نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (X)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
ضرب اول میزان به صورت اونیسون نوشته شده است و در ضرب بعدی نوعی کمرنگ از کنترپوان‌نویسی را می‌بینیم که در آن نت‌های هم‌صدای زیادی مشاهده می‌شود و گویی بخش‌ها در واقع یک ملودی را با تغییرات کوچکی تبدیل به ملودی‌های جدیدی می‌کنند.

این گونه نگارش حجم چندصدایی ارکستر را کاهش می‌دهد، هرچند پرش‌هایی که در این قسمت نوشته شده، تنوع قابل توجهی به ملودی سه‌تار داده است. این الگوی کنترپوانتیک چندین میزان تکرار می‌شود.

آخرین قسمت کنترپوانتیک این قطعه در میزان ۲۲۹ دیده می‌شود:


audio file بشنوید اجرای این بخش را توسط ارکستر سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر

باز در خط اول سه‌تار، در خط دوم کششی‌ها و خط سوم مضرابی‌ها دیده می‌شود. در میزان ۲۲۹ مضرابی‌ها با سه‌تار،‌ اونیسون هستند ولی بخش کششی به صورت استکاتو سه نت را اجرا می‌کند که نت میانی دیسونانس نوشته شده است و بعد از آن یک پرش پنجم به نت دومینانت دیده می‌شود که نت دیسونانس به صورت پیوسته از نت قبلی‌اش بالا آمده و با پرشی که در نت سوم بوجود می‌آید، به عقیده‌ی نگارنده این میزان کششی، نقش ملودیک چندان قویی ندارد.

در میزان ۲۳۰، برعکس میزان قبل، کششی با سه‌تار که C.F ما است دوبله می‌شود و کنترپوان ۱:۱ برای سه‌تار و بخش مضرابی شکل می‌گیرد.

تصویر شماره ۱۷


ج) بررسی کلی تکنیک های هارمونی قطعه:
همان‌طور که گفته شد، اساس این قطعه بر مبنای کنترپوان شکل گرفته است و بیشتر از سه توالی هارمونیک در این اثر دیده نمی‌شود. آکوردهای استفاده شده در این اثر متنوع هستند و توالی آکوردها بیشتر بر اساس توالی (Progression) کلاسیک که با عنوان «حرکت هارمونیک» می شناسیم طراحی شده است، پس هارمونی این اثر در شاخه داینامیک قرار می‌گیرد.

د) بررسی کلی تکنیک های کنترپوان قطعه:
توجه پایور به دو اصل مهم کنترپوال که تقریبا در تمام کنترپوان های نوشته شده توسط وی در این اثر به چشم می‌خورد چنین است: ۱-استفاده از بهترین روش کنترپوان‌نویسی که حرکت در جهت مخالف C.F است، ۲- استفاده بیشتر از حرکتهای پیوسته، ۳- بهره‌گیری از تکنیک‌های مختلف کنترپوان‌نویسی اغلب دو بخشی.

چند نکته‌ی انتقادی در مورد «قطعه‌ای در ماهور»
برای مخاطبین آشنا به قواعد موسیقی کلاسیک غربی شاید دشوار باشد دادن نمره قبولی به اثری که برای هشت ساز ملودیک نوشته شده و تنها در قسمت‌های کوتاهی کنترپوان‌نویسی آن از کنترپوان دو بخشی تجاوز می‌کند و در بسیاری قسمت‌ها، سازها به طور ناگهانی به دلیل وسعت کم به یک اکتاو بالاتر و یا پایین‌تر از خط پارت اصلی‌شان پرش می‌کنند و در کل قطعه تنها سه توالی مهم هارمونیک به چشم می خورد و…، ولی اینجا باید یادآوری کرد که فرامرز پایور «پایه گذار گروه نوازی به شیوه موسیقی کلاسیک» (۱۰) است و زمانی که «قطعه‌ای در ماهور» توسط او اجرا و ضبط شده است، اوج جنبش بازگشت به موسیقی قدیم بوده است و چند صدایی کردن موسیقی ایرانی به زعم بسیاری از موسیقیدانان فعال در آن زمان، غربی شدن و دوری از اصالت موسیقی ایرانی محسوب می‌شده است.

نباید فراموش کرد «قطعه‌ای در ماهور»، هنوز هم یکی از با ارزش‌ترین بافت‌های چند صدایی را در آثار تصنیف شده در گروه نوازی موسیقی سازهای ایرانی را داراست و کم‌تر آهنگساز ایرانی‌ای توانسته است، هم از تکنیک‌های هارمونی و هم کنترپوان با استانداردهای غربی بهره بگیرد و اثر موفقی به جای گذارد.

