (I)

درآمد: پس از انتشار دو مقاله با عنوان حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹، با توجه به استقبال دوستان و نیز فقدان مراجع مقبول آکادمیک و قابل استناد، بر آن شدم تا این موضوع را بیشتر مورد توجه قرار داده و به صورت مجموعه مقالات مستقلی از سایر نویسندگان و صاحب نظران منتشر نمایم. از این رو، هنرمند گرامی، جناب آقای دکتر کامبیز روشن روان که خود آثار موسیقایی بسیاری را در دوره مورد بحث آفریده و پژوهش های بسیاری را پیرامون مسأله ی رشد و گسترش موسیقی در ایران به انجام رسانده است، دعوت ما را اجابت نموده و مقاله ی حاضر را به زبان انگلیسی و با عنوان (Twenty Years of Developments in Persian Music) که برای نخستین بار در کنفرانس IEEE ارائه گردید، برای ترجمه در اختیار راقم این سطور قرار دادند. با تشکر از ایشان، مقاله ی حاضر را در چندین بخش تقدیم خواهم نمود. کیوان یحیی
عمومی: استاد دهلوی من را تشویق کرد

عمومی: استاد دهلوی من را تشویق کرد

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با دکتر حسین عمومی نوازنده و استاد نی درباره تغییر و تحولات روی ساز نی، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.
یادداشتی بر موسیقی فیلم آرایش غلیظ (III)

یادداشتی بر موسیقی فیلم آرایش غلیظ (III)

شجریان پس از طی دهه نخست فعالیتش به خصوص در اوایل انقلاب به خواندن تصنیف هم روی آورد که از تصانیف شاخص آن زمان می توان به آثاری همچون سپیده ساخته مرحوم محمد رضا لطفی، از خون جوانان وطن ساخته عارف قزوینی و…اشاره کرد. می دانیم که همایون شجریان دست پرورده ی پدر است و موقعیت و پیشرفتش را مدیون زحمات ایشان و پشتکار خودش است و بدون شک فعالیتهای هنری همایون از چشم پدر و نگاه موشکافانه وی پنهان نیست.
هنر، روشنی زندگیست…

هنر، روشنی زندگیست…

به بهانه نزدیک شدن به زمان کنسرت پیمان شیرالی جمال ظهوریان آهنگساز و نوازنده، نوشته ای برای ژورنال گفتگوی هارمونیک ارسال کرده است که می خوانید:
مهاجری: روی یک تئوری ریتمیک کار می کنم

مهاجری: روی یک تئوری ریتمیک کار می کنم

به گمانم جواب این سوال پیچیده است و در ارتباط با سه موضوع باید مطرح شود. موضوع اول فرهنگ موسیقایی است که فرد در آن بزرگ شده است. موضوع بعد درک سیستم شنوایی از میزان تغییر در اندازه فواصل موسیقی است. موضوع سوم هم آموزش است. این موارد در حال بررسی توسط محققین بسیاری است که نتایجی را هم در بر داشته. به عنوان مثال در تحقیقی با عنوان:
فواصل در موسیقی

فواصل در موسیقی

مقایسه می شنود، فاصله بین آنها گفته می شود. ممکن است این دو نت یا باهم نواخته شوند (بصورت آکورد) و یا بطور متوالی (بصورت ملودی) به دنبال هم.