پی نوشت:
۱۰- فرامرز پایور را بنیانگذار گروه نوازی در موسیقی ایران می دانند، چراکه برای اولین بار توسط وی گروهی متشکل از چندین ساز ایرانی، با منطقهایی شبیه به اصول گروه نوازی موسیقی کلاسیک غربی شکل گرفت.

مهرگانی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نغمه های گمشده» به انتشار رسید

«نغمه های گمشده» مجموعه ۱۸ قطعه برای گیتار کلاسیک شامل ۱۴ اثر سولو و چهار قطعه کوارتت است که با همکاری پیمان شیرالی نوازنده و آهنگساز ایرانی و آسونتو جیاسکو نوازنده و آهنگساز ایتالیایی تهیه شده است.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (IV)

غیر از یک نفر از تنظیم‌کننده‌های جوان که پاسخ برخی از پرسش‌های ذهنی من را داشت و اتفاقاً چون ارتباط خوبی با یکی از آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌زمان با واروژان دارد، پیشنهاد کرد که برای رسیدن به بهترین اطلاعات باید به آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌دوره‌ی واروژان مراجعه کنم؛ ولی چون مطمئن بودم در این شماره‌ی ماهنامه‌ی هنر موسیقی حتماً همکاران نویسنده سراغ استادانی چون «ناصر چشم‌آذر» خواهند رفت و ممکن است مطلب من دچار معضل دوباره‌کاری و موازی‌کاری با مطلب نویسنده‌ای دیگر شود، از این کار پرهیز کردم.

از روزهای گذشته…

کشته از بس که فزون است کفن نتوان کرد (II)

کشته از بس که فزون است کفن نتوان کرد (II)

جا انداختن برخی جملات کتاب اصلی و گاه تحریف مطالب کتاب‌، بدلایل نامعلوم و احتمالاً بر حسب سلیقه یا بی‌اطلاعی. در فصلنامۀ موسیقی ماهور ترجمه‌ و تلخیصی از یکی از فصول کتاب مورد بحث یعنی فصل مربوط به صادق‌جان؛ نوازنده‌ و متحول‌کننده‌ی تار آذربایجانی منتشر شده است. (صادق‌جان اسداُغلی، ترجمه و تلخیص فرهود صفرزاده، ماهور، ش ۶۸، تابستان ۱۳۹۴، صص ۹۸-۱۰۱) این مقاله با وجود اینکه تلخیصی از یک فصل همان کتاب بوده، حاوی مطالبی است که در کتاب ترجمه‌شده وجود ندارد.
داستان دیدار بتهوون و لیست

داستان دیدار بتهوون و لیست

هر چند بتهوون در اواخر عمر خود قدرت شنوایی خود را تقریبا” بطور کامل از دست داده بود اما می گویند پس از آنکه در سیزدهم آوریل سال ۱۸۲۳ فرانتس لیست (Franz Liszt) کنسرت بسیار جذابی با پیانو اجرا کرد، بتهوون ۵۳ ساله که در آن زمان در محل کنسرت حضور داشت بر پیشانی این نوجوان ۱۲ ساله بوسه ای می زند و از نوازندگی فوق العاده او تشکر می کند.
ریتم و ترادیسی (XIII)

ریتم و ترادیسی (XIII)

برای مثال، شکل ۱۶ نمودار نت نویسی «نردبانی» از حرکت آبشاری، یک الگوی تردستی استاندارد سه-شئ ای، را نشان می دهد. زمان به صورت عمودی از پایین به بالا حرکت می کند. ضرب ها واقع در نقاط زمانیِ تقریباً برابرْ توسط دایره های کوچک نشان داده شده است. نت نویسی هر یک از سه توپ به وسیله ی موقعیت افقی اش نشان داده شده است: نگه داشته شده در دست چپ، در هوا، یا نگه داشته شده در دست راست. در هر نقطه ی زمانی ضرب، یک توپْ در حالِ پرتاب شدن، یک توپ در حالِ دریافت شدن، و یک توپ در حالت پرواز است. از آنجایی که سه توپ وجود دارد و هر توپ در هر سه ضرب یک بار پرتاب می شود، این الگو مختصراً با «۳» نشان داده می شود. به جز تغییرات جزئی (مانند شروع با یک دست دیگر)، این نوع حرکت کاملاً حالت آبشاری را مشخص می کند.
مراسم دومین جشنواره ی وب‌سایت و وبلاگ‌های موسیقی ایران

مراسم دومین جشنواره ی وب‌سایت و وبلاگ‌های موسیقی ایران

امروز ساعت ۱۶:۳۰ در خانه هنرمندان، مراسم اختتامیه دومین جشنواره ی وب‌سایت و وبلاگ‌های موسیقی ایران برگزار شد. این برنامه ابتدا با خیر مقدم گویی سخنران برنامه علیرضا پورامید آغاز و شد و در ابتدا دبیر جشنواره، سجاد پورقناد گزارشی از عملکرد جشنواره را ارائه داد. پس از سخنرانی دبیر جشنواره، حمیدرضا اردلان پشت تریبون قرار گرفت و به ایراد سخنرانی درباره فلسفه و دنیای مجازی پرداخت.
یادداشتی بر آلبوم «هنوز آواز»

یادداشتی بر آلبوم «هنوز آواز»

خانه‌هایی کنار هم ساخته‌شده، با یک معماریِ دست ‌کم دویست ‌ساله و استادانه؛ دستگاه‌ها را به مسامحه چنین بیانگاریم. می‌توان به شکل‌های مختلف این خانه‌های قدیمی را سیاحت کرد. از جمله با ساز و آواز که به تنهایی یا باهم، در اجراهایی منفرد، بارها و بارها، داخل یک خانه را می‌آرایند؛ رنگ می‌زنند، می‌چینند و قدم به قدم‌اش را به مشتاقان‌اش نشان می‌دهند.
سینتی سایزهای ماجولار

سینتی سایزهای ماجولار

با وجود آنکه ممکن است اینگونه بنظر برسد که با پیشرفت تکنولوژیها ساخت سینتی سایزهای دیجیتال، استفاده از سینتی سایزهای سنتی ماجولار اشتباه است، اما کماکان بسیاری از گروه های موسیقی و آهنگسازان برای تهیه موسیقی خود تنها از این سینتی سایزرهای آنالوگ (Modular Synthesizers) استفاده می کنند؛ در این نوشته نگاهی داریم به چگونگی عملکرد آنها.
نماد‌شناسی عود (VI)

نماد‌شناسی عود (VI)

در این آثار از آلات موسیقی بیشتر به عنوان وسیله‌ای کاربردی در مسائل فیزیک و آکوستیکی موسیقی بهره‌برداری می‌شد. عود به زعم فارابی سازی کارآمد به ویژه در مقام یک وسیله‌‌ی آزمایشی در قیاس با ساز تک‌صدایی اروپای سده‌های میانه بود. فارابی صفحات بسیاری از کتاب مهم خود «موسیقی کبیر»(۱۸) را به بحث ارتباط اصوات اختصاص داده و در آن اشارات و ارجاعات بسیاری به ساز عود دارد و برای شرح سخنان خود همواره کوک ساز عود و نسبت و فاصله‌ی سیم‌های آن را مرجع قرار داده است.(۱۹) به علاوه، نزد این دانشمندان سده‌های میانه، موسیقیِ سازی در مقابل آوازی از جایگاه پایین‌تری برخوردار بود؛ دیدگاهی که محققان اروپایی سده‌های میانه‌ با آن آشنایی داشتند.
طبقه بندی صدای انسان در آواز (II)

طبقه بندی صدای انسان در آواز (II)

در مقاله قبلی درباره ژانر های مختلف صدای انسان صحبت کردیم و در پایان آن مطلب به صداهای سوپرانوی کولوراتور لیریک، سوپرانوی کولوراتور دراماتیک و سوبرته اشاره کردیم که در این مطلب این بحث را ادامه میدهیم.
گزارشی از نشست پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران (I)

گزارشی از نشست پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران (I)

۲۵ اسفند در سالن اجتماعات خبرگزاری مهر، جشنواره وبلاگ نویسان با حضور جمعی از خبرنگاران و عوامل موسیقی از جمله دکتر محمد سریر، پیمان سلطانی، حمیدرضا عاطفی، ابوالحسن مختاباد و سجاد پورقناد که بانیان این دوره نشست بودند برپا شد. در این نشست سخنرانان، درباره مسائل مختلفی مربوط به نوشتار موسیقی بر روی محیط مجازی صحبت کردند که در ادامه می خوانید.
بیش از نیم قرن با موسیقی تجویدی

بیش از نیم قرن با موسیقی تجویدی

بامداد روز گذشته، زمانی که همراهان و دوستداران زنده یاد منصور یاحقی (از اولین تکنوازان سنتور رادیو) در حال خاک سپاری این هنرمند بودند، خبر درگذشت استاد یگانه موسیقی ایران، علی تجویدی پخش شد که باعث غم و حسرت بیشتر برای اهل موسیقی شد. این دهمین هنرمند موسیقی است که در این سال رخت از جهان میبندد و حداقل در طول ۱۰۰ سال اخیر چنین اتفاقی (مرگ ۱۰ موسیقیدان در یک سال) سابقه نداشته است.